یادداشت: شبانه بسیج راسخ یکی از بنیانگذاران و رییس مکتب رهبریت افغانستان (سوله) است. سوله اولین و تنها مکتب شبانهروزی دختران افغانستان است که از سال ۲۰۱۶ تا تابستان ۲۰۲۱ و بازگشت طالبان به قدرت در کابل فعالیت میکرد. در آگست همان سال، شبانه بسیج راسخ همه اعضای مکتب خود را از افغانستان به رواندا منتقل کرد و فعالیت خود را ادامه داد. او از دانشگاه مدیلبری فارغ شده و مدرک ماستری خویش را در بخش پالیسی عامه از دانشگاه آکسفورد به دست آورده است. شبانه در سال ۲۰۱۸ مدال ملالی را به خاطر ترویج دسترسی دختران به آموزش دریافت کرد. او در سال ۲۰۲۳ جایزه کاوشگر نشنل جیوگرافیک رولکس سال را از انجمن نشنل جیوگرافیک دریافت کرد و لقب شخص برجسته کارنگی در موسسه تازهتاسیس گلوبل پولیتیکس در دانشگاه کلمبیا در شهر نیویورک را گرفته است.
۸صبح: سولهایکس (SOLAx) چه وقت و در کجا تاسیس شد؟
راسخ: در سال ۲۰۲۳، مکتب سوله در رواندا برای جذب ۳۰ دانشآموز، یک هزار و ۹۵۰ درخواستی دریافت کرد. این تعداد درخواستکننده، افزایش قابل ملاحظهای را نسبت به دیگر فصلهای ثبت نام نشان میداد. سوله نمیتوانست همه درخواستدهندهگان را بپذیرد و این باعث ایجاد سولهایکس شد تا فرصت آموزش را برای همه فراهم کند.
سولهایکس یک پلتفرم آموزش آنلاین از طریق واتساپ است که با دقت کامل طراحی شده است. در این پلتفرم آموزشی نصاب تعلیمی افغانستان، برنامههای آموزش زبان انگلیسی و سایر برنامههای آموزشی در قالب دیجیتال، در واحدهای کوچک و جذاب آموزشی ارایه میشود. سولهایکس برای تمام دختران افغان در سرتاسر جهان به زبانهای پشتو، دری و انگلیسی قابل دسترس است. دختران در افغانستان از رفتن به مکتب بالاتر از صنف ششم محرومند و ما تلاش میکنیم برای دسترسی به آموزش برای دختران در داخل و خارج زمینه را فراهم بسازیم تا از حق انسانی خود محروم نشوند.
۸صبح: هدف شما از ایجاد سولهایکس چه بود؟
راسخ: هدف ما این است که به دختران افغان در هر کجایی که باشند، آموزش باکیفیت ارایه کنیم. دید ما ایجاد یک شبکه جهانی خواهرانه است. یک نسل از زنان افغان دلسوز و با اعتماد به نفس، با مهارتهای رهبری برای بازسازی افغانستان و هدایت کشور به سوی آیندهای بهتر. هدف ما همیشه آموزش دختران افغان است.
۸صبح: سولهایکس (SOLAx) چهقدر دانشآموز در پلتفرم خود دارد؟
راسخ: سولهایکس در ۳۰ مارچ ۲۰۲۴ تاسیس شد و تا کنون نزدیک به ۱۰ هزار دانشآموز دارد که این تعداد در حال افزایش است.
۸صبح: نصاب درسی سولهایکس بر چه اصول و مبنایی استوار است؟ یعنی نصاب درسی شما از چه نصابی در جهان الگوبرداری کرده یا ترکیب شده است؟
راسخ: نصاب تعلیمی ما طوری طراحی شده است که نهتنها شاگردان را به چالش میکشد، بلکه مفهوم سنتی آموزش در افغانستان را نیز به چالش میکشد؛ آموزش سنتی که براساس حفظ و تکرار میخانیکی درس بنا شده است. در سولهایکس ما مهارتهای تفکر انتقادی را با درنظرداشت فرهنگ افغانی، تاریخ اسلام و زبانهای جهانی با هدف ایجاد شبکه جهانی دختران تحصیلکرده افغان، آموزش میدهیم. دخترانی که در آینده رهبرانی خواهند شد که زخمهای سرزمین مادریشان را التیام میبخشند.
