طالبان‌نینگ ایچکی اعترافی: «شیخ‌الحدیث و ملا نامی بیلن چۉپانلر خلققه حکمران بۉلگن»
امین کاوه
یقینده طالبان نینگ تاجیک ملتیگه منسوب سیمالریدن بیری بو گروه رژیمینی کمسیتیش، قرینداش-اوروغچیلیک و حاکمیت نینگ مرکزلشوویده عیبلب، اولرنینگ توزیلمه‌سی «اتنیک و قبیله اساسیده‌گی رژیم» اېکنینی ایتگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو گروه‌نینگ یوقاری مرتبه‌لی رهبرلری تاجیک بۉلمه‌گن طالبلرگه و اولرنینگ حدودلریگه اعتبار بېرمه‌یدی. او ینه ایتگنیدېک، سابق حکومتگه قرشی اوروش پیتیده طالب جنگچیلری حبسگه توشمسلیک اوچون «عیاللر کییمی» کییب یوریشگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان ایچیده‌گی اۉزبېک بۉلمه‌گن سوادسیز چۉپانلر و دهقانلر «ملا» و «شیخ‌الحدیث» نامی بیلن تنیشتیریلیب، تاجیکلر یشه‌یدیگن حدودلرگه حکمران قیلیب قۉییلگن. گروه‌نینگ بعضی جنگچیلری هم بو بیاناتلرنی ترقه‌تیب، ایچکی تېنگسیزلیک و اونینگ عاقبتلریدن خواطر بیلدیرگن. اولرنینگ فکریچه، طالبان نینگ بونده‌ی خطی-حرکتی اولرنینگ تاجیک مخالفلری ایتگن تنقیدلرنی حقیقتگه ایلنتیریب قۉیگن.
مولوی عبدالقدیر سعد طالبان نینگ بلخ ولایتیده‌گی تنیقلی تاجیک ملتیگه منسوب شخصلریدن بیری، بو گروه یوقاری رهبریتی نینگ تاجیک جنگچیلری و تاجیکلر یشه‌یدیگن حدودلرگه نسبتاً کمسیتووچی مناسبتینی کېسکین تنقید قیلگن. او ایتگنیدېک، باشقه طالبلر آره‌سیده‌گی چۉپانلر و دهقانلر «ملا» و «شیخ‌الحدیث» نامی بیلن اولرگه حکمرانلیک قیلماقده. او سرپل ولایتی نینگ الجهاد تومنیده‌گی ییغیلیشده قتّیق نطق بیلن طالبان رژیمینی تنقید قیلیب، اولر بو توزوم اوچون اۉز اکه-اوکه‌لری، قرینداشلری و وطنداشلرینی اۉلدیرگنینی، اما بوگون اولر تامانیدن اونوتیلگنینی ایتگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، سوادسیز شخصلر اولرگه حکمرانلیک قیلماقده و حدودلر همده خلقیگه خدمت کۉرسه‌تیش جهتیدن هېچ قنده‌ی اعتبار بېریلمه‌گن.
بو طالب ملاسی کمسیتیش و قرینداش-اوروغچیلیکنی اېسله‌تیب شونده‌ی دېگن: « دلگی‌مشر [طالب جنگچیسی] متعصب اېمس؛ [طالبان یوقاری رهبرلری] اسلامی تیزیمنی قرینداش-اوروغچیلیک تیزیمیگه ایلنتیریب قۉییشگن. اسلامی تیزیمنی قبیله و اتنیک تیزیمگه ایلنتیریشگن.» او ینه قۉشیب ایته‌دی: «متعصبلر چۉپان، دهقان، سوادسیز و بیلیمسیز آدملرنی «حاجی»، «ملا» و «شیخ‌الحدیث» نامی بیلن تنیشتیرگنلردیر. متعصبلر اۉز سۉزینی هم بیلمه‌یدیگنلرنی خلق اوستیدن حکمران قیلیب، اولرنی ملا و شیخ دېب اته‌گنلردیر.»
