شماری از باشندهگان کابل از کمآبی و آلودهگی گسترده آب در این شهر ابراز نگرانی میکنند. آنان میگویند که آب نلها و چاههایشان دیگر قابل نوشیدن نیست و مجبورند ماهانه هزاران افغانی برای خرید آب معدنی هزینه کنند. به گفته آنان، کیفیت برخی آبهای معدنی نیز قابل اطمینان نیست و مشخص نیست با چه موادی تصفیه میشوند. باشندهگان کابل میگویند که در برخی موارد ناچار شدهاند خانههای خود را ترک کرده و به مکانهای دیگر کرایهنشین شوند.
این باشندهگان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح خواهان دسترسی به آب آشامیدنی سالم و نظارت جدی بر شرکتهای تصفیهکننده آب شدهاند. آنان میگویند که کمبود آب آشامیدنی سالم به یکی از چالشهای جدی زندهگیشان تبدیل شده و در دو سال اخیر با کمآبی شدید مواجه بودهاند و برای تهیه آب مجبورند مسافتهای طولانی را طی کنند.
این روزها در کابل، از کودکان تا سالمندان، در کوچهها و پسکوچهها با کراچیها و بوشکهها تلاش میکنند تا پیش از قطع شدن جریان آب، آب برای خانههایشان ذخیره کنند. کمآبی و دسترسی محدود به آب آشامیدنی سالم، به چالشی رو به رشد تبدیل شده و زندهگی روزمره باشندهگان پایتخت در نواحی مختلف را مختل کرده است.
ناحیه سیزدهم کابل از جمله مناطقی است که باشندهگان آن از نخستین ساعات صبح در صفهای طولانی میایستند و هر کس تلاش میکند آب مورد نیاز خانوادهاش را تامین کند.
سمانه، یکی از باشندهگان همین ناحیه، با بوشکههای کوچک و بزرگ برای تهیه آب به یکی از نلهای نزدیک خانهاش آمده است. او میگوید که دسترسی به آب آشامیدنی سالم، همراه با فقر و بیکاری، به یکی از مشکلات اصلی زندهگیشان تبدیل شده است.
سمانه میافزاید: «در کوچه ما تنها یک نل آب وجود دارد که هر سه تا چهار روز یکبار آب میدهد. برای گرفتن آب باید نوبت بگیریم و ساعتهای طولانی هم در مسیر و هم در صف منتظر میمانیم. مجبوریم در همان روزی که آب میآید لباس بشوییم و همه کارهای خانه را انجام دهیم. گاهی حتا برای حمامکردن هم آب کافی پیدا نمیشود. این آب برای آشامیدن، پختوپز و استفاده روزمره مناسب نیست. ما ناچاریم آب معدنی بخریم و خانوادههایی که توانایی خرید ندارند، از همین آب بیکیفیت استفاده میکنند.»
نصیر، یکی دیگر از باشندهگان همین ناحیه، میگوید که آب چاه آنان هرچند خشک نشده، اما قابل استفاده نیست. او میافزاید که برای تهیه آب آشامیدنی سالم، ناچارند از شرکتهای تصفیهکننده آب خریداری کنند. او میگوید: «ما روزانه ۶۰ افغانی برای آب آشامیدنی میپردازیم. آب چاه ما شور شده، در حالی که قبلاً چنین نبود.»
این بحران اما تنها به ناحیه سیزدهم محدود نمیشود؛ باشندهگان نواحی پنجم و ششم کابل نیز از کمآبی و آلودهگی گسترده آب شکایت دارند. آنان میگویند که از شرکتهای خصوصی آب نل تهیه میکنند، اما این آب نهتنها برای آشامیدن، بلکه برای پختوپز نیز مناسب نیست.
احمد، باشنده ناحیه ششم کابل، میگوید که آنها هفته دو روز آب دارند؛ آبی که تنها نیازهای روزمره را برطرف میکند و سالم هم نیست. او از طالبان میخواهد که پیش از دیر شدن، به این بحران اجتماعی رسیدهگی کنند.
احمد میافزاید: «ما در هفته دو روز آب داریم که فقط برای شستوشو استفاده میکنیم، چون بسیار کثیف است. وقتی چای دم میکنیم، روی آن یکنوع چربی جمع میشود یا چای در داخلش ریشهریشه میشود. مسوولان باید در این موضوع توجه جدی داشته باشند.»
سهیلا، باشنده ناحیه پنجم کابل، با ابراز نگرانی میگوید که بحران آب و نبود دسترسی به آب سالم، نگرانیهای جدی ایجاد کرده است. او میافزاید: «اگر اکنون چنین است، چند سال بعد مردم بر سر آب جنگ خواهند کرد. ما هر ماه ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ افغانی برای خرید آب تصفیهشده میپردازیم. بعضی وقتها مزهاش تلخ است و معلوم نیست چگونه تصفیه میشود و چقدر سالم است. اما ناچاریم، چون آب نلی که میخریم قابل نوشیدن نیست.»
