شماری از شهروندان افغانستان از افزایش محدودیتها بر آزادی مذهبی پس از تسلط طالبان بر کشور شکایت دارند. آنان میگویند این محدودیتها در سالهای اخیر بر برگزاری مراسم و انجام برخی مناسک دینی آنان تاثیر گذاشته است. به گفته آنان، برای برگزاری شماری از مراسم مذهبی، دستورها و محدودیتهای مشخصی نیز از سوی طالبان وضع شده است. آنان میافزایند که این وضعیت، زمینه برگزاری آزادانه برخی برنامههای مذهبی را محدود کرده است.
پیروان مذاهب شیعه، اسماعیلی و سنی در گفتوگو با روزنامه ۸صبح خواهان رعایت آزادی مذهبی و فراهمشدن زمینه انجام مناسک دینی برای پیروان مذاهب مختلف در کشور هستند. آنان میگویند آزادی مذهبی تنها به برگزاری مراسم محدود نمیشود و انجام آزادانه مناسک دینی و فعالیتهای مذهبی را نیز دربر میگیرد. آنان تاکید میکنند که پیروان مذاهب مختلف باید بتوانند مراسم و مناسک دینی خود را بدون محدودیتهای اضافی برگزار کنند. به باور آنان، ادامه این محدودیتها میتواند بر همزیستی میان پیروان مذاهب مختلف و حفظ تنوع مذهبی در افغانستان تاثیر بگذارد.
نسترن، یکی از شهروندان کشور، میگوید پیروان مذاهب مختلف در افغانستان در انجام مراسم و مناسک مذهبی خود با آزادی کامل روبهرو نیستند. او میافزاید: «به نظر من، پیروان مذاهب مختلف در افغانستان در انجام مراسم و مناسک مذهبی خود آزادی ندارند. با تغییر نظام، یک سلسله محدودیتها وضع شده که مردم نمیتوانند مانند دوره پیش از طالبان، مراسم مذهبی خود را آزادانه در هر جایی برگزار کنند.»
رستم، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید طالبان بهجای تقویت همزیستی مذهبی، محدودیتهایی بر برخی مراسم و شعائر مذهبی ایجاد کردهاند. به گفته او، ادامه این محدودیتها میتواند بر روابط میان پیروان مذاهب مختلف تاثیر بگذارد و زمینه اختلافات مذهبی را بیشتر کند.
رستم میگوید: «آزادی مذهبی باید تامین شود، اما طالبان بهتدریج محدودیتها را بیشتر میکنند. آنان به جز مذهب حنفی، حتا برخی شاخههای مذهب سنی را نیز به رسمیت نمیشناسند. طالبان باید به همه مذاهب احترام بگذارند؛ در غیر این صورت، تبعیض مذهبی بیشتر میشود، همزیستی از بین میرود و اختلافات در جامعه افزایش پیدا میکند. مردم باید بتوانند باورهای مذهبی خود را آزادانه انتخاب و انجام دهند.»
عارف یعقوب، یکی دیگر از باشندهگان کشور، میگوید آزادی مذهبی زمانی تامین میشود که پیروان مذاهب مختلف بتوانند باورها و مناسک دینی خود را بدون تبعیض انجام دهند. او میافزاید که نبود آگاهی کافی از مسائل مذهبی و برخوردهای طالبان با پیروان برخی مذاهب، زمینه تبعیض و محدودیت در انجام مناسک دینی آنان را بیشتر کرده است. به گفته یعقوب، تامین حقوق برابر برای پیروان مذاهب مختلف و ایجاد قوانین مشخص برای حمایت از آزادی مذهبی، میتواند از افزایش اختلافات مذهبی جلوگیری کند.
