طالبان‌نینگ شهرچه قورووچی سۉزلاوچیسی؛ مجاهد کابل‌نینگ یشیل حدودیده قنده‌ی قیلیب شهرچه قورماقده؟
نیما
۸صبح گزېته‌سی طالبان سۉزلاوچیسی ذبیح‌الله مجاهد، کابل شهری‌نینگ ۱۶-ناحیه‌سیده جایلشگن قلعه زمانخان‌نینگ یشیل حدودیده ایناغه‌لری بیلن همکارلیکده تورر جای مجموعه‌سی قوریلیشینی باشله‌گنینی کۉرسه‌تووچی حجتلرگه اېگه بۉلدی. ۸صبح گزېته‌سی قۉلگه کیریتگن طالبان بلدیه‌سی و مجاهد‌نینگ ایناغه‌لری اۉرته‌سیده امضالنگن کېلیشوو بیتیمی‌نینگ بیر نسخه‌سی اوشبو تورر جای مجموعه‌سی ۱۴۰۳-ییل ۲۹-دلوده (تصدیقلنگنینی کۉرسه‌ته‌دی. اوشبو کېلیشووگه کۉره، مجموعه قوریلیشی تصدیق آلینگن کوندن باشلب بېش ایش ییلی ایچیده یکونلنیشی کېره‌ک. کېلیشوو بیتیمیده مجاهد‌نینگ ایناغه‌لری‌نینگ اسملری و اونینگ اصل اسمی قید اېتیلگن. طالبان بلدیه اداره‌سیده‌گی منبعلر‌نینگ اَیتیشیچه، اوشبو تورر جای مجموعه‌سی یشیل حدودده قوریلماقده. ایکّی تامان امضاله‌گن حجتلرده اېسه یشیل حدود اېکنی اته‌یلب یشیریلگن و بو حقده هېچ قنده‌ی معلومات کېلتیریلمه‌گن. شونینگدېک، منبعلر‌نینگ تأکیدلشیچه، ذبیح‌الله مجاهد، هبت‌الله بیلن یقینلیگیدن و طالبان سۉزلاوچیسی صفتیده‌گی موقعییدن فایده‌لنیب، اۉز منصبینی سوءاستعمال قیلگن. اونینگ ایناغه‌لری اېسه کابلده تورر جای مجموعه‌لرینی برپا اېتیش بیلن بند بۉلیب قالگن. بو حالت خلق‌ارا تشکیلاتلر‌نینگ حساباتلریده طالبان اداری فساد و قرینداش-اوروغچیلیک کمه‌یگنینی دعوا قیله‌یاتگنیگه قره‌مه‌ی، شرطنامه‌لرنی تقسیملشده شفّافلیک‌نینگ یۉقلیگی، اوشبو گروه منصبدارلری‌نینگ قرینداشلرینی لوازملرگه تعیینلش، وکالتلردن سوءاستعمال قیلیش همده نفوذلی شخصلر‌نینگ سۉراق و جوابگرلیکدن حمایه‌لنیشی طالبان حکمرانلیگی آستیده‌گی افغانستان‌نینگ جدّی معمالری بۉلیب قاله‌یاتگنینی کۉرسه‌تماقده.
۸صبح گزېته‌سی قۉلگه کیریتگن حجتلر اوشبو تورر جای مجموعه‌سی مجاهد و اونینگ ایناغه‌لری‌نینگ ایکّینچی آتی بۉلگن «صدیقی» نامی بیلن قوریله‌یاتگنینی کۉرسه‌ته‌دی. شونگه قره‌مه‌ی، منبعلر‌نینگ اَیتیشیچه، اوشبو شهرچه اصلیده مجاهدگه تېگیشلی. او اۉز وکالتلرینی سوءاستعمال قیلگنی حقیده هېچ کیم سوال بېرمسلیگی اوچون ایناغه‌لری‌نینگ اسملرینی هم حجتلرگه کیریتگن. منبعلر‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، شهرچه‌گه عاید برچه ایشلر مجاهد‌نینگ بویروغی بیلن عملگه آشیریلگن و او اوشبو شهرچه‌نی قوریش اوچون طالبان بلدیه‌سیدن رخصت آلگن.
