شماری از بازرگانان افغانستان از تاخیر در انتقال محموله‌های میوه و سبزی خود از مسیر ریمدان ایران شکایت دارند. آنان می‌گویند موترهای حامل محموله‌های تجارتی‌شان گاهی ۲۵ روز تا یک ماه در این مسیر متوقف می‌مانند. به گفته آنان، این تاخیرها سبب می‌شود بخشی از محصولات پیش از رسیدن به مقصد فاسد و زیان‌های هنگفت مالی به بازرگانان و باغداران وارد شود. آنان می‌افزایند که مسوولان مرزی ایران، موترهای حامل گاز و نفت این کشور را در مقایسه با موترهای بازرگانان افغانستان در اولویت عبور قرار می‌دهند و این وضعیت، در کنار افزایش ازدحام، روند فاسدشدن محموله‌ها را سرعت بخشیده است.
یمین وطن‌یار، یکی از بازرگانان میوه و سبزی افغانستان، می‌گوید پس از بسته‌شدن مرزهای تجارتی با پاکستان، او و شماری از بازرگانان دیگر ناچار شده‌اند محموله‌های خود را از مسیر ریمدان ایران به پاکستان انتقال دهند. به گفته او، توقف طولانی‌مدت موترهای حامل محصولات در این مسیر، هزینه‌های انتقال را افزایش داده و صادرات را با دشواری روبه‌رو کرده است. وطن‌یار می‌افزاید که موترهای حامل محموله‌های او در برخی موارد ۱۰ تا ۱۵ شب در مسیر متوقف مانده‌اند و این تاخیرها سبب شده است که حتی هزینه کرایه موترهای باربری را نیز نتواند تامین کند.
آقای وطن‌یار می‌گوید: «ما در مسیر ایران مشکلات زیادی داریم. از راه ریمدان انگور به پاکستان صادر می‌کنیم، اما موترهای ما ۱۰ تا ۱۵ شب در راه می‌مانند. وقتی هم به پاکستان می‌رسند، گاهی حتا کرایه موتر پوره نمی‌شود. ایران به موترهای حامل گاز و تیل خود اولویت می‌دهد و ازدحام موترها نیز زیاد است. چند روز مسیر پاکستان بسته شد، پس از آن در ایران و سپس در مرز افغانستان هم با مشکلات روبه‌رو شدیم. در مرز ریمدان نیز موترهای یخچالی را متوقف کردند و اجازه ترانزیت ندادند. اگر مرزهای تجارتی خود ما باز باشد، نیازی نیست که از مسیر ایران استفاده کنیم.»
رامین حیدری، یکی دیگر از بازرگانان کشور، می‌گوید تاخیر در انتقال محموله‌ها از مرز ریمدان، افزون بر بازرگانان، باغداران را نیز با زیان‌های سنگین روبه‌رو کرده است. به گفته او، برخی محصولات مانند انگور، انار و سیب به‌دلیل ماندن طولانی‌مدت در موترهای باربری، پیش از رسیدن به بازار مقصد فاسد شده‌اند.
این بازرگان می‌گوید: «هر موتری که بار می‌کند تا از مرز ریمدان خارج شود، ۲۰ تا ۲۵ روز و حتی یک ماه در مرز می‌ماند. در این مدت، محصولات داخل موترها از بین می‌روند. باغداران ما انگور و انار بار کرده بودند، اما وقتی محموله‌ها به مقصد رسید، محصولات فاسد شده بود. سیب نیز بار کرده بودند که آن هم از بین رفت. این وضعیت زیان زیادی به ما بازرگانان و باغداران وارد کرده است.»
گدا محمد کوهدامنی، یکی دیگر از بازرگانان کشور، می‌گوید بسته‌بودن مرز تفتان و مشکلات انتقال کالا از مسیر ریمدان، گزینه‌های صادراتی را برای بازرگانان افغانستان محدود کرده است. او می‌افزاید که به‌دلیل محدودیت در انتقال محموله‌های بزرگ از طریق دهلیز هوایی، تاجران نمی‌توانند به‌راحتی از این مسیر برای صادرات محصولات خود استفاده کنند. به گفته کوهدامنی، نبود سردخانه‌های معیاری و کافی در کشور نیز خطر فاسدشدن محصولات زراعتی را در جریان تاخیرهای مرزی افزایش می‌دهد.
