یافتههای میدانی ۸صبح نشان میدهد که پس از اعلام ممنوعیت کشت و تجارت مواد مخدر از سوی طالبان، بهای یک کیلو تریاک در هلمند از سه هزار افغانی به ۵۰ هزار افغانی افزایش یافته است. بازارهای شرافت، ساروان قلعه، سنگین، موسیقلعه، بهرامچه و چنجیر از مراکز عمده خرید و فروش تریاک در این ولایتاند. شماری از منابع محلی تایید میکنند که فرماندهان و مقامهای طالبان نیز در این بازارها سرمایهگذاری دارند و در تجارت مواد مخدر شریکاند و از آن سود میبرند. به گفته آنان، هبتالله نیز از فعال بودن این بازارها آگاهی دارد، اما بهدلیل منافع مقامهای طالبان از برخورد با آنها چشمپوشی میکند. یافتههای ۸صبح نشان میدهد که مقامهای طالبان، علاوه بر کشت تریاک در مناطق دورافتاده هلمند، ذخیرههای قبلی خود را نیز به بازار عرضه میکنند. براساس یافتههای این گزارش، فرماندهان محلی و جنگجویان طالبان در ولایتهای جنوبی، در کنار انجام وظایف رسمیشان، بهطور گسترده در تجارت و قاچاق مواد مخدر نیز دست دارند. در حال حاضر، قاچاقبران بزرگ مواد مخدر، بهویژه تریاک، در ولایتهای جنوبی عمدتاً از اعضای طالبان و مقامهای محلی این گروه هستند. یافتههای این گزارش نیز نشان میدهد که فرمانده قطعه ویژه هبتالله در ذخیرهسازی تریاک با قاچاقبران محلی شریک است.
این گزارش براساس اطلاعات میدانی و مشاهدات عینی خبرنگاران ۸صبح تهیه شده است. یافتهها نشان میدهد که در مناطق دورافتاده هلمند و ولسوالیهایی که پیشتر در آنها تجارت مواد مخدر انجام میشد، بار دیگر خرید و فروش غیرقانونی تریاک بهگونه گسترده رواج یافته و این بازارها از سوی فرماندهان محلی طالبان به مراکز مهم خرید و فروش مواد مخدر تبدیل شدهاند.
طالبان در زمان جنگ با حکومت پیشین، ولسوالی سنگین هلمند را بهدلیل حضور نیروهای خارجی و داخلی «کابل کوچک» نامگذاری کرده بودند. این ولسوالی اکنون به مرکز تجارت مواد مخدر تبدیل شده و در بسیاری از مناطق آن، بازارهایی وجود دارد که در آنها بهصورت علنی مواد مخدر خرید و فروش میشود. ۸صبح با شماری از افراد دخیل در تجارت مواد مخدر در این ولسوالی گفتوگو کرده است.
بازار شرافت
بازار «شرافت» در فاصله حدود ۲۰۰ متری مرکز ولسوالی سنگین قرار دارد. این بازار در زمان حکومت پیشین نیز یکی از مراکز مهم پروسس، خرید و فروش مواد مخدر محسوب میشد و اکنون نیز فعال است. در این بازار، تریاک و سایر مواد مخدر بهصورت علنی خرید و فروش میشود و صدها تن در جریان روز در این محل مشغول کار هستند.
یکی از افراد دخیل در تجارت این مرکز که از زمان حکومت پیشین در این بازار به خرید و فروش شیره تریاک مشغول است، میگوید پس از آنکه طالبان تجارت مواد مخدر را در افغانستان ممنوع کردند، حدود ۷۰ درصد تریاک موجود در بازار شرافت که تاجران در جریان روز خرید و فروش میکنند، متعلق به فرماندهان محلی طالبان و حتی مقامهای بلندپایه این گروه است.
این فروشنده تریاک میافزاید که شماری از طالبان هزاران کیلوگرم مواد مخدر را در ولایتهای هلمند، ارزگان و قندهار از مردم غیرنظامی خریداری و با هدف افزایش قیمت، ذخیره کردهاند و اکنون این مواد را برای تجارت به بازارهای محلی میآورند.
