چین برای دو روز میزبان ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه، بود. شی جین پینگ، رییس جمهور چین، از همتای روسیاش در شهر بیجینگ به گرمی استقبال کرد. این اولین سفر خارجی پوتین پس از ادای مراسم تحلیف و آغاز پنجمین دوره ریاست جمهوریاش است. پوتین در اکتوبر سال پار نیز به قصد اشتراک در سومین مجمع بینالمللی کمربند و جاده به چین رفت و در حاشیه آن با شی دیدار کرد. آن اولین سفر او پس از حمله بر اوکراین بود. همینطور شی در مارچ سال پار پس از شروع سومین دوره ریاست جمهوریاش در اولین سفر به مسکو رفت و با مقامهای روسی دیدارهای دوجانبه داشت. برپایه آمار ارایه شده، پوتین و شی چهلوسومین بار است که با هم دیدار میکنند.
این سفر از چند منظر حایز اهمیت است:
1- روسیه و چین از گسترش روزافزون ناتو به سمت شرق هراس جدی دارند که حمله بر اوکراین گواه این مدعاست. همینطور اجتناب چین از محکومیت آن حمله بهرغم درخواست پیهم دولتهای غربی، حکایت از حساسیت آن در برابر نفوذ غرب دارد. مهمتر از آن، دولتهای غربی نیز اتحاد آن دو را تهدید بزرگ به منافع خود میدانند. برای نمونه، ینس استولتنبرگ، دبیر کل ناتو، در اپریل سال روان در صحبت با یکی از رسانههای جهانی گفت: «اقتدارگراها از یکدیگر حمایت عملی میکنند و فناوری و تجهیزات نظامی در اختیار هم میگذارند و روز به روز بیشتر همسو میشوند.» منظور او از اقتدارگراها کشورهای چین، روسیه، ایران و کوریای شمالی است. همچنان ریشی سوناک، نخستوزیر بریتانیا، چندی قبل اتحاد کشورهای نامبرده را مضر بر منافع جهان غرب دانست. وی کشورهای فوق را مستبد خواند و خاطرنشان کرد که آنها در همسویی با هم جهان غرب و ارزشهای آن را تضعیف میکنند. همینطور، آنتونی بلینکن، وزیر خارجه امریکا، در سفر اخیرش به اوکراین با تایید اظهارات آن دو مقام غربی گفت که چین، ایران و کوریای شمالی از روسیه علیه اوکراین حمایت میکنند. با توجه به اظهارات آن سه مقام غربی، سفر پوتین به بیجینگ و میزبانی گرم از او واجد دلالتهای خاصی از جمله به نمایشگذاشتن اتحاد بلوک اقتدارگراهاست.
2- روسیه پس از حمله بر اوکراین در معرض تحریم دولتهای غربی قرار گرفته است. جدا از آن، جنگ دو سال و چند ماهه هزینهبر نیز است و اقتصاد مسکو در درازمدت از پس آن برنخواهد آمد. لذا برای آنکه تحریم دولتهای غربی را کماثر سازد، به متحدی چون چین نیاز دارد که از حیث اقتصادی در رتبه دوم جهانی قرار دارد. جز چین کشور دیگری نمیتواند نیازمندی مسکو را از این ناحیه مرفوع سازد. البته بیجینگ هم به خواست مسکو لبیک گفته است. آمارها نشان میدهد که حجم تجارت میان طرفین پس از جنگ اوکراین نهتنها کاهش نیافته که افزایش هم یافته است؛ چیزی که میتواند تحریمهای غرب علیه روسیه را کماثر سازد. چین در سال پار میلادی بزرگترین خریدار نفت روسیه بود تا جایی که عربستان را به رتبه دوم عقب راند. مسکو نظر به ناگزیریهایی که دارد با فروش نفت به بهای ارزان به چین به فروشنده اول آن تبدیل شده است. حجم تجارت میان طرفین در سال گذشته بالغ بر ۲۴۰ میلیارد دالر بود که ۶۴ درصد بیشتر از زمانیست که اوکراین در امن بود. البته رابطه تجاری میان طرفین نامتوازن است؛ به این معنا که سود بیشتر به جیب چین میریزد. بیجینگ شریک اول تجاری مسکو است، ولی روسیه ششمین شریک تجاری چین. برای مسکو هم فعلاً رونق تجارت اهمیت دارد نه لزوماً حفظ موازنه در رابطه.
3- برپایه گزارشها، روسیه این روزها در میدان جنگ در وضع نسبتاً بهتری قرار دارد. خارکیف، شهر شمالشرقی اوکراین، گواه درگیریهای شدید، پیشروی قسمی نظامیان روسی و عقبنشینی قسمی نظامیان اوکراینی در روزهای اخیر است. این در حالی است که کمک ۶۱ میلیارد دالری امریکا برای اوکراین در راه است. ولادیمیر زلنسکی، رییس جمهور اوکراین، به قصد مهار پیشروی نیروهای روسی تمام سفرهای خارجیاش را لغو کرده است، ولی پوتین که تحت تعقیب دادگاه کیفری بینالمللی قرار دارد، با تشریفات ویژه مهمان یکی از قدرتهای بزرگ جهان میشود. جالب است کسی که در جایگاه متهم قرار گرفته، مهمان دیگران میشود و کسی که متهم نیست، سفرش را لغو میکند. این دقیقاً حکایت از وضع ناخوش اوکراین میکند. پوتین با سفر به چین شاید در پی مخابره کردن پیام پیروزی به جانب غرب باشد.
4- میزبانی از پوتین برای چین نیز حایز اهمیت است. بیجینگ چندی قبل میزبان وزیر خارجه امریکا بود. همچنان شی با سفر به اروپا از کشورهای فرانسه، صربستان و مجارستان دیدار کرد. حالا از رییس دولتی میزبانی کرد که کشورهای فوق آرزوی شکستش را دارند. مزیت چین از این همه میزبانی و مهمانی معرفی خود بهحیث نیروی میانجی طرف اعتماد برای همه است. البته که قدری موفق هم بوده است. اعتماد روسیه به میانجیگری آن مثال روشن است. برای نمونه، پوتین یک روز قبل از سفرش در گفتوگو با خبرگزاری شینهوا – که یک رسانه چینی است – با ستایش از میانجیگری چین در جنگ اوکراین گفت: «بیجینگ درک کامل از آنچه که پشت این بحران نهفته است، دارد.» اتحادیه اروپا نیز به میانجیگری آن اعتماد قسمی دارد. برای همین بارها خواستار وساطت شده است؛ چون گمان میکند که شی بر پوتین نفوذ دارد. اما موانعی نیز پیش پای آن وجود دارد. برای نمونه، دبیر کل ناتو در اظهاراتی گفت که چین نمیتواند هر دو طرف (غرب و روسیه) را داشته باشد. همینطور بلینکن در دیدار اخیرش از اوکراین گفت که چین هم میخواهد با اروپاییها رابطه خوب داشته باشد و هم از روسیه حمایت کند که این ممکن نیست. لذا روشن نیست که رابطه چین با اروپا و امریکا در وضع فعلی میماند و یا با اتهام حمایت از روسیه به وخامت میرود.