سولهایکس (SOLAx) یک پلتفرم آموزش آنلاین، با دقت کامل طراحی شده است تا نصاب تعلیمی افغانستان و همچنان کورسهای انگلیسی ایاسال را به سیستم CEFR و همچنان کورسهای دیگری را در قالب دیجیتال، در واحدهای کوچک و جذاب آموزشی با مقایسه با سیستم MYP (The International Baccalaureate® (IB) Middle Years Programme ارایه کند.
همچنان ما افتخار داریم تا از طرح آموزشی نشنل جیوگرافیک سوسایتی Explorer Mindset Learning Framework وGlobally Inclusive Learning Design در برنامه آموزشیمان استفاده کنیم. جایگزین کردن تفکر انتقادی، همدلی و تحقیق به جای روش سنتی از بر کردن، از اولویتهای آموزشی ماست.
نصاب درسی ما با دقت تمام تدوین شده تا فراگیر و سرگرمکننده باشد و بهگونه تدریجی معیارهای آموزش داخلی را به معیارهای بینالمللی نزدیک بسازد تا زمینه برای یک آموزش فرهنگی و یا آنلاین فراهم شود.
تیم ما با جدیت در حال دیجیتالی ساختن نصاب تعلیمی افغانی است تا تمام مضامین را برای صنوف ۷ تا ۱۲ ارایه کند. این مضامین شامل ساینس، ریاضی، علوم اجتماعی، دری، پشتو، مطالعات اسلامی و غیره میباشند. این مضامین یا کورسها شامل تمرینات و تستهای فراوان میباشند که هدف آن ترویج و عملی ساختن آموختههاست. برای لذتبخش ساختن آموزش، ما درسها را بهصورت صوتی و تصویری، پادکستها و تستهای سریع ترتیب دادهایم تا شاگردان بهطور مستقیم از طریق تلفن در داخل خانههای خود ثبت نام نمایند، تمرین کنند، تستها را تکمیل نمایند و سند «سرتفیکت» خود را به دست بیاورند.
۸صبح: منظور شما از نصاب با معیارهای ملی افغانی چیست؟
راسخ: اکثر نهادهای آموزشی همیشه میگویند که آنها از سیستم بینالمللی استفاده میکنند و یا سیستم آکسفورد و دیگر سیستمها استفاده میکنند، اما شاگردان و فامیلهای افغان میخواهند تا آموزش آنها براساس اصل نصاب تعلیمی افغانستان که بالای آن زحمات زیاد کشیده شده، صورت بگیرد. کمی و کاستیهایی که در نصاب تعلیمی افغانستان وجود دارد، این است که این نصاب براساس شیوه میخانیکی [حفظ] است. ما به نصاب تعلیمی افغانی اهمیت میدهیم، ولی ما میخواهیم دروس روزانه را به شیوهای تغییر دهیم که شاگرد را وادار به تفکر، کنجکاوی و خلاقیت بسازد و شاگرد را علاقهمند به درس بسازد. ما این تغییرات را ثبت و نگهداری میکنیم و هر زمانی که زمینه فراهم شد تا بالای بهبود و تغییر نصاب تعلیمی افغانستان کار شود، ما تمام مواد و شیوههای آموزشی سولهایکس را براساس اسناد پیشکش میکنیم و نتیجه کارکرد این شیوه بالای شاگردان سولهایکس را نشان داده و از آن استفاده صورت بگیرد.
۸صبح: شیوه جذب دانشآموز در سولهایکس چگونه است با چه پیشزمینه و نگاه زمینهای جذب دختران را در این پلفترم فراهم میسازید؟
راسخ: تکنولوژی ما در طراحی برابریطلب است. از آنجایی که سولهایکس تنها نیاز به یک تلفن و انترنت در تلفن دارد، ما دسترسی برابر به آموزش را برای دختران از خانوادههای کمدرآمد و از مناطق روستایی فراهم میسازیم. خانوادهها میتوانند چندین فرزند خود را در صنوف مختلف از طریق یک دستگاه تلفن مشترک ثبت نام کنند.