سعد طالبان رژیمی‌نینگ قوله‌شی و تاجیک جنگچیلرگه نسبتا کمسیتیشدن خواطر بیلدیریب، «کیم قان تۉککن، اۉز خلقینی اۉلدیرگن و اۉز برادرینی اۉلدیرگن بۉلسه»، بو رژیم قوله‌گنده آغیر تقدیرگه دوچ کېلیشینی ایته‌دی. او ینه شونده‌ی دېدی: «اگر بو توزوم [طالبان رژیمی] بوزیلسه، بیرینچی بۉلیب سقالیمیزنی توته‌‌دیگن تاجیکلریمیز بۉله‌دی؛ سله‌میزنی بۉینیمیزگه آسیب کۉچه‌لرده سودره‌یدیگن هم اۉز تاجیکلریمیز بۉله‌دی. بیرینچی بۉلیب کۉکره‌گیمیزگه ضربه بېره‌دیگن هم اۉز تاجیکلریمیز بۉله‌دی.» سعد خواطر بیلدیریب، طالباننی نامله‌مسدن، «باشقه‌لر کبی پولیمیز یۉق، باریب پنجابلیکلر بیلن یشه‌ی آلمه‌یمیز» دېدی.
بو طالب ملاسی ینه طالبان نینگ یوقاری رهبریتیگه، جمله‌دن هبت‌الله آخوندزاده‌گه تاجیک جنگچیلرنینگ کیره آلمسلیگینی ایتیب، اولر منبر و مجلس آرقه‌لی تنقید بیلدیره آلمسلیگینی، فقط مه‌قتشگه مجبور اېکنلیکلرینی تأکیدله‌یدی. اونینگ فکریچه، طالب تیزیمی فقط مقتاو بیلن برقرار بۉله آلمه‌یدی.
او نطقیده شونده‌ی دېدی: «اگر منبر آرقه‌لی حقیقتنی ایته آلمسه‌ک، مجلسده امیرالمومنین [هیبت‌الله] کۉره آلمسه‌ک و وزیرلرگه هم کیره آلمسه‌ک، فقط مقتاو قیلسه‌ک، بو تیزیمنی بوزگن بۉله‌میز. اۉز آیاقلریده تورگن تیزیم مقتاوگه محتاج اېمس.»
سعد سرپل ولایتی نینگ الجهاد و بلخ ولایتی نینگ البرز تومنلریگه طالبان تامانیدن اعتبار بېریلمه‌گنینی ایته‌دی و بو حدودلر اهالیسی سابق حکومتگه قرشی اوروشده اولرگه یاردم بېرگنینی اېسله‌ته‌دی. او حتا طالب جنگچیلری عملیات پیتیده حبسگه توشمسلیک اوچون «عیاللر کییمی» کییب یوریشگنینی هم تن آله‌دی.
او نطقیده انیق شونده‌ی دېدی: «الجهاد و البرز اهالیسیگه مطلقا اعتبار بېریلمه‌گن. اولر اۉز فرزندی نینگ آغزیدن نان آلیب مجاهدگه بېرگن، خاتینی نینگ چاپه باسقین و اوچاق کېلگنده مجاهد نینگ باشیگه تشله‌گن. مجاهدنی اۉز خاتینی و قیزی نینگ یانیگه یه‌شیرگن، اما بوگون اولرگه هېچ قنده‌ی اعتبار یۉق.»
شونینگدېک، بدخشانده طالبان نینگ یوقاری مرتبه‌لی جنگچیلریدن بیری صلاح‌الدین سالار، اوشبو ویدیونی قَیته اولشیب، هیبت‌الله‌نی کۉرمسدن اونگه «بیعت» قیلگنینی و اېندی اولرنینگ مخالفلری طالبان رژیمی حقیده ایتگن برچه کنایه و بشارتلری حقیقتگه ایلنگنینی ایتگن.
