طالباننینگ پاکستانگه درون هجومی؛ آبرونی سقلب قالیش اوچون جواب
کیومرث صمدی
طالبان مدافعه وزیرلیگی بیانات اعلان قیلیب، پاکستان حدودیگه درون هجومی اویوشتیریلگنینی دعوا قیلگن؛ بو هجوم نینگ مقصدی داعشگه تېگیشلی باشپناهلرنی یۉق قیلیش اېکنی ایتیلگن. پاکستان تامانی اېسه بو هجومنی ثمرهسیز دېب بهالب، طالبان باشقروویدهگی افغانستاننی تروریزم نینگ خوفسیز اویهسی صفتیده تیلگه آلگن. اسلامآباد حاضرچه جواب طریقهسیده قرشی هجوم باشلش حقیده گپیرمهگن. طالبان هم کۉرینیشیدن فقط بیرته درون اوچیریش بیلن کفایهلنگن و کېنگ کۉلملی تۉقنهشوو نیتی یۉق.
اېندی سوال توغیلهدی: طالبان نیمه اوچون پاکستان حدودیگه درون بیلن هجوم قیلدی؟ بو سوالگه اوچ ته سناریو آرقهلی جواب بېریش ممکن:
۱- اگر واقعهگه ایکّی تاماننینگ سیاسی خُلقی نقطهی نظریدن قرهلسه، طالباننینگ سۉنگگی هجومی ثمرهلی و تۉختهتووچی حربی عملیاتدن کۉره کۉپراق رمزی حرکتگه اۉخشهیدی. یخشی اېسلهیمیز، بوندن بیر هفته آلدین پاکستان افغانستان نینگ شرقی اوچ ولایتینی هوا هجوملریگه توتگن اېدی؛ بو هجوملر نتیجهسیده ۱۳ نفر تینچ اهالی جان بېرگن. طالبان بیر نېچه کون سکوت سقلهگنی اوچون تنقید و کنایهلرگه اوچرهگن اېدی. شو نقطهی نظردن، درون هجومی کتّه یۉقاتیش یېتکزیش اوچون اېمس، بلکه افغانستان ایچیدهگی جماعتچیلیک فکرینی باشقریش اوچون ایشلب چیقیلگن کۉرینهدی. شو اساسده، آلدیندن پاکستان بیلن موافقلشتیریش احتمالی هم موجود. هجومدن ضرر چیقمهگنی، ضربه جایی تصویر و ویدیولری ترقهلمهگنی همده پاکستان رسمیلری نینگ کېسکین جواب بېرمهگنی بو تخمیننی کوچهیتیرهدی. تجربه شونی کۉرسهتهدی که رقیب دولتلر بعضاً «جواب بېریش ضرورتی» و «تۉلیق اوروشنی آلدینی آلیش ضرورتی» اۉرتهسیده موازنت سقلهیدی. نتیجهده کتّه شاو-شوولی، اما حربی جهتدن چېکلنگن و نظارت قیلینهدیگن حرکتلر یوزهگه کېلهدی.
۲- یقینده طالبان مدافعه وزیری روسیهگه باریب، او یېر بیلن حربی-تخنیک بیتیم امضالهگنینی یخشی اېسلهیمیز. اېنگ مهمی، مسکودن قَیتگهچ، کابل قۉنلغهسیگه کیریشده آگاهلنتیرووچی طرزده پاکستان تېز آرهده افغانستانگه هجوم قیلیش فکریدن واز کېچیشینی ایتگن اېدی. اېندی اېسه آگاهلنتیریش بېریلگنیدن سۉنگ، بونی عملده کۉرسهتیش ضرورتی توغیلهدی. معما شونده که وزیر قَیتگنیدن بیر نېچه کون اۉتیب پاکستان ینه شرقی حدودلرگه ضربه بېرگن. اگر طالبان سکوت سقلهگنیده، بو آگاهلنتیریش کولگیگه ایلنردی. شوندهی شرایطده حتا چېکلنگن و رمزی جواب هم سیاسی آبرونی سقلش اوچون مهم بۉلهدی. دېمک، بو هجوم فقط حربی اېمس، بلکه «تۉختهتووچی کوچ»نی نمایش اېتیش نینگ بیر قِسمی دیر. اساسی مقصد کتّه ضرر یېتکزیش اېمس، بلکه طالبان اېندی ضعیف و یکّه حربی گروه اېمسلیگینی کۉرسهتیش دیر. بو روایتده مهم نرسه ضرر اېمس، بلکه تصویر: گۉیاکه طالبان تشقی کوچلرگه قرشی جواب قَیتره آلهدیگن توزیلمه صفتیده کۉرسهتیلهدی.
۳- بو سناریوده طالبان نینگ زمانهوی حربی تخنیکگه اېگه بۉلیشینی هم انکار قیلیب بۉلمهیدی. بو تخنیک قهیېردن کېلهیاتگنی کتّه سوال بۉلیب قالماقده. منطقوی رقابتلرنی حسابگه آلسهک، اعتبار طبیعی روشده پاکستان ضعیفلشیشیدن منفعتدار دولتلرگه قرهتیلهدی. بو منطقهده هندوستان پاکستان نینگ ضعیفلشیشینی اېنگ کۉپ ایستهیدیگن دولتلردن بیری حسابلنهدی. بیراق حاضرچه هندوستان تامانیدن طالبانگه درون یاکه قورال یېتکزیلگنی حقیده ایشانچلی دلیللر یۉق. شونگه قرهمهی، سیاسی تجربه شونی کۉرسهتهدی که خلقارا مناسبتلر فقط مفکوره اېمس، بلکه منفعتلرگه هم اساسلنهدی.
اگر طالبان نینگ هندوستان تامانیدن قوراللنتیریلیشی حقیدهگی سناریو تۉغری بۉلسه، اونینگ عاقبتی آغیر بۉلهدی؛ چونکه پاکستان بوندهی وضعیتگه بېفرق قرهب تورالمهیدی. طالبان نینگ هندوستانگه یقینلشووی پاکستان اوچون استراتیژیک تهدید حسابلنهدی. بو حالتده حاضرنینگ اۉزیده کېسکین بۉلگن مناسبتلر ینهده آچیق و کوچلی قرهمه-قرشیلیک باسقیچیگه اۉتیشی ممکن؛ بو اېسه طالبانگه قرشی قوراللی مخالفتنی قۉللب-قوّتلشنی هم اۉز ایچیگه آلیشی احتمالدن خالی اېمس.
