شماری از شهروندان کشور که پس از ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم از سوی طالبان، برای ادامه آموزش کودکان‌شان به ایران رفته‌اند، از افزایش محدودیت‌ها در ثبت‌نام کودکان مهاجر در مکتب‌های این کشور ابراز نگرانی می‌کنند. آنان می‌گویند که ایران از سال گذشته به این‌سو، طرزالعملی را برای ثبت‌نام کودکان مهاجر در مکتب‌ها روی دست گرفته است که براساس آن، تنها خانواده‌هایی می‌توانند کودکان‌شان را ثبت‌نام کنند که مدرک اقامت ایران داشته باشند یا یکی از والدین‌شان شهروند این کشور باشد. آنان می‌افزایند که ایران از یک‌سو مدارک اقامت را شرط اساسی ثبت‌نام کودکان قرار داده و از سوی دیگر، ویزای مهاجران را تمدید نمی‌کند. به گفته آنان، افزون بر این، هزینه‌های جانبی و تکمیل ظرفیت مکتب‌ها، با وجود طی مراحل اداری پیچیده، مانع ثبت‌نام کودکان‌شان می‌شود. این مهاجران تاکید می‌کنند که این تصمیم‌های ایران، بار دیگر کودکان‌شان را در بی‌سرنوشتی قرار داده است. آنان از حکومت ایران می‌خواهند که روند ثبت‌نام کودکان افغانستان را در مکتب‌ها تسهیل کند و از وضع محدودیت‌هایی مشابه آنچه طالبان در برابر آموزش وضع کرده‌اند، خودداری کند.
حسن، (مستعار) یکی از مهاجران افغانستان که به هدف ادامه آموزش کودکانش به ایران رفته است، سیاست‌های اخیر این کشور درباره ثبت‌نام کودکان مهاجر در مکتب‌ها را نگران‌کننده می‌داند. او می‌گوید که ایران از سال گذشته به این‌سو، طرزالعملی را روی دست گرفته است که براساس آن، داشتن مدارک قانونی اقامت از شرط‌های اصلی ثبت‌نام کودکان در مکتب‌ها است؛ در حالی که این کشور ویزای مهاجران را تمدید نمی‌کند.
حسن می‌گوید: «ما مجبوریم به‌گونه غیرقانونی در ایران زنده‌گی کنیم، چون این کشور ویزای ما را تمدید نمی‌کند. به همین دلیل، از بسیاری از فعالیت‌های اجتماعی محروم شده‌ایم و کودکان‌مان نیز نمی‌توانند به آموزش ادامه دهند؛ زیرا برای درس خواندن در ایران، داشتن مدارک قانونی اقامت ضروری است. حتا برای مراجعه به شفاخانه نیز با مشکل روبه‌رو هستیم. زنان خانواده از بسیاری از حقوق اجتماعی محروم‌اند و نمی‌توانند به‌راحتی به شفاخانه مراجعه کنند.»
شبیر، (مستعار) یکی دیگر از مهاجران افغانستان در ایران، می‌گوید که مسوولان مکتب‌ها به بهانه‌های مختلف از پذیرش کودکان مهاجر خودداری می‌کنند. او تاکید می‌کند که کودکان، بدون در نظر گرفتن ملیت‌شان، باید از حق آموزش برخوردار باشند و زمینه درس خواندن برای همه آنان فراهم شود. به گفته او، این وضعیت خانواده‌اش را درباره آینده فرزندان و ادامه زنده‌گی در ایران با بلاتکلیفی روبه‌رو کرده است.
این مهاجر می‌گوید: «به چندین مکتب مراجعه کردیم، اما فرزندانم را ثبت‌نام نکردند؛ زیرا مدارک اقامت نداریم و ما را اتباع غیرمجاز می‌دانند. به مکاتب دولتی و خصوصی رفتیم، اما هیچ‌کدام فرزندانم را نپذیرفتند. از این وضعیت بسیار نگران و پریشان هستم. دو سال می‌شود که اعتبار اقامت من پایان یافته است. سال گذشته برای تمدید آن اقدام کردم و امسال نیز تلاش کردم، اما موفق نشدم. مکاتب نیز نداشتن اقامت را بهانه می‌کنند و فرزندانم نمی‌توانند درس بخوانند. از این بلاتکلیفی بسیار نگران هستم.»
سیر، (مستعار) یکی دیگر از مهاجران افغانستان در ایران، می‌گوید که محرومیت کودکان از آموزش، افزون بر عقب‌ماندن آنان از درس، بر وضعیت روانی‌شان نیز تأثیر گذاشته است.
سیر می‌افزاید: «کودکان ما به‌دلیل محدودیت‌های موجود در ایران از جمله عدم تمدید ویزا، کاغذپرانی و سیستمهای پیچیده از ادامه آموزش بازمانده‌اند. برای ثبت‌نام آنان در مکتب‌ها، مدارک مختلفی درخواست می‌شود و این شرایط مانع ادامه درس کودکان ما شده است. این وضعیت آسیب‌های روانی و استرس زیادی به کودکان وارد کرده است. ما از نهادهای مسوول می‌خواهیم که به مشکلات مهاجران رسیدهگی کنند.»