منبعلر‌نینگ اَیتیشیچه، اوشبو حدود جسمانی شخصلر‌نینگ ملکی بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، کابل بلدیه‌سی‌نینگ رېجه‌سیده یشیل حدود صفتیده بېلگیلنگن. یشیل حدودده قوریلیش و هر قنده‌ی قوریلیش فعالیتیگه رخصت بېریلمه‌یدی. منبعلر تأکیدلشیچه، مجاهد اۉز منصبینی سوءاستعمال قیلیب، حدود‌نینگ یشیل زون اېکنینی اعتبارسیز قالدیرگن. طالبان بلدیه‌سی اېسه اونگه «خدمت کۉرسه‌تیش» مقصدیده حدود‌نینگ یشیل زون اېکنینی یشیرگن و شهرچه قوریش اوچون رخصت‌نامه‌نی اونینگ ایناغه‌سی نامیگه بېرگن.
مجاهد‌نینگ ایناغه‌سی کابلده‌گی طالبان بلدیه‌سی بیلن امضاله‌گن حجتده اَیتیلیشیچه، کابل شهری‌نینگ ۱۶-ناحیه‌سیگه قره‌شلی قلعه زمان لایحه‌سیده جایلشگن «صدیقی» تورر جای مجموعه‌سی ۲۹/۱۱/۱۴۰۳ ده تشکیل اېتیلگن، ۵۵۸۶۳-سانلی رخصت‌نامه‌گه اېگه محمد دین افضلی قوریلیش و یۉل توزاتیش کمپنیسی تامانیدن برپا اېتیله‌دی. منبعلر‌نینگ اَیتیشیچه، اوشبو کمپنی هم طالبان‌نینگ منصبدارلریدن بیریگه تېگیشلی. کېلیشوو بیتیمی‌نینگ تۉرتینچی مادّه‌سیده لایحه باشلنیشی و یکونلنیشی اوچون بېش ایش ییلی بېلگیلنگن.
حجتلرده صدیقی اکه-اوکه‌لری علی‌شاه، طاهرشاه (ذبیح‌الله مجاهد)، زرین‌شاه و ذکی‌الله محمد ظاهرشاه‌نینگ فرزندلری صفتیده تنیشتیریلگن. خودّی شو حجتلرگه کۉره، علی شاه صدیقی مجموعه رهبری، زرین شاه مجاهد اېسه اونینگ اۉرین‌باسری اېتیب کۉرسه‌تیلگن.
اوشبو کېلیشوو بیتیمیگه کۉره، تورر جای مجموعه‌سی ایکّی جریب یېر میدانیده قوریله‌دی. بیراق مجموعه اوچون اجره‌تیلگن یېر میدانی مجبوریتنامه و تصدیقلنگن رېجه‌ده بیر جریب و ۳۱ بسوه دېب کۉرسه‌تیلگن. ملک حقوقی‌نینگ اساسی صفتیده طالبان‌نینگ بگرامی محکمه‌سی تامانیدن ۱۳۹۱-ییل ۳۰-ثورده بېریلگن ۲۱۵-سانلی شرعی ملک حجتی قید اېتیلگن.
ذبیح‌الله مجاهد (طاهر شاه)نینگ علی شاه، زرین شاه و ذکی‌الله اسملی ایناغه‌لری، محمد ظاهرشاه‌نینگ فرزندلری طالبان بلدیه‌سیگه یازگن عریضه‌لریده بیر جریب و ۱۱ بسوه یېرگه اېگه‌لیک قیلیشلرینی بیلدیرگن. حال‌بوکه، اوشبو شهرچه‌نی قوریش بۉییچه کېلیشوو بیتیمیده یېر میدانی ایکّی جریب دېب کۉرسه‌تیلگن.
کېلیشوو بیتیمی‌نینگ ایکّینچی مادّه‌سیده اَیتیلیشیچه، «صدیقی» تورر جای مجموعه‌سی ملکدارلری ۳۰/۲/۱۳۹۱ سنه‌سیده رسمیلشتیریلگن، ۲۱۵/۸۷-سانلی شرعی ملک حجتیگه کۉره، طالبان‌نینگ بگرامی محکمه‌سی تامانیدن بېریلگن ایکّی جریب یېر میدانیگه نسبتاً قانونی و حقوقی مقامگه اېگه. مذکور حجت اوّلدن سقلنه‌یاتگن قید اېتیلگنی تېکشیریلگن.