این باشنده کابل میگوید: «ما مردم اهل تسنن و پیرو مذهب حنفی هستیم و اساس مذهب ما بر اعتدال و میانهروی در دین است. اما به نظر من، [طالبان] رویکرد افراطی دارد و این افراطگرایی باعث شده است پیروان برخی مذاهب نتوانند باورهای خود را آزادانه انجام دهند. گاهی مردم یا طالبان درباره باورهای مذهبی دیگران موضع میگیرند و برای آنان محدودیت ایجاد میکنند. در منطقه خود ما، یک شیخ حنفی وجود دارد که اهل تشیع را کافر خطاب میکند و ما چندین بار این سخنان را از او شنیدهایم. برخی از شاگردان او نیز میگفتند که دشمن ما نخست یهود و سپس اهل تشیع است. ما این موارد را بهگونه مستقیم دیده و شنیدهایم. برای تقویت همزیستی میان پیروان مذاهب مختلف، باید نخست آگاهی مردم درباره مسایل مذهبی افزایش یابد. کسانی که از مسایل مذهبی برای منافع خود استفاده میکنند، باعث میشوند افراد افراطی نیز بیشتر شوند و اختلافات مذهبی افزایش یابد.»
بیبی زرینه، یکی از پیروان مذهب اسماعیلی، میگوید پیروان این مذهب در برخی مناطق، از جمله بدخشان، در برگزاری مراسم و فعالیتهای مذهبی خود با محدودیت روبهرو هستند. او میافزاید که در شغنان، برخی افراد وابسته به طالبان و امر به معروف و نهی از منکر، باورهای مذهبی اسماعیلیان را نادرست میدانند و در چگونگی انجام مناسک دینی آنان مداخله میکنند. به گفته زرینه، بستهشدن «بیتالعلمها» و جمعآوری کتابها و منابع مربوط به مذهب اسماعیلی، دسترسی کودکان و جوانان این جامعه به آموزشهای مذهبی را محدود کرده است. او همچنین میگوید نگرانی از برخورد و فشار باعث شده است برخی اسماعیلیان از بیان هویت مذهبی خودداری کنند. او تاکید میکند که ادامه این وضعیت، آزادی مذهبی و حق پیروان مذاهب مختلف برای انجام آزادانه باورها و مناسک دینیشان را محدود میکند.
زرینه میگوید: «ما در جماعتخانه مراسم مذهبی خود را برگزار میکنیم و زنان و مردان با رعایت حجاب و جدا از هم در مراسم اشتراک میکنند. با وجود برخی محدودیتها، هنوز میتوانیم در جماعتخانه نماز بخوانیم و نکاح و دیگر مراسم مذهبی خود را برگزار کنیم؛ اما در شغنان مشکلات بیشتر است. طالبان و امر به معروف و نهی از منکر به مردم اسماعیلی میگویند که تعلیمات مذهبی ما درست نیست و حتا بر چگونگی انجام نماز و مراسم مذهبی ما دخالت میکنند.»
این بانو میافزاید: «مدت زیادی میشود که بیتالعلمها بسته شده و کتابهای مربوط به مذهب اسماعیلی نیز جمعآوری شده است. کودکان و جوانان به جای رفتن به جماعتخانه و بیتالعلم، به مدرسه فرستاده میشوند و ما نگرانیم که برداشت خود طالبان از مذهب اسماعیلی به آنان منتقل شود. برخی اسماعیلیان نیز به دلیل ترس از لتوکوب یا برخورد، هویت مذهبی خود را بیان نمیکنند. حتی خبرهایی از بدخشان داریم که شماری از اسماعیلیان را مجبور به تغییر مذهب کردهاند و این موضوع نگرانی زیادی در میان مردم ایجاد کرده است.»
این شکایتها در حالی مطرح میشود که گزارشهای بینالمللی نیز از محدودیت بر آزادی مذهبی در افغانستان خبر میدهند. کمیسیون آزادیهای مذهبی بینالمللی امریکا (USCIRF) در گزارش سال ۲۰۲۶ خود گفته است که وضعیت آزادی مذهبی در افغانستان در سال ۲۰۲۵ همچنان بسیار نامطلوب بوده و طالبان تفسیر واحدی از اسلام را بر جامعه اعمال کردهاند. به گفته این کمیسیون، این وضعیت بهویژه بر زنان، دختران و اقلیتهای مذهبی تأثیر گذاشته است.
این کمیسیون در نشست ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ درباره آزادی مذهبی در افغانستان نیز گفته که پیروان مذاهب شیعه و اسماعیلی و اقلیتهای دینی مانند مسیحیان و هندوها همچنان با محدودیتهایی در انجام فعالیتها و مناسک مذهبی خود روبهرو هستند.