این بازرگان می‌گوید: «ما بازرگانان با مشکلات زیادی روبه‌رو هستیم. از مسیر ریمدان سیب و دیگر محصولات خود را صادر می‌کنیم، اما مرز تفتان بسته است و بیش از ۱۰ تا ۲۰ موتر باربری ما متوقف مانده‌اند. از سوی دیگر، به‌دلیل به‌رسمیت‌شناخته‌نشدن طالبان، امکان صادرات از طریق دهلیز هوایی نیز برای تاجران فراهم نیست و نمی‌توانیم حتی دو تا چهار تُن بار را از این مسیر انتقال دهیم. درخواست ما این است که در افغانستان سردخانه‌های معیاری ساخته شود تا محصولات باغداران و بازرگانان از بین نرود. ستون فقرات اقتصاد کشور بازرگانان و باغداران هستند و مردم ما به کشاورزی و باغداری وابسته‌اند.»
در همین حال، اتاق زراعت و مالداری افغانستان، مشکلات کنونی صادرات محصولات زراعتی را ناشی از درگیری‌ها و تنش‌های اخیر می‌داند و می‌گوید بازرگانان از مسیرهای بدیل برای انتقال محصولات خود استفاده می‌کنند. این اتاق می‌افزاید که افغانستان در بخش ظرفیت سردخانه‌ها تا حد زیادی خودکفا است، اما در برخی ولایت‌ها با کمبود این امکانات روبه‌رو است.
امید حیدری، رییس روابط بین‌الملل و عضو هیات‌مدیره اتاق زراعت و مالداری، می‌گوید ظرفیت سردخانه‌های موجود در کشور برای نگهداری محصولات زراعتی کافی است و کمبود اصلی در برخی ولایت‌ها وجود دارد.
حیدری می افزاید: «ما در بخش سردخانه‌ها تقریباً خودکفا هستیم و تنها در برخی ولایت‌ها کمبود داریم. درگیری‌های اخیر بر صادرات ما تاثیر گذاشته و به همین دلیل، در حال حاضر نمی‌توانیم مانند گذشته از بنادر ایران استفاده کنیم. با این حال، بازرگانان از مسیرهای بدیل، از جمله دهلیزهای هوایی دبی و تاشکند، صادرات دارند. ظرفیت سردخانه‌ها برای نگهداری محصولات هشت تا ۱۰ ماه است. با پایان درگیری‌ها، مشکلات موجود در بخش صادرات نیز حل خواهد شد.»
پس از درگیری‌های مرزی میان طالبان و پاکستان، اسلام‌آباد گذرگاه‌های مرزی خود با افغانستان را به‌روی ترانزیت کالا و رفت‌وآمد مسافران بست. در حال حاضر، گذرگاه‌های میان دو کشور به‌روی ترانزیت و تجارت مسدود است و در برخی مسیرها تنها به خانواده‌های مهاجر اجازه ورود به افغانستان داده می‌شود.
پس از این محدودیت‌ها، بازرگانان افغانستان برای انتقال کالاهای تجارتی خود بیشتر به مسیرهای ایران، به‌ویژه بندرهای چابهار وعباس، روی آورده‌اند. این مسیرها با وجود فراهم‌کردن گزینه‌ای جایگزین برای تجارت افغانستان، با چالش‌هایی مانند افزایش هزینه‌ها، تاخیر در انتقال کالا و مشکلات ترانزیتی همراه بوده‌اند.
بر بنیاد آمارهای وزارت صنعت و تجارت طالبان، حجم دادوستد میان افغانستان و ایران در سال گذشته با ۶.۷ درصد افزایش به سه میلیارد و ۶۳۲ میلیون دالر رسیده است. از این میان، تنها ۷۲ میلیون دالر مربوط به صادرات افغانستان به ایران بوده است.