برای آموزش همراه سولهایکس تنها به یک تلفن، انترنت ابتدایی و واتساپ ضرورت است. دوره آموزشی ما بهصورت کاملا رایگان در اختیار دانشآموزان قرار دارد و برای ثبت نام در دورههای آموزشی سولهایکس دانشآموزان میتوانند به یکی از شمارههای خدمات ما از طریق واتساپ پیام بفرستند و با وارد نمودن معلومات ابتدایی خود را راجستر کنند و همزمان دروس خود را آغاز کنند.
۸صبح: شما میدانید که در اکثریت مناطق روستایی انترنت کار نمیکند و نیز دختران و حتا خانوادهها تلفن ندارند و هیچ نوع آگاهی هم نسبت به این آموزش ندارند. برای این طیف از دختران چه برنامه دارید؟ آگاهیدهیتان برای دختران در این زمینه در چه سطحی بوده است؟
راسخ: ما درک میکنیم که مشکل انترنت در افغانستان وجود دارد و این را هم میبینیم که خانوادهها برای فراهمسازی زمینه آموزش راههای مختلف را جستوجو میکنند، مانند برنامههای تلویزیونی یا رادیویی که ساعت مشخص دارد و دختران شاید نتوانند بهطور مسلسل و منظم دروس را تعقیب کنند. اما در سولهایکس شاگردان میتوانند در هر زمان که خواسته باشند، دروس را تعقیب کنند. تسلسل و زمانش را خودشان میتوانند انتخاب کنند. اکثرا خانوادهها حاضرند با در خطر انداختن جان خود دخترانشان را به مکاتب پنهانی و حتا مکانهای دور بفرستندو پس این را هم میتوانند کوشش کنند زمینه دسترسی به یک تلفن با انترنت را فراهم بسازند. ما پیامهایی از داخل و خارج دریافت کردهایم که از آموزش دختران فامیل خود حمایت میکنند. پس آنها هم میتوانند در این بخش کمک کنند؛ چون ما درک کردهایم که آموزش دختران از اولویتهای اکثر فامیلهاست و حال اینکه در داخل خانه در امن و امان بتوانند درس بخوانند. پس آنها میتوانند با جمع کردن پول کمی به دختران خود یک تلفن خریداری کنند تا بتوانند در سولهایکس درس بخوانند. ما تا حد امکان در مورد سولهایکس معلوماترسانی میکنیم. از سوشیال مدیا و رسانهای مانند شما شروع و حتا فردبهفرد هم در مورد این فرصت اطلاعرسانی میشود تا تمام دختران از گوشهگوشه افغانستان زمینه آموزش را داشته باشند. ما پیامهای زیادی را به نمایندهگی از دخترانی که در دوردست هستند، دریافت کردهایم. کاکا و ماما و خاله و دوست و خواهر و برادرانی که سولهایکس را برای دخترانشان میخواستند و بعد از دریافت معلومات آنها را راجستر کردند و حتا اگر در هفته یک درس از یک تلفن مشترک را فرا گرفتند. شیوه تدریس ما خودگام میباشد و سرعت و مقدار پیشروی دروس به دست خود شاگرد است.
جا دارد یادآور شوم که وقتی ما مکتب سوله را افتتاح کردیم، تنها ۷۰ درخواست دریافت کردیم و حدود ۲۰ شاگرد پذیرفته شد. اما امروز که وضعیت افغانستان هم متفاوت است، مکتب سوله برای اکثر شناختهشده است و تاثیرات شامل شدن در این مکتب را دیدهاند. ما تقریبا سه هزار و ۵۰۰ درخواستی داشتیم که توانستیم تنها ۳۰ شاگرد را بپذیریم. در قسمت سولهایکس هدف ما در سال اول شروع سولهایکس ۱۰ هزار شاگرد بود، اما حالا در حدود ۶ ماه از افتتاح نگذشته و ما تعداد ۱۰ هزار شاگرد را داریم. این یعنی دختران درس میخوانند و سهولت را در سولهایکس دیدهاند و با دیگران شریک میسازند. سولهایکس همچنان یک فرصت خوب برای دانشآموزان میباشد که در کشورهای مختلف در جمع مهاجران هستند و با وجود اینکه از افغانستان بیرون شدهاند، اما هنوز هم از درس و آموزش به دور هستند. پس سولهایکس نهتنها برای دختران افغان داخل افغانستان، بلکه برای دختران در سراسر جهان میباشد و این یک حلقه خواهران افغان را به وجود میآورد تا حامی و برای همدیگر باشند.
