طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگیده‌گی کېنگ کۉلملی و تیزیملی فساد؛ برچه ساحه‌لرده پاره آلیش اوج آلگنی حقیده دعوالر
آدرینا بهزاد
طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگیده‌گی منبعلرنینگ ایتیشیچه، اوشبو وزیرلیک نینگ تورلی بۉلیملریده اداری فساد کېنگ کۉلمده دوام اېتماقده. اوشبو منبعلر ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتده خوفسیزلیک حدودلریده دوکانلر، سودا مرکزلری، رستورانتلر، نانوایخانه‌لر، اوستاخانه‌لر، تېلفون دوکانلری و باشقه کۉپلب بیزنسلردن ناقانونی روشده تاولمچیلیک قیلینه‌یاتگنینی ایتیشدی. منبعلرگه کۉره، فساد فقط تاولمچیلیک بیلن چېکلنمه‌یدی، بلکه قورال آلیب یوریش رخصت‌نامه‌سینی بېریش، قورال تقسیملش، جنایت ایشلرینی کۉریب چیقیش، حبسگه آلینگنلرنی آزاد قیلیش، یاقیلغی محصولاتلرینی تقسیملش همده خادملرنی ایشگه قبول قیلیش جریانلری هم کتّه مقدارده‌گی پاره عوضیگه عملگه آشیریلماقده.
طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگیده‌گی منبعلردن بیری بۉلگن جمشید (مستعار)نینگ ایتیشیچه، تورلی بۉلیملرده، جمله‌دن پولیس کییملرینی تیارلش و ترقه‌تیش ساحه‌سیده شونده‌ی لایحه‌لر ایشلب چیقیله‌دی که اولر آرقه‌لی قرارداد کمپنیلردن پول اوندیریله‌دی.
اوشبو منبع شونده‌ی دېیدی: «یاقیلغی محصولاتلرینی تقسیملش بۉلیمیده هم خادملرگه اجره‌تیلگن یاقیلغی نینگ تۉلیق اولوشی بېریلمه‌یدی و اونینگ بیر قِسمی شخصی منفعت اوچون ایشله‌تیله‌دی. شونینگدېک، خوفسیزلیک حدودلریده دوکانلر، سودا مرکزلری، رستورانتلر، نانوایخانه‌لر، اوستاخانه‌لر، تېلفون دوکانلری و باشقه کۉپلب بیزنسلردن تاولمچیلیک قیلینه‌دی. اگر حبسگه آلینگن شخص پول تۉله‌سه، آزاد قیلینه‌دی، اما تۉله‌شگه قُربی یېتمسه، خوفسیزلیک بۉلیمیگه یوباریله‌دی.»
منبع ینه جنایت تېرگاو باشقرمه‌سیده هم ایشلرنی کۉریب چیقیش جریانی پول تۉله‌شگه باغلیق اېکنینی دعوا قیله‌دی. او قۉشیمچه قیله‌دی: «اگر کیمدیر پاره بېرسه، اونینگ ایشی تېزده کۉریب چیقیله‌دی یاکه شونده‌ی ترتیبگه سالینه‌دی که محکمه اونی آزاد قیلیش حقیده حکم چیقره‌دی. اما پول تۉله‌مسه، اونینگ ایشی آیلر دوامیده کېچیکتیریله‌دی و او محکمه آلدیده عیبدار قیلیب کۉرسه‌تیله‌دی.»
منبع نینگ ایتیشیچه، اۉنلب ایشلر هنوزگچه حل اېتیلمه‌گن بۉلیب قالماقده و بیر قطار گمانلنووچیلر تقدیری بېلگیلنمه‌گن حالده وقتینچه سقلش حبسخانه‌لری همده نظارتخانه‌لریده اوشلب توریلماقده.
طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگیده‌گی ینه بیر منبع ساحل (مستعار)نینگ دعوا قیلیشیچه، قورال آلیب یوریش رخصت‌نامه‌سینی بېریش و قورال تقسیملش جریانلریده هم فساد کېنگ ترقه‌لگن. او شونده‌ی دېیدی: «پول تۉله‌گنلر قورال آلیب یوریش رخصت‌نامه‌سی و تېگیشلی کارت‌نی قیسقه مدت ایچیده آله‌دی. حتا رۉیخطدن اۉتکزیلیشی و تېکشیروودن اۉتیشی کېره‌ک بۉلگن قوراللر هم قانونی باسقیچلر همده تخنیکی کۉریکلردن اۉتمسدن تصدیقلنه‌دی.»
اوشبو منبع نینگ ایتیشیچه، «مسوولیت یۉقلیگی» فورمینی بېریش جریانیده هم قانون‌بوزرلیکلر موجود. او قۉشیمچه قیله‌دی: «حقوقی معماسی یاکه ایشی بۉلگن شخصلر پول تۉله‌گن تقدیرده، مسوولیت یۉقلیگی فورمینی هېچ قنده‌ی تۉسیقسیز آله‌دی.»
ساحل نینگ ینه تأکیدلشیچه، ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ تعیینلاولر بۉلیمیده تنیش-بیلیشی بار یاکه پاره بېره آله‌دیگن شخصلر تېزده ایشگه آلینیب، یوقاری لوازملرگه تعیینلنه‌دی. اما تنیشی یاکه پولی بۉلمه‌گنلر عموماً ایشگه قبول قیلینمه‌یدی یاکه پست و کم معاشلی لوازملرگه تعیینلنه‌دی.
منبع ینه شونده‌ی دېیدی: «پولیس اکادمیسیده هم تنیش-بیلیشی یاکه پولی بار شخصلر حتا کانکور امتحانیده قتنه‌شمسدن قبول قیلینه‌دی.» منبع نینگ ایتیشیچه، امتیازلر و قۉشیمچه ایش حقلرینی تقسیملش هم انیق مېزانلر اساسیده عملگه آشیریلمه‌یدی. او شونده‌ی دعوا قیله‌دی: «امتیازلر و قۉشیمچه ایش حقلری اساسا مسوولل نینگ یقینلری همده اولر ایسته‌گن شخصلرگه بېریله‌دی. (NTA) لوازملری هم کۉپینچه طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگی عملدارلری نینگ قرینداشلریگه تاپشیریله‌دی. بو لوازملرنینگ اَیریملریده آیلیک معاش ۱۰۰ مینگ افغانیدن هم آشه‌دی.»
ساحل نینگ دعوا قیلیشیچه، طالبان ایچکی ایشلر وزیری اوشبو قانون‌بوزرلیکلرنینگ کتّه قِسمیدن بې‌خبر یاکه خبردار بۉلسه هم، اولرنینگ آلدینی آلیش اوچون هېچ قنده‌ی چاره کۉرمه‌یدی. او ینه شونده‌ی دېیدی: «پولیس شهرچه‌سیده جمهوریت توزومی قوله‌گنیدن کېین سابق عملدارلردن آلینگن بلاک اوی‌لر هېچ قنده‌ی انیق مېزانسیز طالبان اعضالریگه بېریلدی. شونگه قره‌مه‌ی، پاره بېرگن اَیریم شخصلر هنوزگچه اوشبو تورر جایلرده یشه‌ب کېلماقده.»
شو بیلن بیرگه، دولت باشقرووی و اداری فسادگه قرشی کوره‌ش بۉییچه متخصص راشد بهروز، طالبان نظارتی آستیده‌گی ایچکی ایشلر وزیرلیگیده فساد موجودلیگی حقیده کۉپلب خبرلر بارلیگینی ایته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، اوشبو وزیرلیکده‌گی فساد درجه‌سی سابق حکومت دوریده‌گی فساددن هم کېنگراق دیر.