صدیقی تورر جای مجموعه‌سی کابلده‌گی طالبان بلدیه‌سیگه یوبارگن مکتوبیده علی شاه صدیقینی مجموعه باشلیغی صفتیده تنیشتیرگن همده اونینگ و زرین شاه‌نینگ امضا نمونه‌لرینی اوشبو اداره‌گه تقدیم اېتگن. حجتده، شونینگدېک، اوشبو مجموعه تورر جای، تجارت و باشقه تورده‌گی یېر نمره‌لرینی ساتیش وکالتیگه اېگه اېکنی قید اېتیلگن.
قوریلیش ۲۰ فایزگه یېتگنیدن کېین آلدیندن ساتیش
طالبان‌نینگ اوشبو کېلیشوو بیتیمیده مجاهد‌نینگ ایناغه‌لری قوریلیش ایشلرینی اۉز مبلغلری حسابیدن باشلشی و لایحه قوریلیشی کمیده ۲۰ فایز بجریلمه‌گونچه قوریله‌یاتگن بنالرده‌گی خاندانلرنی آلدیندن ساتمسلیگی بېلگیلنگن.
شونینگدېک، بیاننامه‌ده خاندان عمومی نرخی‌نینگ ۳۰ فایزینی بیرینچی تۉلاو یاکه آلدیندن تۉلاو صفتیده تۉله‌ش بېلگیلنگن. بوندن تشقری، ملکدارلر لایحه بیلن باغلیق سالیقلر، ییغیملر و باشقه قانونی خرجتلرنی تۉله‌شگه مجبور اېتیلگن.
محمد دین افضلی قوریلیش و یۉل توزاتیش کمپنیسی هم اوشبو بیاننامه‌ده ۵۵۸۶۳-سانلی رخصت‌نامه بیلن قید اېتیلگن. لایحه‌‌نینگ تخنیکی جهتدن عملگه آشیریلیشی و اونینگ بجریلیشی کفالتی اوچون مسؤولیت محمدالدین و رحیم‌الله ذمّه‌سیگه یوکلنگن.
اوشبو کېلیشوو بیتیمی‌نینگ اوچینچی مادّه‌سیده صدیقی تورر جای مجموعه‌سی لایحه‌سینی مالیه‌لشتیرووچی تامان ملک اېگه‌لری اېکنی، قوریلیش کمپنیسی اېسه کفیللیک قیلووچی صفتیده جوابگرلیکنی اۉز ذمّه‌سیگه آلیشی قید اېتیلگن.
عینی پیتده، منبعلر‌نینگ اَیتیشیچه، ذبیح الله مجاهد و طالبان بلدیه‌سی اۉز تأثیریدن فایده‌لنیب، اوشبو مجموعه‌گه عاید حجتلرده یېر‌نینگ یشیل حدود اېکنینی یشیرگن. حال‌بوکه، بو یېر بلدیه رېجه‌سیده یشیل حدود صفتیده بېلگیلنگن. شهرقوریش رېجه‌سی اۉزگرتیریلمه‌گونچه، هېچ بیر اداره اوشبو حدودنی تورر جای حدودیگه و کۉپ قبتلی بنالر قوریله‌دیگن جایگه ایلنتیره آلمه‌یدی.
منبع تأکیدله‌یدی: «اوشبو حجتلرده حدود‌نینگ یشیل زون اېکنی یشیریلگن. چونکه بو معلومات یشیریلمه‌گنیده، یشیل حدودده قوریلیش ایشلری آلیب باریلمه‌گن بۉلردی. یېر خصوصی ملکمی یاکه دولتگه تېگیشلیمی، بو‌نینگ فرقی یۉق. او بلدیه رېجه‌سیده یشیل حدود صفتیده بېلگیلنگن اېکن، بلدیه رېجه‌سی بجریلیشی شرط. بو مکتب بۉله‌دیمی، سودا حدودیمی یاکه یېر نمره‌لری فرقی یۉق. مثلاً، جماعت حدودی حسابلنگن پیاده‌لر یۉله‌گیده بنا قورسک، بونده‌ی ایشگه رخصت بېریله‌دیمی؟»
طالبان سۉزلاوچیسی ذبیح‌الله مجاهد، بیر نېچه وقت آلدین عامه‌وی اخبارات واسطه‌لریگه بېرگن صحبتیده اۉزی‌نینگ اصل اسمینی آشکار قیلیب، حقیقی اسمی طاهرشاه صدیقی اېکنینی اَیتگن اېدی. او طالبان مطبوعات کاتبی صفتیده ذبیح‌الله مجاهد مستعار اسمیدن فایده‌لنگنینی و حاضر هم فایده‌لنه‌یاتگنینی تصدیقله‌گن.