۸صبح: شما در ویبسایتتان گفتهاید فرصتی را فراهم میکنیم که دختران بتوانند به زنانی دلسوز، کنجکاو و با اعتماد به نفس تبدیل شوند و اعضای نسلی شوند که افغانستان صلحآمیز و متحد را رهبری کنند، در حالی که دختران از ابتداییترین حق انسانی محرومند. شما ماموریت فعلیتان را برای دختران در سولهایکس چگونه تعریف میکنید؟ دختران اگر بپرسند که چشماندازشان نسبت به آینده تیرهوتار است و شما از رهبری آنان در آینده سخن میزنید، پاسخ شما برایشان چه خواهد بود؟
راسخ: ما با استفاده از فناوریهای قابل دسترس دختران، به آنها در خانههایشان کمک میکنیم. آنها مطالعه میکنند و درس میخوانند و از این طریق زندهگی خود را بهبود میبخشند و به همه نشان میدهند که دختران بهعنوان موجوداتی مستقل ارزش ذاتی دارند. تغییر از خانه شروع میشود و به سمت بالا حرکت میکند.
سولهایکس این امکان را برای شاگردان خود فراهم میکند تا در آینده زنانی دارای زندهگی سالم و با درآمد بالا باشند و در جوامعشان صدایشان شنیده شود. هدف ما پیشرفت سریع است. میخواهیم شمار شاگردان خود را از ۱۰ هزار در سال اول تا بیش از ۵۰ هزار در سال سوم افزایش دهیم.
۸صبح: شما این «پیشرفت سریع» را چگونه با توجه به موانع و مشکلاتی که در افغانستان بهخصوص در زمینه دسترسی دختران به تکنولوژی وجود دارد و خانوادهها انترنت یکروزه دختران خود را تامین نمیتوانند، مسیر میسازید؟
راسخ: ما نمیتوانیم دست روی دست بگذاریم و منتظر باز شدن مکاتب باشیم و دختران ما دور از درس و تعلیم سالها محروم باشند. سولهایکس با استفاده از تکنولوژی بسیار ابتدایی واتساپ و انترنت در موبایل این زمینه را فراهم میسازد تا دروس خود را بهصورت انفرادی و با استفاده از تلفنی که میتواند از پدر، مادر و یا دیگر اعضای فامیل آنها باشد، روزانه دورس ۳۰ دقیقهای را فرا بگیرند.
اینکه فعلا دختران افغانستان از حقوق ابتدایی، حق اسلامی و اساسی خود محروم هستند، یک مساله نگرانکننده است و مطمین هستیم که این وضعیت فعلی تا ابد نخواهد ماند. اما مهم است که از همین حالا شروع کنیم و فرصتهای مختلف را برای دختران فراهم بسازیم تا آنها درس بخوانند و مهارتهای مختلف را فرا بگیرند تا وقتی که همه چیز بهتر شد و آنها اجازه کار و ادامه تحصیل را یافتند، بتوانند کار کنند و به زندهگی اجتماعی خود ادامه دهند تا نشود که قصه ۲۰۰۱ تکرار شود و مانند آن سالها، درصدی دختران تحصیلکرده پایین باشد. سولهایکس براساس تجارب و دید ما از تاریخ اخیر است تا نگذاریم دوباره قصه مشکلات پیشرفت زنان تکرار شود؛ زیرا در سال ۲۰۰۱ تعداد معدودی از دختران تحصیلکرده و فعال داشتیم. پس سولهایکس دختران را کمک میکند تا از سهولتهای ایجادشده در این پلتفرم استفاده کرده درس بخوانند و مدرک معتبر دریافت کنند و از این فرصت استفاده کرده یک تحول خوب را در زندهگی اجتماعی و حق اساسی خود داشته باشند. دختران افغان هیچ وقت دست از مبارزه برای خود و حقوق خود برنمیدارند و هنوز هم در داخل افغانستان در حال مبارزه هستند. سولهایکس یک مبارزه است در مقابل امر منع تحصیل و آموزش برای دختران که طالبان وضع کردهاند.
