قاچاقبران مواد مخدر
کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر یکی از منابع اصلی تمویل بودجه جنگی طالبان در بیست سال حضور نیروهای غربی به رهبری امریکا در افغانستان بود. به این دلیل، افزایش کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر با تشدید خشونت و گسترش دامنه تروریسم پیوند ناگسستنی داشت. ولایت‌هایی که بیش‌ترین تریاک افغانستان در آنها تولید میشد، ناامن‌ترین مناطق کشور بودند. عملکرد منفعلانه نهادهای امنیتی و نفوذ فساد در دستگاه‌های قضایی دولت پیشین روی روند مبارزه با مواد مخدر اثر منفی گذاشته بود. افزایش همه‌ساله کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر نشان می‌داد که آن دولت از اراده و ظرفیت چندانی برای مبارزه با مواد مخدر برخوردار نیست. تخریب کشت‌زارهای کوکنار – که حتا همین برنامه نیز سراسری و همه‌گیر اجرا نمی‌شد و بیشتر جنبه نمایشی داشت – و بازداشت قاچاقبران رده‌های پایین مافیای مواد مخدر تنها تلاش‌هایی بود که هرازگاهی از سوی دولت پیشین صورت می‌گرفت. بیشتر افرادی که به اتهام دست داشتن در قاچاق مواد مخدر دستگیر می‌شدند، مدافعان صاحبِ رسوخ و قدرت‌مند در حکومت نداشتند.
نفوذ احتمالی قاچاقبران ارشد در ارگانهای اطلاعاتی به ردگم‌کردن تاجران مواد مخدر کمک میکرد و در برخی مناطق، افرادی در رأس «مبارزه با قاچاق مواد مخدر» قرار داشتند که به دست داشتن در تجارت مواد مخدر و باج‌گیری از قاچاقبران متهم بودند. قاچاقبران مواد مخدر با داشتن پول‌های فراوان در واقع فرماندهان اصلی مناطق خود بودند و مقام‌های حکومتی نیز (اگر جرئت مبارزه با آنها را در خود می‌دیدند) توان مقابله با آنها را نداشتند و در جایی که حکومت هم حضور قوی داشت، این افراد با اعمال قدرت مستقیم و غیرمستقیم، تصمیم‌گیرنده‌گان اصلی بودند. یعنی، بسیاری از قاچاقبران بزرگ مواد مخدر، آنگونه که مقام‌های حکومت قبلی خود به آن اعتراف میکردند، شامل دستگاه دولتی بودند و از این راه برای آسان‌کردن قاچاق مواد مخدر بهره می‌بردند. در حالی که قاچاق همه جا بود، اما در هیچ جا «سند معتبر برای اثبات اتهام» علیه متهمان اصلی وجود نداشت.
در حال حاضر که آن دولت دیگر وجود ندارد، وضعیت در رژیم طالبانی حتا بدتر از قبل است. آنانی که زمانی در موجودیت دولت مورد حمایت غربی‌ها یکی از منابع تمویل بودجه جنگی‌شان کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر بود، هم‌اکنون زمام امور افغانستان را در اختیار دارند و خلاف تمام ادعاهایی که مقام‌های طالبان در پیوند به منع کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر مطرح می‌کنند، گزارش‌های معتبر جهانی و اظهارنظرهای همیشه‌گی مقام‌های کشورهای همسایه در مورد روند رو به افزایش قاچاق مواد مخدر، نشان می‌دهد که حتا کشت کوکنار – ملا هبت‌الله با صدور فرمانی آن را ممنوع کرده است – نیز در حال افزایش است. بخشی از قاچاقبران مواد مخدر عملاً حکومت می‌کنند و بخش دیگر به‌عنوان دوستان و متحدان دایمی طالبان از امکانات و سهولت‌هایی برخوردارند که در دولت قبلی کم‌تر به آن دسترسی داشتند. آیا از رژیمی که از قاچاقبران مواد مخدر و در خدمت آنان است، می‌توان توقع مبارزه با مواد مخدر را داشت؟
براساس گزارش‌های دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل، از زمان روی کار آمدن رژیم طالبان، نه تنها تولید مواد مخدر سنتی در افغانستان رو به افزایش است – تازه‌ترین گزارش این سازمان از افزایش ۱۹ درصدی کشت کوکنار خبر می‌دهد – بلکه گراف تولید مواد مخدر صنعتی (متامفتامین) نیز سیر صعودی دارد. این گزارش‌ها نشان می‌دهد که تولید متامفتامین راه تازه و پردرآمدتری در مقایسه با کشت کوکنار و تولید تریاک است. به گفته کارشناسان سازمان ملل متحد، برای تولید این نوع از مواد مخدر «نیازی نیست منتظر رشد چیزی بمانید. شما به زمین کشت نیاز ندارید. فقط به آشپزها و دانش نیاز است. آزمایشگاه‌ها سیار و پنهان هستند. افغانستان همچنین گیاه افدرا دارد که در بزرگ‌ترین کشورهای تولیدکننده متامفتامین یعنی میانمار و مکزیک یافت نمی‌شود. تولید این گیاه در افغانستان قانونی است و در همه جا رشد می‌کند؛ اما شما به مقدار زیادی از آن نیاز دارید.» پس، طالبان که از تجربه کافی برای کسب سودهای کلان از راه کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر برخوردار هستند، هرگز حاضر نخواهند شد این منبع مالی سرشار را از دست دهند.
کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر از سودآورترین تجارتها در افغانستان به حساب می‌آید و این موضوع سبب شده است تا دهقانانی که سایر محصولات زراعتی را کشت می‌کنند نیز به زرع خشخاش رو بیاورند. زیرا کشت کوکنار نسبت به سایر محصولات زراعتی درامد بهتر و به مراتب بیش‌تری دارد. به بیان دیگر، کشت کوکنار بخش مهم تولید زراعتی در افغانستان را می‌سازد و جمعیت بزرگی در عرصه کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر مشغول به کارند که همه‌ساله با افزایش دامنه فقر در خانواده‌ها، افراد بیش‌تری به این عرصه پرت می‌شوند.
باری، بازگشت طالبان به قدرت منجر به گسترش دامنه تجارت مواد مخدر در افغانستان و منطقه شده است و همزمان زمینه‌ساز تقویت هرچه بیشتر قاچاقبران شده که از دوستان دیرینه طالبان هستند. بنابراین، «مبارزه با مواد مخدر» چه در دولت پیشین و چه در رژیم طالبان، بیشتر یک برنامه تبلیغاتی فریبنده بود/است که با وجود تبلیغات گسترده و ادعاهای مقام‌ها، صرف در سطح تلاش‌های مکانیکی و زودگذر، برگزاری کنفرانسها و جلسه‌بازی‌های روزگم‌کن باقی مانده و دیگر هیچ نتیجه مثبتی نداشته است.
