همزمان با نزدیکشدن پنجمین سالروز سقوط حکومت پیشین، شماری از خبرنگارانی که بهدلیل تهدیدهای امنیتی این گروه به ایران و پاکستان پناه بردهاند، پس از پنج سال همچنان در انتظار تعیین سرنوشت پروندههای مهاجرتیشان بهسر میبرند. آنان میگویند که در این مدت، نه امکان بازگشت امن به افغانستان را داشتهاند و نه توانستهاند در کشورهای میزبان زندهگی باثباتی ایجاد کنند.
این خبرنگاران در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگویند که با وجود گذشت پنج سال از خروجشان از افغانستان، روند رسیدهگی به پروندههای مهاجرتی آنان همچنان به نتیجه نرسیده و زمان انتقالشان به کشورهای امن نیز مشخص نیست. به گفته آنان، بلاتکلیفی مهاجرتی در کنار بیکاری، مشکلات اقتصادی، محدودیتهای اقامتی و نگرانی از بازداشت و اخراج اجباری، زندهگی آنان و خانوادههایشان را با دشواریهای جدی روبهرو کرده است. آنان میافزایند که ادامه این وضعیت فشارهای روانی زیادی بر آنان وارد کرده و آینده خانوادههایشان را نیز در ابهام قرار داده است. این خبرنگاران تاکید میکنند که بهدلیل تهدیدهای امنیتی، بازگشت به افغانستان برایشان گزینه امنی نیست و از کشورهای پذیرنده و نهادهای مسئول میخواهند پس از پنج سال انتظار، روند بررسی و انتقال پروندههای مهاجرتی آنان را سرعت بخشند.
آرمان رحیم، یکی از خبرنگارانی که پنج سال است در انتظار رسیدهگی به پرونده مهاجرتی خود بهسر میبرد، میگوید پس از سقوط حکومت پیشین و افزایش تهدیدهای امنیتی از سوی طالبان، ناچار به ترک کشور شده است. او میافزاید که اکنون در یکی از کشورهای همسایه، در شرایط دشوار و با آیندهای نامعلوم زندهگی میکند. به گفته آقای رحیم، در این مدت بارها برای پیگیری پروندهاش به سفارت و نهادهای مرتبط مراجعه کرده، اما هنوز پاسخ روشنی درباره سرنوشت پرونده خود دریافت نکرده است.
این خبرنگار میگوید: «پنج سال میشود که در انتظار رسیدهگی به پرونده مهاجرتی خود هستم. سفارت و نهادهای مرتبط به من میگویند که از دستشان کاری ساخته نیست و باید منتظر بمانم. در این پنج سال، بارها با وضعیتهای متفاوت روبهرو شدهایم و اکنون نیز شرایط بسیار دشوار است. وضعیت خبرنگاران افغان در کشورهای همسایه تأسفبار و نگرانکننده است.»
حسین خاموش، یکی دیگر از خبرنگاران در ایران، میگوید که در سال ۲۰۲۲ وارد این کشور شده و در همان سال برای ثبت و پیگیری پرونده مهاجرتیاش به کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندهگان مراجعه کرده است، اما با گذشت چند سال هنوز پاسخ روشنی درباره سرنوشت پروندهاش دریافت نکرده است.
خاموش میافزاید که طولانیشدن روند رسیدهگی به پروندهاش، در کنار مشکلات اقامتی و اقتصادی، او را ناچار کرده است برای تامین هزینههای زندهگی به کارگری ساختمانی روی بیاورد. به گفته او، این وضعیت خانوادهاش را نیز با مشکلات جدی روبهرو کرده و در همین مدت، پسر پنجسالهاش در ایران ربوده شده است؛ رویدادی که یکی از دشوارترین تجربههای خانوادهاش در دوران مهاجرت بوده است.