این مرد میگوید حاجی حبیبالله اسحاقزی یکی از قاچاقبران مهم این ولسوالی است و از حمایت جدی طالبان برخوردار است. به گفته او، حاجی حبیبالله اسحاقزی در حال حاضر صدها کیلوگرم تریاک را در ذخیرهگاهها و انبارهای خود نگهداری میکند و در صورت نیاز، آن را به بازارهای فعال مواد مخدر منتقل کرده و به فروش میرساند. به گفته او، حاجی حبیبالله اسحاقزی برای ایجاد ذخیرهگاههای مواد مخدر، از عبدالاحد حاجی طالب، عضو مهم طالبان، کمک مالی دریافت کرده است.
عبدالاحد حاجی طالب از اعضای مهم طالبان و رییس محافظان امنیتی ملا هبتالله است. او از قوم اسحاقزی است و در سالهای پایانی حکومت پیشین و سالهای نخست سلطه طالبان، والی هلمند بود. پس از آن، ملا هبتالله او را بهعنوان فرمانده «قطعه هبتی» منصوب کرد.
به گفته یک منبع، علاوه بر عبدالاحد حاجی طالب، شماری از مقامهای طالبان که اکنون در سطوح بلند در کابل مشغول به کار هستند نیز در مراکز خرید و فروش تریاک در هلمند سرمایهگذاری کردهاند و از این بازارها درآمد قابلتوجهی بهدست میآورند.
این منبع میگوید: «۷۰ درصد سرمایهگذاری در بازار شرافت از سوی رهبران و اعضای مهم طالبان انجام شده است. آنها به قاچاقبران کوچکتر پول میدهند و آنان با تریاک تجارت میکنند؛ بخشی از پول برای خودشان میماند و بخشی را به شرکای خود میدهند. در حالی که طالبان هر روز در رسانهها میگویند تجارت مواد مخدر ممنوع است، این فقط جنبه نمایشی دارد؛ زیرا همه بازارها پر از مواد مخدر است و بخش زیادی از سود دوباره به خود طالبان میرسد.»
ساروان قلعه
منطقه دیگری در بخش غربی ولسوالی سنگین که اکنون یکی از مراکز بزرگ پروسس، خرید و فروش مواد مخدر، بهویژه تریاک، محسوب میشود، منطقه «ساروان قلعه» است.
یکی از فروشندهگان تریاک به ۸صبح میگوید که بازار ساروان حدود ۲۰ سال است فعالیت دارد و در زمان نظام جمهوری، علاوه بر خرید و فروش مواد مخدر، یکی از مراکز خرید و فروش سلاح نیز محسوب میشد.
این مرد که هشت سال است در بازار ساروان به تجارت تریاک مشغول است، میگوید در زمان حکومت پیشین نیز رهبران ارشد طالبان در ذخیرهسازی تریاک سرمایهگذاری کرده بودند و سهم قابلتوجهی در این تجارت داشتند. او میافزاید که پس از آنکه طالبان کشت مواد مخدر در افغانستان را ممنوع کردند، همین نیروهای نظامی محلی طالبان هستند که در زمینهای خود به کشت مواد مخدر ادامه میدهند و سپس محصولات آن را برای فروش به بازارهای سنگین میآورند.
او میگوید در نخستین سالی که طالبان کشت کوکنار را در افغانستان بهطور کامل ممنوع کردند، قیمت یک «من قندهاری» تریاک به ۲۰۰ هزار افغانی رسید؛ اما پس از آنکه اعضای محلی طالبان و فرماندهان منطقه دوباره به کشت کوکنار در مزارع مخفی روی آوردند، قیمت تریاک به ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار افغانی کاهش یافت و اکنون دوباره به همان قیمت اولیه، یعنی ۲۰۰ هزار افغانی، به فروش میرسد.
این فروشنده تریاک میافزاید: «طالبان در این بازارها شریک هستند و سرمایهگذاری بسیار بزرگی کردهاند. هر رهبر در میان تاجران ما افراد خود را دارد. این افراد برای طالبان تجارت میکنند. وقتی در سطح حکومت مشکلی به وجود میآید، رهبران طالبان در پشت حل آن قرار دارند. در مناطق روستایی، زمینها را دیوارکشی کرده و در آنها تریاک کشت میکنند و هیچکس مانع آنان نمیشود.»