شبیر، باشنده ناحیه هشتم شهر کابل، میگوید که بحران آب روزبهروز در کابل شدیدتر میشود و طالبان هیچ توجهی به این مشکل ندارند. او میافزاید: «ما یک چاه ۳۶ متری داشتیم که سالهای قبل آب خوبی داشت، اما رفتهرفته کم شد. بعد دوباره کندیم و تا ۵۰ متر پایین رفتیم، اما باز هم نتیجه نداد و چاه خشک شد. حالا فقط یک نل در داخل حویلی داریم، اما برای آب خوردن از آبهای تصفیهشده استفاده میکنیم و بوشکهای ۲۰ افغانی میخریم.»
الیاس رهیاب، باشنده ناحیه یازدهم شهر کابل، میگوید که رشد بیرویه جمعیت، ساختمانسازیهای غیراصولی، حفر چاههای غیرمعیاری و نبود توجه و برنامهریزی جدی، وضعیت بحران آب در کابل را وخیمتر ساخته است. او میافزاید: «سطح آبهای زیرزمینی بهشکل چشمگیر کاهش یافته و دیگر پاسخگوی نیازهای روزافزون مردم نیست. در چنین شرایطی، مردم ناگزیرند با درآمد محدود خود، آبهای موسوم به تصفیهشده را از فروشندهگان محلی تهیه کنند؛ آبهایی که نه از نظر ساختار تولید، نه روند تصفیه و نه نظارت صحی قابل اعتماد نیستند. این روند متاسفانه زمینهساز افزایش بیماریهای گوارشی، جلدی و عفونی در سطح شهر شده است.»
در همین حال، شماری از کارشناسان محیطزیست هشدار میدهند که هرچند شرکتهای تصفیهکننده آب ممکن است در کوتاهمدت بخشی از بحران آبی را کاهش دهند، اما استفاده گسترده آنها از آبهای زیرزمینی کابل، کمآبی را تشدید میکند. این کارشناسان همچنین تاکید میکنند که هیچ نظارتی بر عملکرد و فرآیند تصفیه آب این شرکتها وجود ندارد.
نجیبالله سدید، کارشناس محیطزیست، میگوید: «هیچ نظارتی بر شرکتهای تصفیهکننده آب وجود ندارد و حتا گزارشها نشان میدهد که برخی از افراد با استفاده از این نوع آب بیمار شدهاند. این سوال بزرگی است که چرا مسوولان بر این شرکتها نظارت نمیکنند که چگونه آب را تصفیه میکنند و در دسترس مردم قرار میدهند. بحث دیگر قیمت آب است؛ تقاضای مردم روزبهروز بیشتر میشود، اما شرکتها قیمتها را به دلخواه خود بالا میبرند و هیچ معیار مشخصی برای تعیین حداکثر قیمت وجود ندارد. مثلاً در مناطق کوهستانی قیمت آب خیلی بالاتر از مناطق هموار است.»
سید محمد سلیمانخیل، کارشناس محیطزیست، میگوید: «این روند نهتنها مشکل شهروندان را حل نمیکند، یا اگر هم کند فقط نیاز فوری یک فرد را برطرف میسازد؛ بلکه خیانتی بزرگ به آبهای زیرزمینی و منابع آبی کابل است. از یک سو ما نگران بحران آب و خشکشدن چاهها هستیم، اما از سوی دیگر عدهای از این بحران سود میبرند، که کاملاً ناعادلانه است.»
وزارت انرژی و آب طالبان با این که در باره چهگونگی نظارت از شرکتهای تصفیهکننده آب در کابل چیزی نگفته؛ اما افزوده که ۲۲۵ شرکت تصفیهکننده آب در شهر کابل، در این وزارت ثبت شده است.
این در حالی است که دفتر هماهنگکننده کمکهای بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) درباره تشدید بحران کمآبی در افغانستان هشدار داده است. به گفته این دفتر، میزان بارندهگی در کشور پایینتر از حد نرمال بوده و این موضوع نگرانیهای جدی را به همراه دارد.
کمیته بینالمللی صلیب سرخ نیز در گزارشی نسبت به کمبود آب در افغانستان هشدار داده است. به گفته این کمیته، حدود ۳۳ میلیون تن به آب کافی دسترسی ندارند. براساس یافتههای این کمیته، درگیریهای مسلحانه چهار دهه اخیر و تغییرات اقلیمی چالشهای بزرگی را در زمینه تامین آب به وجود آوردهاند.
گفته میشود که رشد جمعیت و نبود قانون و مدیریت سالم در زمینه تجارت خصوصی آب و حفر روزافزون چاههای عمیق، بحران آب در کابل را تشدید کرده است.
