در دوساله‌گی تسلط طالبان بر افغانستان، بیشتر نهادهای حقوق بشری این گروه را متهم به نقض گسترده حقوق بشر و قتل نظامیان پیشین کرده‌اند. به‌تازه‌گی دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) با نشر گزارشی، از ثبت ۸۰۰ مورد نقض حقوق بشر توسط طالبان خبر داده است. در گزارش آمده است که طالبان مسوول قتل‌های فراقانونی، بازداشت‌های خودسرانه، شکنجه و بدرفتاری علیه نیروهای امنیتی پیشین و مقام‌های حکومت قبلی هستند. طبق گزارش، ۲۱۸ مورد قتل فراقضایی نظامیان سابق از سوی این گروه در ۳۴ ولایت کشور صورت گرفته که بیش‌ترین موارد نقض حقوق بشری، در ولایت‌های کابل، قندهار و بلخ ثبت شده است. براساس گزارش، طالبان مسوول دست‌کم ۱۴ مورد ناپدیدشدن‌های اجباری و ۴۲۴ مورد بازداشت خودسرانه نیروهای امنیتی سابق و کارمندان حکومت پیشین، خوانده شده‌اند. در گزارش گفته شده که کشتارهای فراقضایی، ناپدیدن شدن اجباری، شکنجه و بدرفتاری، طبق قوانین بین‌المللی «جنایات جدی» است. این سازمان، از طالبان خواسته که اقدامات الزام‌آور را برای جلوگیری از وقوع نقض حقوق بشر انجام دهند.
دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، در گزارش تازه‌ای، طالبان را مسوول ۸۰۰ مورد نقض حقوق بشر دانسته است. یوناما گفته که این گروه، در دو سال گذشته، به بدرفتاری و شکنجه، بازداشت‌های خودسرانه و قتل‌های فراقانونی مقام‌ها و نظامیان حکومت پیشین ادامه داده است. این گزارش موارد نقض حقوق بشری طالبان را از ۱۵ آگست ۲۰۲۱ تا ۳۰ جون سال جاری میلادی، بازتاب داده است. این نهاد تاکید کرده که گزارش‌های موثق به‌دست آورده که نشان می‌دهد طالبان مسوول کشتار و بازداشت‌های خودسرانه نظامیان پیشین هستند. براساس گزارش، اعضای ارتش پیشین در معرض بیش‌ترین خطر نقض حقوق بشر، قرار دارند. پس از این نیروها، پولیس ملی، پولیس محلی و کارمندان ریاست عمومی امنیت ملی پیشین، مورد حمله‌های هدف‌مند طالبان قرار گرفته‌اند.
یوناما در گزارش خود گفته است که موارد نقض حقوق بشر علیه کارمندان حکومت قبلی و نیروهای امنیتی پیشین در ۳۴ ولایت کشور را ثبت کرده است. بربنیاد گزارش، بیش‌ترین موارد نقض حقوق بشری در ولایت‌های کابل، قندهار و بلخ صورت گرفته است. به گفته یوناما، ۳۳ مورد نقض حقوق بشر در برابر نیروهای امنیتی پیشین در ولایت قندهار ثبت شده که بیش از یک چهارم مجموع موارد نقض حقوق بشر در برابر نظامیان پیشین را نشان می‌دهد. دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان تصریح کرده که حداقل ۱۴ مورد ناپدیدشدن‌های اجباری مقامات حکومت قبلی و نظامیان پیشین را ثبت کرده که طالبان مسوول آن بوده‌اند. در گزارش آمده است که عالیه عزیزی، رییس زندان زنان هرات، به‌تاریخ ۲ اکتوبر ۲۰۲۱، از محل کار خود به خانه برنگشته و از ماه آگست ۲۰۲۲ بدین‌سو، از محل نگهداری او اطلاعی در دست نیست. یوناما گفته که با وجود آغاز تحقیقات در مورد ناپدیدشدن عالیه، طالبان هیچ‌گونه معلومات رسمی در مورد محل نگهداری وی نشر نکرده‌اند.
یوناما گفته است که طالبان در جنوری ۲۰۲۳، جسد یک عضو ارتش پیشین را به خانواده‌اش تسلیم دادند که از سوی این گروه بازداشت شده بود. طبق گزارش، خانواده این نظامی پیشین، پس از بازداشت او، هیچ تماسی و اطلاعی از محل نگهداری وی نداشته‌اند. افزون بر این، گفته شده که جسد یک نیروی امنیتی پیشین در حالی که آثار شکنجه بر آن مشاهده شده، توسط طالبان به خانواده‌اش تحویل داده شده است. در گزارش آمده است که یوناما بیش از ۴۲۴ مورد بازداشت خودسرانه مقامات و نیروهای امنیتی پیشین را در دوساله‌گی حاکمیت طالبان، ثبت کرده است. در گزارش توضیح داده شده که اتهام‌ها، مدت نگهداری و روند محاکمه این افراد روشن نبوده و بازداشت‌شده‌گان از دسترسی به وکیل مدافع و سایر اجراآت قانونی محروم شده‌اند. در گزارش تاکید شده که تعدادی از قضایای بازداشت‌های خودسرانه، منجر به کشتار فراقانونی شده که مسوول آن نیز طالبان بوده‌اند.
دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان از شکنجه و بدرفتاری بازداشت‌شده‌گان و متهمان، به‌شدت ابراز نگرانی کرده است. در گزارش گفته شده که بیش از ۱۴۴ مورد شکنجه و بدرفتاری علیه نیروهای امنیتی سابق و مقام‌های دولت پیشین، ثبت شده است. به گفته این سازمان، طالبان کارمندان و نظامیان پیشین را پس از بازداشت، لت‌وکوب کرده و با کیبل و پایپ شکنجه داده‌اند. بربنیاد گزارش، طالبان از شکنجه برای گرفتن اعتراف اجباری استفاده کرده‌اند و در مواردی از نظامیان پیشین سلاح و اطلاعات خواسته‌اند.
یوناما افزوده که پیام‌های متعددی مبنی بر تهدید نیروهای امنیتی پیشین افغانستان را ثبت کرده که از سوی طالبان و در برخی موارد از سوی افراد ناشناس صورت گرفته است. طبق گزارش، افراد به یوناما گفته‌اند که تماس‌های تلفونی تهدیدآمیزی از سوی اعضای طالبان دریافت کرده‌اند. دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان از معافیت آشکار نیروهای طالبان در برابر شکنجه، بازداشت، قتل و ناپدید کردن نظامیان پیشین، به‌شدت ابراز نگرانی کرده است. در گزارش تاکید شده که رژیم طالبان هیچ متن مکتوبی مبنی بر تعیین روش‌های رسیده‌گی به نقض عفو عمومی صادر نکرده است.
یوناما در گزارش تازه خود افزوده که قانون بشردوستانه بین‌المللی، رژیم طالبان را تشویق می‌کند تا برای ختم منازعات، به کسانی که در درگیری‌های مسلحانه اشتراک داشته‌اند، معافیت دهد. در گزارش گفته شده که طالبان در آغاز عفو عمومی اعلام کردند، اما نقض حقوق بشر به‌صورت دوام‌دار از سوی این گروه ادامه داشته که در این گزارش مستند شده است. دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان گفته است که کشتارهای فراقضایی، شکنجه و بدرفتاری طبق قوانین بین‌المللی «جنایات جدی» محسوب می‌شود. به گفته یوناما، طالبان مکلف هستند که اقدامات الزام‌آور را برای جلوگیری از نقض حقوق بشر انجام دهند و نیز نقض‌های ادعا شده را به‌طور موثر، سریع، کامل و بی‌طرفانه بررسی کنند.
یوناما در گزارش خود گفته است که هدف قراردادن مقامات حکومت قبلی و نیروهای امنیتی پیشین، فضای ترس و ارعاب را تشدید کرده است. در گزارش آمده است که اکثریت نیروهای امنیتی پیشین در فضای ترس از بازداشت یا کشته شدن به‌سر می‌برند و از همین‌رو، به‌گونه مخفیانه زنده‌گی می‌کنند یا از کشور فرار کرده‌اند.
این در حالی است که ولکر ترک، کمیشنر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، در مورد این گزارش گفته است: «گزارش یوناما تصویر جدی از رفتاری را ارایه می‌کند که با افراد وابسته به دولت پیشین و نیروهای امنیتی افغانستان از زمان تسلط طالبان بر این کشور صورت می‌گیرد.» این مقام سازمان ملل متحد، هدف قراردادن نظامیان و مقام‌های پیشین را «خیانت به اعتماد مردم» عنوان کرده است.
در همین حال، ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، گزارش سازمان ملل متحد را بی‌اساس خوانده است. او گفته که این سازمان در حال «پروپاگاندا» است.
یوناما در حالی از ۸۰۰ مورد نقض حقوق بشری گزارش می‌دهد که در تازه‌ترین مورد، «افغان ویتنس» در گزارشی ۳ هزار و ۳۲۹ مورد نقض حقوق بشر توسط طالبان را در دو سال گذشته ثبت کرده است. این سازمان گفته که بازداشت و قتل نظامیان پیشین، توقیف و سرکوب دختران و زنان معترض، سانسور رسانه‌ها و وضع محدودیت علیه آزادی‌های مذهبی از مهم‌ترین موارد نقض حقوق بشر است که طالبان به‌گونه گسترده به آن دست زده‌اند. افزون بر این، رواداری در گزارشی که شش ماه نخست وضعیت حقوق بشر در افغانستان زیر حاکمیت طالبان را بازتاب داده، گفته که طالبان روزانه دست‌کم یک بار زندانیان را شکنجه کرده‌اند.
