عیاللر: طالبان بیزنی فقط چادر کیگنیمیز اوچون تیلنچیلیک عیبلاوی بیلن حبسگه آلماقده
آدرینا بهزاد
بیر قطار عیاللر فقط چادر کیگنلری سببلی طالبان تامانیدن تیلنچیلیک عیبلاوی بیلن حبسگه آلینگنینی یاکه حبسگه آلینیشی خوفی آستیده قالگنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان کوچلری اولر‌نینگ ایضاحلریگه اعتبار بېرمه‌ی، اولرنی تیلنچیلیکده عیبله‌گن. بو عیاللر‌نینگ اَیتیشیچه، بونده‌ی مناسبتلر اولرنی تشقریگه چیقیشدن قۉرقیتگن و اولر‌نینگ کۉپچیلیگی اېندی اویدن چیقیشگه جرأت قیلمه‌یپتی. شو بیلن بیرگه، بیر قطار انسان حقوقلری فعاللری عیاللرنی حبسگه آلیش اولر‌نینگ قدر-قیمتی و شأنیگه نقصان یېتکزیشینی همده عایله‌ده‌گی اۉرنی و عایله‌وی مناسبتلریگه سلبی تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکنلیگینی تأکیدله‌ماقده. اولر‌نینگ فکریچه، بو چاره‌لر طالبان‌نینگ عیاللرنی جماعت حیاتیدن باسقیچمه-باسقیچ چیقریب تشلشگه قره‌تیلگن کېنگ کۉلملی و تیزیملی سیاستی‌نینگ بیر قِسمی دیر.
کابلده یشاوچی عیال زینب (مستعار)، بازارگه خرید قیلیش اوچون بارگنیده طالبان اعضالری تامانیدن تیلنچیلیک عیبلاوی بیلن حبسگه آلینگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان اونینگ ایضاحلریگه اعتبار بېرمه‌ی، اونی عیبلب، حدودی بۉلیمگه آلیب کېتگن. او شونده‌ی دېیدی: «طالبان ینه حاکمیتنی اېگه‌للشیدن آلدین چادر کیمسدیم. اما بو گروه حاکمیتنی قۉلگه آلگنیدن کېین اېریم مېنی چادر کییشگه مجبور قیلدی، چونکه اونینگ اۉزی طالبان‌نینگ مناسبتینی باشدن کېچیرگن اېدی.»
زینب حبسگه آلینگن کون حقیده شونده‌ی دېیدی: «خرید قیلیش اوچون بازارگه بارگن اېدیم. طالبان اعضالری رنجر روسومیده‌گی مو‌ترنی یانیمده تۉخته‌تیب، چیقیشینگ کېره‌ک، دېدی. نېگه، دېب سۉره‌دیم. اولر: سېن تیلنچیلیک قیله‌سن، بیز اېسه تیلنچیلرنی ییغه‌میز، دېدی. جوده حیران بۉلدیم. اولرگه تیلنچی اېمسلیگیمنی، فقط خرید قیلیش اوچون کېلگنیمنی اَیتدیم. اما اولر: همه شونده‌ی دېیدی، اېندی بهانه قیلمه، مو‌ترگه چیق، عکس حالده سېنی مجبورا چیقره‌میز، دېدی.»
بو کابللیک عیال قۉشیمچه قیله‌دی: «یانیمده‌گی پولنی اولرگه کۉرسه‌تیب، تیلنچی اېمسلیگیمنی اَیتدیم. اما اولر: سیز تیلنچیلر بای بۉله‌سیزلر، دېدی. قنچه اورینمه‌ی، گپیمگه قولاق سالیشمه‌دی و مېنی بۉلیمگه آلیب کېتیشدی. اولردن عایله‌م بیلن باغلنیشگه رخصت بېریشلرینی سۉره‌دیم. اېریمگه قۉنغیراق قیلیب، مېنی تیلنچیلیک عیبلاوی بیلن حبسگه آلیشگنینی اَیتگنیمدن کېین او بۉلیمگه کېلدی و توشونتیریش بېرگچ، مېنی آزاد قیله آلدی.»
کابل‌نینگ ینه بیر یشاوچیسی رویا (مستعار)، طالبان چادر کیگنلیگی سببلی اونی تیلنچی صفتیده حبسگه آلماقچی بۉلگنینی، اما عایله اعضالری و محله اهالیسی اره‌لشووی بیلن حبسدن قوتولگنینی اَیته‌دی.
بو کابللیک عیال شونده‌ی دېیدی: «آته‌م‌نینگ اوییده وایه‌گه یېتگنیمدن باشلب، آته‌م و اکه‌لریم مېنی چادر کییشگه مجبور قیلیشدی. تورموشگه چیققنیمدن کېین هم، شیرینلیک مراسمیده باشقه ساوغه‌لر قطاریده مېنگه چادر هم آلیب کېلیشگن اېدی و اېریم هم اونی کییشگه مجبور قیلدی. اېندی اېسه چادر کییشگه عادتلنیب قالگنمن.»