خاموش میگوید: «پنج سال است که منتظر پاسخ پروندهام هستم و در این مدت حتا نتوانستم دوباره با کمیساریای عالی سازمان ملل تماس برقرار کنم. بلاتکلیفی پرونده، ما را در وضعیت نامعلومی قرار داده و نمیدانیم چه تصمیمی باید بگیریم. بزرگترین مشکلی که در این مدت برایم پیش آمد، ربودهشدن پسر پنجسالهام در ایران بود که در تاریخ ۱۵ ثور ۱۴۰۵ اتفاق افتاد. پسرم پس از ۱۵ ساعت، در حالی که آثار ضربوشتم بر بدنش وجود داشت، در یک ساختمان متروکه پیدا شد. او در پی این رویداد دچار شکستگی جمجمه، خونریزی مغزی و آسیب شدید به یک چشمش شد و بیش از یک هفته در شفاخانه بستری بود. به سختی نجات یافت و اکنون نیز تحت درمان است. این رویداد مشکلات و فشارهای بیشتری را برای خانوادهام، بهویژه همسرم، به وجود آورده است.»
امید پویا، مسوول خبرنگاران افغانستان در تبعید مقیم ایران، از کندی و نبود نتیجه روشن در روند رسیدهگی به پروندههای مهاجرتی خبرنگاران انتقاد میکند. او میگوید که بیشتر خبرنگاران در ایران چهار تا پنج سال پیش پروندههای مهاجرتی و پناهندهگی خود را ثبت کردهاند، اما تا کنون درباره سرنوشت پروندههایشان پاسخ روشنی دریافت نکردهاند.
پویا میافزاید که مراجعههای پیهم خبرنگاران به دفتر سازمان ملل نیز نتیجه مشخصی نداشته و آنان همچنان در وضعیت بلاتکلیفی بهسر میبرند. به گفته او، طولانیشدن روند رسیدهگی به پروندهها، در کنار بیکاری، نبود آینده مشخص، فشارهای روانی و نگرانی از اخراج، زندگی خبرنگاران در ایران را با دشواریهای جدی روبهرو کرده است.
پویا میگوید: «چهار یا پنج سال انتظار زمان کمی نیست. ما بارها برای پیگیری پروندهها به سازمان ملل مراجعه کردهایم، اما هر بار شماره تماسی به ما داده شده و پس از هفتهها انتظار، همان پاسخ قبلی را دریافت کردهایم. این بلاتکلیفی فرصتهای زیادی را از ما گرفته و فشار روحی و روانی زیادی بر خبرنگاران وارد کرده است.»
نظری، یکی دیگر از خبرنگاران در ایران، میگوید که بلاتکلیفی مهاجرتی در کنار تشدید فشار بر مهاجران بدون مدرک، نگرانی خبرنگاران را از آینده بیشتر کرده است. او میافزاید که شماری از خبرنگاران نزدیک به پنج سال است پروندههای خود را ثبت کردهاند، اما با وجود پیگیریهای مکرر، هنوز زمان مشخصی برای انتقال آنان تعیین نشده است. به گفته نظری، افزایش تنشها میان ایران، امریکا و اسراییل و تشدید روند اخراج مهاجران، وضعیت خبرنگارانی را که فاقد مدارک اقامتی معتبر هستند، دشوارتر کرده است.
نظری میگوید: «ما نزدیک به پنج سال است که در انتظار تعیین سرنوشت پروندههایمان هستیم. پس از جنگ ایران و اسراییل، نگرانی خبرنگاران بیشتر شده و روند انتقال نیز متوقف مانده است. ما از سفارتها به ویژه سفارت فرانسه پیگیری کردهایم، اما برای خروج و انتقال ما زمان مشخصی تعیین نشده است هرچند کارهای کنسولی دیگر در این سفارت جریان دارد، اما روند رسیدهگی به پروندههای مهاجران افغانستان متوقف است.»