بو طالبان جنگچیسی شونده‌ی یازگن: «هه، بیز متعصبمیز، چونکه امیریمیزنی کۉرمسدن اونگه بیعت قیلدیک. یۉق، مېن امیریم پشتون دېب ایتمه‌دیم؛ یوره‌گیم و جانیم بیلن قربانلیک بېردیم. هه، بیز متعصبمیز؛ بیزنینگ مقصدیمیز باسقیننی توگه‌تیش و اسلامی حکومت اۉرنه‌تیش اېدی، اۉز قومیم، قرینداشیم یاکه تیلداشیم حاکمیتده قالیشی اېمس. هه، بیز متعصبمیز؛ بیز اۉز قومیمیز اوستونلیگی اوچون اېمس، بلکه مملکتنی امریکالیکلر باسقینیدن آزاد قیلیش اوچون کوره‌شدیک.»
سالار ینه شونده‌ی دېگن: «مخالفلریمیز سیز حقینگیزده ایتگن برچه کنایه و بشارتلرنی بیزگه هم ایتیشگن، لېکن بیز ایشانمسدیک؛ امیرلیک رهبرلری نینگ کتّه مقصدی بار، دېردیک. اما مخالفلریمیز نینگ برچه گپلری تۉغری چیقدی و سیز بونی عملده کۉرسه‌تدینگیز. هه، بیز متعصبمیز؛ سېن متعصب اېمسسن، سېن مجاهدسن، سېن قوم‌پر‌ست اېمسسن. بو توش، بو خَیال، بو جِنّیلیک.»
طالبان رژیمیگه قرشی بۉلگنلر سۉنگگی تۉرت یریم ییلدن آرتیق وقت دوامیده اوشبو رژیمنی قومی، تیل و حدودی کمسیتیشده عیبلب، بو گروه اینیقسه مملکت شمالی و شمالی-شرقیده‌گی تاجیکلر یشه‌یدیگن حدودلرده یېرلرنی اېگه‌للش و دېموگرافیک اۉزگرتیریش سیاستینی یوریته‌یاتگنینی ایتیب کېلماقده. شو مدت ایچیده طالبان نینگ بعضی پشتون بۉلمه‌گن وکیللری اۉز اساسی ولایتلریدن جنوبی حدودلرگه کۉچیریلگن، اَیریملری اېسه حتا قماققه آلینگن. اوشبو گروه نینگ اَیریم جنگچیلری هم بو بیاناتلرنی قَیته اولشیب، ایچکی تېنگسیزلیک و اونینگ عاقبتلری حقیده خواطر بیلدیرگن.
بو ناراضیلیکلر تاجیک ملتیگه منسوب طالبان اعضالری تامانیدن بیلدیریله‌یاتگن بیر پیتده، یقینده اوشبو گروه بدخشان ولایتیده اۉزی نینگ آلتی جنگچیسینی «داعش»گه اعضالیک عیبی بیلن حبسگه آلیب، کابلگه کۉچیرگن. منبعلرگه کۉره، بو شخصلر آره‌سیده بدخشان فرقه‌سی نینگ علاقه بۉلینمه‌سیده طالبان تۉلی قوماندانی عبدالله رحمانی، فرقه نشریات بۉلیمی مسوولی فیصل البدر الهاشمی بدخشانده‌گی طالبان اعضالریدن بیری قاری صهیب خراسانی، فرقه افسری هارون هاشمی و قاری عبدالماجد احمدی بار.
امریکاده جایلشگن یقین شرق انستیتوتی بوندن آلدین خبر قیلگنیدېک، طالبان رژیمیده‌گی مهم لوازملر نینگ ۹۰ فایزی پشتونلر قۉلیده. اوشبو حساباتگه کۉره، طالبان نینگ دینی و مفکوروی یېتکچیلری هم برچه‌سی پشتونلردیر. شونینگدېک، بو گروه توزیلمه‌سیده لوازملر نینگ ۵.۴ فایزی تاجیک اېرککلرگه، ۰.۷ فایزی هزاره اېرککلرگه، ۰.۳ فایزی تورکمن اېرککلرگه، ۰.۵ فایزی پشه‌ی اېرککلرگه و ۲.۸ فایزی اۉزبېک اېرککلرگه تېگیشلی.