بهروز جنابلری قۉشیمچه قیله‌دی: «طالبان حربی رژیمی نینگ خدمت کۉرسه‌تیش بۉلیملری، خصوصاً الکترون تذکره ترقه‌تیش بۉلیمی، فقرالیک حالتی و اهالینی رۉیخطگه آلیش باشقرمه‌سی همده پاسپورت مرکزی سابق حکومت قوله‌گنیدن سۉنگ تذکره و پاسپورت آلیش شرطلرینی مرکّبلشتیردی. بو فساد اوچون زمینه یره‌تیش مقصدیده قیلیندی، چونکه آدملر هر قنده‌ی یۉل بیلن تذکره و پاسپورت آلیشگه مجبور اېدی. نتیجه‌ده اولرنینگ کۉپچیلیگی پاره بېریش آرقه‌لی اوشبو حجتلرنی قۉلگه کیریتیشگه موفق بۉلدی.»
اونینگ ایتیشیچه، عموماً آلگنده، طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگی توزیلمه‌سیده انچه‌دن بویان تورلی بۉلیملرده، جمله‌دن آزیق-آوقت تأمیناتی، معاشلر، کییم-کېچک، قورال-یراغ و عموماً برچه استعمال خرجتلری بیلن باغلیق ساحه‌لرده فساد موجود بۉلیب کېلماقده. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو تیزیم سابق حکومتدن طالبانگه اۉتگن و اوشبو گروه هم اۉز باشقروو اصولی بیلن فسادنینگ ینه‌ده کېنگه‌ییشیگه زمینه یره‌تگن.
اوشبو منبع قۉشیمچه قیله‌دی: «بیرینچیدن، طالبان مشروعیت‌گه اېگه اېمس و دولت اداره‌لریده اوشبو گروه فعالیتی اوستیدن هېچ قنده‌ی نظارت میکانیزمی موجود اېمسلیگی سببلی فساد اوچون ینه‌ده قوله‌ی شرایط یره‌تیلگن. طالبان اعضالری بودجه مبلغلرینی آسانلیک بیلن اۉزلشتیریشی ممکن. طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگیده فساد تیزیملی توس آلگن. آخر-عاقبت، طالبان نظارتی آستیده‌گی ایچکی ایشلر وزیرلیگیده موجود فسادنینگ آلدی آلینیشی یاکه اونینگ کمه‌ییشیگه امید قیلیش اوچون هېچ قنده‌ی اساس یۉق. عکسینچه، اونینگ ینه‌ده کېنگه‌ییشی احتمالی هم موجود.»
شو بیلن بیرگه، ایکّی کون اوّل هم طالبان نظارتی آستیده‌گی یۉل حرکتی باشقرمه‌سیده‌گی منبعلر اوشبو باشقرمه‌ده فساد کېنگ کۉلمده دوام اېته‌یاتگنینی ایتگن اېدی. اوشبو منبعلر ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتده اَیریم شخصلر اوچون خلق‌ارا هیداوچیلیک گواهنامه‌لری اولرنینگ قرینداشلری آرقه‌لی و پاره عوضیگه رسمیلشتیریله‌یاتگنینی قۉشیمچه قیلگن اېدی. اولرنینگ ایتیشیچه، هر کونی یاکه هر هفته یۉل حرکتی خادملریگه پاره بېریب توره‌دیگن شخصی موترلرگه یۉلاوچی تشیشگه رخصت بېریله‌دی، باشقه شخصی موترلر اېسه بو حقوقدن محروم اېتیله‌دی.
بوندن بیر مدت آلدین هم مملکت نینگ بیر قطار فقرالری ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتیده طالبان نظارتی آستیده‌گی دولت اداره‌لریده فساد و پاره‌خۉرلیک کوچه‌یگنیدن جدّی خواطر بیلدیرگن اېدی. اولرنینگ ایتیشیچه، پاره آلووچیلرنینگ اکثریتی طالبان اعضالری بۉلیب، پاره‌سیز هېچ قنده‌ی ایشنی بجرمه‌یدی.