شونگه قره‌مه‌ی، اطراف-محیط مسأله‌لری بۉییچه متخصص کاظم همایون شونده‌ی دېیدی: «کابل شهریده‌گی یشیل حدودلر و اۉرمان قاپله‌می خلق‌ارا، حتا منطقوی مېزانلرگه کۉره هم باشقه شهرلرگه نسبتاً کم. اینیقسه، شهر قوریش رېجه‌سیگه موافق بۉلمه‌گن قوریلیشلر جماعت سلامتلیگی و شهر اطراف-محیطیگه سلبی تأثیر کۉرسه‌ته‌دی. بو جریان هوا‌نینگ افلاسلنیشی، میده چنگ ذرّه‌لری و شهرده‌گی حرارت‌نینگ آشیشی بیلن بیرگه، نفس آلیش همده یوره‌ک کسللیکلریگه چه‌لینیش خوفینی کوچه‌یتیره‌دی و وطنداشلر‌نینگ روحی سلامتلیگیگه سلبی تأثیر کۉرسه‌ته‌دی. شونینگدېک، اۉسیملیک قاپله‌می‌نینگ یۉق قیلینیشی قوشلر و باشقه تیریک موجوداتلر‌نینگ یشش محیطیگه تهدید ساله‌دی. قوشلر اۉزلرینی سقلب قالیش اوچون اوزاقراق حدودلرگه کۉچیشگه مجبور بۉله‌دی، بو اېسه شهر‌نینگ اېکالوژیک موازنتینی بوزه‌دی».
اطراف-محیط بۉییچه بو متخصص‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، کابلده‌گی یشیل حدودلرده شهرقوریش رېجه‌لریگه رعایه قیلمسدن، اطراف-محیطگه تأثیرنی بهالش تدقیقاتلرینی اۉتکزمسدن و شهرقوریش مېزانلرینی حسابگه آلمسدن تورر جای شهرچه‌لرینی برپا اېتیش مسؤولیتسیز همده جماعت منفعتلریگه ضد حرکت دیر. اونینگ اَیتیشیچه، شهر رواجی اوی-جای احتیاجلرینی قاندیریش بیلن بیرگه، یشیل حدودلرنی محافظه قیلیش و آدملر اوچون یېترلی یشیل میداننی تأمینله‌یدیگن طرزده باشقریلیشی کېره‌ک. چونکه شهر قوریشلر و اطراف-محیطنی محافظه قیلیش طرفدارلری یشیل حدودلرنی جماعت سلامتلیگی، اېکالوژیک برقرارلیک و شهر حیاتی صفتینی یخشیلش‌نینگ اساسی عنصرلریدن بیری دېب بیله‌دیلر.
عینی پیتده، ۲۰۲۴-ییلده چاپ اېتیلگن جورج دبلیو بوش انستیتوتی تامانیدن تیّارلنگن «طالبان حکمرانلیگی آستیده‌گی افغانستانده فساد و دولت منبعلرینی تالان-تاراج قیلیش» ناملی تدقیقات شونی کۉرسه‌ته‌دیکی، طالبان افغانستاننی اېگه‌للب آلگنیدن کېین دولت شرطنامه‌لرینی تقسیملش، ملکلرنی ساتیش، رخصت‌نامه و امتیازلر بېریشده شفّافلیک‌نینگ یۉقلیگی منصب وکالتلرینی سوءاستعمال قیلیش اوچون شرایط یره‌تگن. اوشبو تدقیقاتگه کۉره، طالبان‌نینگ کمیده ایکّی نفر وزیری‌نینگ یقین قرینداشلری کابل‌نینگ وزیر اکبرخان حدودیده‌گی اداره‌لرده فعالیت یوریتیب، محلی و خارجی طلبگارلر‌نینگ دولت شرطنامه‌لری همده سیاسی امتیازلرگه اېگه بۉلیشیگه رسمی ترتیبدن تشقری پول تۉله‌ش عوضیگه یاردم‌لشگن. تدقیقاتده، شونینگدېک، طالبان منصبدارلری‌نینگ اۉغیللری و باشقه قرینداشلرینی دولت لوازملریگه تعیینلش، خصوصی کمپنیلرگه طالبان احتیاجلرینی تأمینلش اوچون باسیم اۉتکزیش همده قرینداشلیک یاکه سیاسی علاقه‌لری بۉلمه‌گن شخصلر‌نینگ دولت خدمتلریدن فایده‌لنیشی قیینلشگنی قید اېتیلگن. حساباتده مستقل نظارت و حسابدارلیک میکانیزملری‌نینگ یۉقلیگی اوشبو جریانلرده شفّافلیکنی چېکلب قۉیگنی تأکیدلنگن.