شایسته، (مستعار) یکی از مهاجران افغانستان در ایران، می‌گوید که درخواست اسناد متعدد و پیچیدهگی روند ثبت‌نام در مکتب‌ها، دسترسی کودکان مهاجر به آموزش را دشوار کرده است. به گفته او، بسیاری از خانواده‌ها به‌دلیل ناتوانی در فراهم‌کردن مدارک مورد نیاز، نمی‌توانند کودکان‌شان را در مکتب‌ها ثبت‌نام کنند.
این دختر می‌گوید: «خانواده‌ها بارها به مکتب‌ها مراجعه می‌کنند تا کودکان‌شان را ثبت‌نام کنند، اما با مشکلات زیادی روبه‌رو می‌شوند. خواهر من نیز از ادامه آموزش بازمانده است. نخستین شرط ثبت‌نام، داشتن مدارک قانونی اقامت است و از خانواده‌ها اسناد مختلفی درخواست می‌شود. ما ناگزیر شدیم به ایران بیاییم و مدتی مدارک اقامت داشتیم. خواهرم تا صنف اول در یکی از مکتب‌های دولتی ایران درس خواند، اما پس از پایان اعتبار مدارک اقامت‌مان، دیگر نتوانست به آموزش ادامه دهد.»
سالم، (مستعار) یکی دیگر از مهاجران افغانستان در ایران، می‌گوید که خانواده‌های مهاجر پس از طی مراحل طولانی ثبت‌نام کودکان‌شان در مکتب‌ها، با رد درخواست پذیرش روبه‌رو می‌شوند. این مهاجران از حکومت ایران می‌خواهند که در شرایط ثبت‌نام کودکان مهاجر بازنگری کند و زمینه دسترسی همه کودکان مهاجر افغانستان به آموزش را فراهم سازد.
این مرد می‌گوید: «با آغاز سال تعلیمی، فرزندان ما که ویزا ندارند، هنگام مراجعه به مکتب‌ها با درخواست مدارک قانونی اقامت روبه‌رو می‌شوند. اگر این مدارک را نداشته باشیم، ما را بسیار سرگردان می‌کنند. برای ثبت‌نام کودکان باید نامه‌ای دریافت کنیم، اما حتا مشخص نیست که مکتب‌ها این نامه را می‌پذیرند یا خیر. ما برای ثبت‌نام فرزندان‌مان به مکتب‌های مختلف مراجعه می‌کنیم، اما تلاش‌های‌مان بی‌نتیجه می‌ماند. در این شرایط، بیشترین زیان متوجه فرزندان ما و آینده آموزشی آنان است.»
طالبان پس از سلطه بر افغانستان، دختران بالاتر از صنف ششم را از حق آموزش محروم کرده‌اند. در ادامه این ممنوعیت‌ها، دروازه‌های دانشگاه‌ها و موسسات تحصیلات عالی و نیمه‌عالی نیز به روی زنان و دختران بسته شد. در نتیجه، شماری از خانواده‌ها برای ادامه آموزش فرزندان‌شان به مکتب‌های آنلاین روی آوردند و برخی دیگر افغانستان را ترک کردند و به کشورهای همسایه، از جمله ایران و پاکستان، رفتند.
با این حال، خانواده‌هایی که برای ادامه آموزش کودکان‌شان به ایران مهاجرت کرده‌اند، اکنون می‌گویند که فرزندان‌شان برای ثبت‌نام در مکتب‌های این کشور با محدودیت روبه‌رو هستند. آنان نداشتن مدارک قانونی اقامت، درخواست اسناد متعدد و تکمیل ظرفیت مکتب‌ها را از موانع اصلی ثبت‌نام کودکان‌شان می‌دانند.
این در حالی است که براساس آیین‌نامه‌ها و بخش‌نامه‌های رسمی وزارت آموزش و پرورش ایران، تحصیل حق همه کودکان، صرف‌نظر از ملیت و وضعیت اقامت آنان، دانسته شده است.
دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) نیز می‌گوید که حدود ۳.۸ میلیون دختر هفت تا ۱۸ ساله در افغانستان از آموزش محرومند و هر سال حدود ۲۵۰ هزار دختر دیگر نیز به‌گونه دایمی از آموزش متوسطه بازمی‌مانند.
افزون بر این، پارلمان ایران لایحه‌ای را تصویب کرده است که براساس آن، اتباع خارجی و مهاجرانی که به‌طور غیرقانونی وارد ایران می‌شوند یا در این کشور اقامت دارند، با جریمه‌هایی تا سقف ۱۰ هزار یورو و اخراج از کشور مواجه خواهند شد.