۸صبح: شما در تبلیغاتتان گفتهاید برای دانشآموزان خود محیطی را فراهم میکنید که در آن بتوانند بر تحصیلات و ظرفیتهای خود بهگونهای تمرکز کنند که در هیچ جای زمین یافت نمیشود. میشود اندکی در این مورد توضیح بدهید؟
راسخ: اگر چه مکاتب در افغانستان برای دختران ممنوع است، اما مکان یادگیری از راه دور وجود دارد. بیشتر خدمات وابسته به تکنولوژی است و نیاز به انترنت با سرعت قوی و وسایل قیمتی دارند که بسیاری از دختران افغان بهویژه آنهایی که در ولایات دوردست هستند، توانایی پرداخت آن را ندارند. سولهایکس با امکان بخشیدن به دختران افغان جهت پیشرفت در تعلیم و تربیه آنها با وجود ممنوعیت طالبان برای آموزش دوره متوسطه، زندهگی آنها را بلافاصله بهبود میبخشد.
قبلا هم یادآور شدم که سولهایکس به انترنت با سرعت بالا و قوی نیاز ندارد؛ اما متاسفانه نیاز به سرعت بالای انترنت تاثیر و فعالیت دیگر مکاتب آنلاین فعال در افغانستان را کاهش داده است. ما جان دختران را به خطر نمیاندازیم که خانه را ترک کنند و به مکاتب پنهانی بروند. ما پدران «تصمیمگیرندهگان نهایی برای یک خوانده در بافت فرهنگی افغانستان» را مجبور نمیکنیم که بین آموزش دخترانشان و حفظ امنیت آنها یکی را انتخاب کنند. با سولهایکس با سرعت یادگیری برعهده خود دانشآموز است. آنها تنها به تلفن هوشمند و انترنت ابتدایی ضرورت دارند تا از خانههای خود و بهطور کاملا رایگان توسط واتساپ به برنامه آموزشی سولهایکس دسترسی پیدا کنند.
۸صبح: شما نواقص عمده نصاب آموزشی را در زمان جمهوریت در چه میدیدید که خواستید سولهایکس را ایجاد کنید؟
راسخ: کاستیها و نواقص آن نصاب عبارت بود از نبود محتوای جذاب که سبب میشود دانشآموزان به جای تفکر انتقادی از روش حفظ و ازبر کردن استفاده کنند که مانع رشد ذهنی آنها میشد. هنوز هم نصابی وجود ندارد که شاگردان را به سطحی رشد دهد که آنها بتوانند با دیگر شاگردان از سراسر دنیا رقابت کنند. مثلا شاگردان صنف ۱۲ مکاتب افغانستان نمیتوانند با شاگردان صنف ۱۲ دیگر کشورها رقابت کنند و این ضعف نصاب ما را نشان میدهد. ما این موارد را در نظر گرفته سولهایکس را ایجاد کردیم و ما تمام مواد و اسناد خود را ثبت و نگه داری میکنیم تا روزی که زمینه فراهم شد، روی نصاب افغانستان تجدید نظر صورت بگیرد، ما کارهای سولهایکس و نتایج روشهای آموزش و تاثیرات آن بالا شاگردان سولهایکس را نشان دهیم تا مورد استفاده قرار بگیرد.
۸صبح: هوش مصنوعی چهقدر در روش تدریس شما نقش تعیینکننده دارد؟
راسخ: ادغام هوش مصنوعی در ربات چت SOLAx از برنامههای آینده ما میباشد تا بتوانیم دانشآموزان را در قسمت خودآموزی کمک کنیم.