شونینگدېک، برتلسمان جمغرمه‌سی‌نینگ ۲۰۲۶-ییلگی ترانسفرمیشن ایندېکسی (BTI) حساباتیده افغانستانده طالبان و اونگه علاقه‌دار ترماقلر آره‌سیده‌گی فساد قانون استوارلیگینی ضعیفلشتیرگنی کۉرسه‌تیلگن. حساباتده طالبان‌نینگ نفوذلی منصبدارلری کۉپ حاللرده جزادن قوتولیب قالیشی، اوشبو گروه اعضالری قانوننی بوزگن یاکه اۉز وکالتلرینی سوءاستعمال قیلگن حاللرده اېسه کمدن-کم جوابگرلیککه تارتیلیشی قید اېتیلگن. حساباتده طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگی‌نینگ سابق سۉزلاوچیسی سعید خوستی، قضیه‌سی هم تیلگه آلینگن. او ۲۰۲۳-ییلده کابلده بیر قیزگه نسبتاً زۉرآورلیک قیلگنلیکده عیبلنگن، بیراق هېچ قنده‌ی جزاگه تارتیلمه‌گن. حساباتده سیاسی علاقه‌لری و قۉللب-قوّتلاوی بۉلمه‌گن شخصلرگه، اینیقسه، قویی لوازمده‌گی خادملرگه نسبتاً قانونلر قتّیقراق و اۉزباشیمچه‌لیک بیلن قۉللنیشی، نفوذلی شخصلر و طالبان بیلن علاقه‌دار کیشیلرگه اېسه تېنگ مناسبتده بۉلینمه‌سلیگی تأکیدلنگن. اوشبو حسابات ۲۰۲۶-ییلده چاپ اېتیلگن بۉلیب، اونده اۉرگنیلگن دورده‌گی افغانستان حالتی بهالنگن.
امریکا تشقی ایشلر وزیرلیگی هم ۲۰۲۴-ییل ۲۲-اپرېلده افغانستانده ۲۰۲۳-ییلده‌گی انسان حقوقلری حالتی بۉییچه ییللیک حساباتینی اعلان قیلیب، طالبان قرینداشلری‌نینگ دولت لوازملریگه کېنگ کۉلمده تعیینلنیشی و گروه اعضالری‌نینگ اۉز وکالتلرینی سوءاستعمال قیلیش حالتلرینی آچیب بېرگن. اوشبو حساباتگه کۉره، کنر ولایتیده‌گی اَیریم طالبان کوچلری نادولت تشکیلاتلردن اۉز قرینداشلری و یقینلرینی ایشگه آلیشنی همده اولردن موترلرنی اجاره‌گه آلیشنی طلب قیلگن. اوشبو طلبلر رد اېتیلگنیدن کېین طالبان محلی اهالیگه و تومن مسؤوللریگه اوشبو تشکیلاتلر لایحه‌لرینی عملگه آشیرووچیلر بیلن همکارلیک قیلمسلیک حقیده کۉرسه‌تمه بېرگن کۉرینه‌دی.
طالبان فساد و قرینداش-اوروغچیلیک کمه‌یگنینی دعوا قیله‌یاتگنیگه قره‌مه‌ی، خلق‌ارا تشکیلاتلر‌نینگ کۉپلب حساباتلری اونینگ حکمرانلیگی آستیده‌گی افغانستان اداری فساد اېنگ یوقاری درجه‌ده بۉلگن مملکتلردن بیریگه ایلنگنینی کۉرسه‌تماقده. ۲۰۲۶-ییلده اعلان قیلینگن و ۲۰۲۵-ییلده‌گی وضعیتنی بهالاوچی فسادنی ادراک اېتیش خلق‌ارا ایندېکسی‌نینگ اېنگ سۉنگگی نشریگه کۉره، افغانستان ۱۰۰ نمره‌دن ۱۶ نمره تۉپلب، ۱۸۲ مملکت آره‌سیده ۱۶۹-ا‌ۉریننی اېگه‌لله‌گن.