یکی از کشاورزان هلمند نیز میگوید که در شماری از مناطق پنهانی در ولسوالیهای شمالی این ولایت، از جمله موسیقلعه، کجکی، سنگین، گرشک، نوزاد، واشیر، باغران و ناومیش، هنوز هم کوکنار بهصورت گسترده کشت میشود و طالبان برای از بین بردن آن تلاش جدی نمیکنند. او میافزاید تاجران هلمندی و اعضای بلندپایه طالبان در مناطق دورافتاده ولایتهای همجوار زمینهایی را به اجاره گرفتهاند تا در آنها کوکنار کشت کنند.
این کشاورز میگوید که در سال ۲۰۲۴ طالبان بازار خرید و فروش تریاک موسوم به «شرافت» در سنگین را بستند، اما این بازار تنها برای پنج روز بسته بود و پس از آن دوباره به شکل عادی فعالیت خود را آغاز کرد.
او میافزاید: «در ولسوالیهای شمالی، تریاک زیادی کشت میشود. پس از برداشت محصول، آن را برای فروش به بازارهای محلی ولسوالیها میآورند. یکبار بازار شرافت بسته شد، اما دوباره باز شد.»
یکی دیگر از باشندهگان هلمند نیز از طالبان بهشدت انتقاد میکند و میگوید زمانی که طالبان در افغانستان حاکم نبودند، خود آنان از مردم در قالب «زکات» مقداری تریاک مطالبه میکردند؛ اما پس از رسیدن به قدرت و دستیابی به منابع مالی، کشت تریاک را برای مردم عادی ممنوع کردهاند و خودشان به کشت و تجارت مواد مخدر میپردازند.
او میگوید ملا هبتالله، رهبر طالبان، نیز از این موضوع اطلاع دارد؛ اما بهدلیل حفظ منافع شخصی خود، برای از بین بردن کشتهای پنهانی کوکنار و بازارهای خرید و فروش آن اقدامی نمیکند.
این باشنده هلمند میافزاید که در حال حاضر، بازارهای بزرگ مواد مخدر در این ولایت شامل بازار سنگین با حدود ۳۰۰ دکان، بازار موسیقلعه، بازار بهرامچه و بازار چنجیر در ولسوالی نادعلی است. این باشنده هلمند که با بازارهای تریاک آشنایی کامل دارد، تصریح میکند که اینها از بازارهای بزرگ مواد مخدر در هلمند هستند و تریاک و سایر مواد مخدر از نقاط مختلف افغانستان به این بازارها آورده میشوند.
به گفته تاجران و قاچاقبران تریاک در هلمند، مواد مخدری که از ولایتهای مختلف این حوزه جمعآوری میشوند، از مسیرهای قاچاق پاکستان و ایران به بازارهای بینالمللی منتقل میشوند.
طالبان در چهاردهم حمل ۱۴۰۱، فرمانی منسوب به هبتالله آخوندزاده، رهبر این گروه، منتشر کردند و گفتند که پس از آن، کشت، تولید و خریدوفروش مواد مخدر در افغانستان «ممنوع» است و با متخلفان براساس «شریعت اسلامی» برخورد خواهد شد. در این فرمان آمده بود: «از تاریخ صدور این فرمان، کشت کوکنار (خشخاش) در تمام کشور بهطور کامل ممنوع است و هیچکسی پس از این نمیتواند برای کشت این گیاه تلاش نماید.»
پس از آن نیز گزارشهای متعدد ۸صبح نشان داده است که مقامهای محلی طالبان در خریدوفروش مواد مخدر دست داشتهاند. بهتازهگی، یافتههای میدانی ۸صبح در ولایت هلمند نشان میدهد که میان ادعای طالبان و عملکرد واقعی این گروه فاصله زیادی وجود دارد.
در کنار افزایش قیمت و قاچاق تریاک، گزارشهای دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد از افزایش تهدید مواد مخدر صنعتی، بهویژه متآمفتامین، در افغانستان خبر میدهد. این نهاد در گزارش مواد مخدر جهان ۲۰۲۴ گفته است که شواهدی از افزایش تولید متآمفتامین در افغانستان وجود دارد و بازار این ماده ممکن است همزمان با کاهش تولید تریاک، در جنوبغرب آسیا و فراتر از آن گسترش یابد. در گزارش سال ۲۰۲۵ نیز این نهاد از افزایش موارد کشف و ضبط متآمفتامین در داخل و اطراف افغانستان خبر داده و کاهش قیمت این ماده همزمان با افزایش کشفیات را نشانهای از افزایش عرضه دانسته است.