حامد پژمان، یکی دیگر از خبرنگارانی که پس از سقوط حکومت پیشین به ایران پناه برده است، میگوید پایان اعتبار ویزا و احتمال اخراج اجباری، اکنون به نگرانی اصلی او و خانوادهاش تبدیل شده است. او میافزاید که در پنج سال گذشته، در کنار مشکلات اقتصادی و فشارهای روانی، بارها برای تمدید ویزای اقامت با مشکل روبهرو شدهاند و در صورت بازداشت از سوی پولیس ایران، خطر اخراج آنان وجود دارد. به گفته پژمان، بازگشت اجباری به افغانستان برای او و خانوادهاش بهدلیل فعالیتهای رسانهای و تهدید طالبان، خطرناک است.
پژمان میگوید: «بزرگترین نگرانی ما اکنون تمامشدن ویزایمان است. ویزا را حدود سه تا چهار مرتبه، تمدید کردهاند و پس از آن اگر پولیس ایران ما را بازداشت کند، ممکن است اخراج شویم. اگر بهصورت اجباری به افغانستان برگردانده شویم، از ترس طالبان امنیت جانی نداریم. در این این مدت تنها نهادی که با ما همکاری کرد، اسانجی بود؛ اما پس از جنگ ایران و اسراییل، این روند نیز متوقف شد و اکنون ما در بیسرنوشتی مطلق بهسر میبریم.»
در همین حال، شماری از خبرنگاران افغانستان که در پاکستان بهسر میبرند نیز از طولانیشدن روند رسیدهگی به پروندههای مهاجرتیشان شکایت دارند. آنان میگویند که با گذشت پنج سال از بازگشت طالبان به قدرت، توجه کشورهای جهان و نهادهای بینالمللی به وضعیت افغانستان و بهویژه خبرنگاران افغانستان کاهش یافته است.
زهره، (مستعار) یکی از خبرنگاران افغانستان در پاکستان، میگوید نبود شفافیت در روند رسیدهگی به پروندههای مهاجرتی، او و شماری از خبرنگاران دیگر را برای سالها در وضعیت بلاتکلیف نگهداشته است. او میافزاید که پس از پنج سال انتظار، هنوز سرنوشت پروندهاش روشن نشده و اکنون نیز بدون ویزای معتبر در پاکستان زندهگی میکند. به گفته زهره، بازگشت به افغانستان بهدلیل فعالیت رسانهای و شرایط امنیتی برایش گزینه امنی نیست.
این خبرنگار میگوید: «بهعنوان یک خبرنگار تبعیدی و یک زن تنها، با محدودیتها و آسیبهای بیشتری روبهرو هستم. نبود حمایت مشخص از سوی نهادهای مسئول و سازمانهای بینالمللی و بیتوجهی گسترده به خبرنگاران در پاکستان باعث شده احساس کنم صدای ما شنیده نمیشود.»
پس از سقوط حکومت پیشین، شماری از خبرنگاران بهدلیل تهدیدهای امنیتی و نگرانی از آینده، ناچار به ترک کشور و مهاجرت به کشورهای همسایه شدند. برخی از آنان با دریافت ویزا از کشورهای ثالث افغانستان را ترک کرده و به کشورهای مقصد رفتهاند، اما شماری دیگر همچنان در ایران و پاکستان در انتظار تعیین سرنوشت پروندههای مهاجرتیشان بهسر میبرند.
همزمان، ایران و پاکستان روند بازگرداندن و اخراج مهاجران افغانستان را تشدید کردهاند؛ روندی که با واکنش نهادهای حقوق بشری و سازمانهای بینالمللی روبهرو شده است. این نهادها بارها از تهران و اسلامآباد خواستهاند از اخراج اجباری مهاجران، بهویژه افرادی که در صورت بازگشت با خطرهای امنیتی روبهرو هستند، خودداری کنند.
براساس آمار ارایهشده از سوی مقامهای ایران، حدود پنج میلیون شهروند افغانستان در این کشور زندهگی میکنند. از سوی دیگر، طالبان اعلام کردهاند که در ماههای اخیر بیش از ۳۰۰ هزار خانواده از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشته یا اخراج شدهاند.