رویا بو واقعه حقیده شونده‌ی دېیدی: «بیر کونی چادر کیگن حالده یۉلده کېته‌یاتگن اېدیم. طالبان مېنی تۉخته‌تیب، سېن تیلنچیسن، بایومتریک رۉیخطدن اۉتیش اوچون بۉلیمگه باریشینگ کېره‌ک و اېندی کۉچه‌لرده تیلنچیلیک قیلیشگه حققینگ یۉق، دېدی. قنچه توشونتیرسم هم، تیلنچی اېمسلیگیمنی قبول قیلیشمه‌دی. جوده قۉپال معامله قیلیشدی و گپلریمگه قولاق سالیشمه‌دی. قرشیلیک کۉرسه‌تدیم. شونده عایله اعضالریم و محله آدملری ییغیلیب، طالبانگه توشونتیریش بېردی. شوندن کېین مېنی قۉییب یوباریشدی.» او ینه شونده‌ی دېیدی: «اۉشه کوندن کېین طالباندن، چادردن و حتا تشقریگه چیقیشدن هم نفرتلنه‌دیگن بۉلدیم. اېندی اویدن چیقیشگه جرأت قیلمیمن.»
شو بیلن بیرگه، انسان حقوقلری فعالی مریم معروف آروین‌نینگ اَیتیشیچه، تیلنچیلیک اۉز-اۉزیدن جنایت حسابلنمه‌یدی، فقط فریبگرلیک یاکه اویوشگن فعالیت بیلن باغلیق بۉلسه بوندن مستثنا. او شونده‌ی دېیدی: «انسان حقوقلری نقطه نظرایدن، فقط‌گینه بیر دعوا انساننی حبسگه آلیش اوچون اساس بۉله آلمه‌یدی. بونده‌ی مناسبت نه‌فقط غیرِ انسانی حرکت، بلکه انسان حقوقلری تمایللری و اسلامی قدریتلرگه ضد بۉلگن تحقیرلاوچی معامله‌دیر. بونده‌ی عیبلاولر بیلن آدملرنی حبسگه آلیش افغانستان جمعیتیده قۉرقوو و خوفسیزلیکسیزلیک محیطینی کېنگه‌یتیردی.»
آروین قۉشیمچه قیله‌دی: «بیر عیال‌نینگ حبسگه آلینیشی اونینگ قدر-قیمتی و شأنیگه نقصان یېتکزه‌دی همده عایله‌ده‌گی اۉرنی و اېری بیلن مناسبتلریگه سلبی تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکن. انسان حقوقلری‌نینگ اساسی تمایللریگه، خصوصاً، اۉزباشیمچه‌لیک بیلن حبسگه آلیشنی تقیقلش اصولی‌گه موافق، طالبان‌نینگ بو حرکتی انسان حقوقلری معیارلریگه آچیقدن-آچیق ضددیر. بو غیرِ انسانی خطتی-حرکتدیر و طالبان بو‌نینگ اوچون جواب بېریشی کېره‌ک. خلق‌ارا همجمعیتی هم بو گروهگه نسبتاً سیاسی و حقوقی باسیمنی کوچه‌یتیریشی لازم.» او تأکیدله‌یدیکی، بو خطتی-حرکتلر طالبان‌نینگ اَیریم یاکه اۉزباشیمچه حرکتلری اېمس، بلکه عیاللرنی جماعت حیاتیدن چیقریب تشلشگه قره‌تیلگن کېنگ کۉلملی و تیزیملی سیاست‌نینگ بیر قِسمی دیر.
بو انسان حقوقلری فعالی شونده‌ی دېیدی: «طالبان حتا اۉزلری طلب قیلگن حجابگه رعایه قیله‌دیگن عیاللرگه هم طاقت قیلمه‌یدی و اولر‌نینگ جمعیتده بۉلیشینی ایسته‌مه‌یدی. بو باسیملر طالبان‌نینگ اۉز حکمرانلیگینی مستحکملش و کوچینی نمایش اېتیش سیاستی‌نینگ بیر قِسمی دیر.»
هراتده‌گی محلی منبعلر طالبان‌نینگ مجبوری حجاب بۉییچه ینگی بویروغیدن سۉنگ اوشبو گروه‌نینگ امر باالمعروف و نهی المنکر محستب‌لری چادر/برقع کیمه‌گنلیک عیبلاوی بیلن کۉپلب عیاللر و قیزلرنی حبسگه آلگنینی اَیتماقده.
طالبان اۉزی‌نینگ ینگی بویروغیده اوشبو گروه نظرده توتگن حجابگه رعایه قیلمه‌یدیگن عیاللر و قیزلر حبسگه آلینیب، قماقخانه‌گه یوباریلیشینی تأکیدله‌گن.
