شماری از زنان در افغانستان میگویند که در زندهگی مشترک، برای جلوگیری از بارداری با تصمیمها و شرایطی روبهرو هستند که همیشه مطابق خواست و انتخاب خودشان نیست و گاهی تحت فشار شوهر یا خانواده قرار میگیرند. آنان میگویند در برخی خانوادهها، مردان با جلوگیری از بارداری موافقاند، اما مسوولیت پیشگیری را به همسرانشان واگذار میکنند. در چنین شرایطی، زنان برای جلوگیری از بارداری ناخواسته به روشهایی مانند قرص، آمپول، ایمپلنت ضدبارداری و وسیله داخل رحمی (IUD) روی میآورند.
زیبا، یک زن ۳۲ ساله، در گفتوگو با ۸صبح میگوید برای جلوگیری از بارداری ایمپلنت ضدبارداری گذاشته است. او میگوید پس از استفاده از این روش، وزنش بهگونه چشمگیری افزایش یافته و تغییراتی را در بدنش احساس کرده است.
زیبا میگوید: «برای اینکه چند سال دیگر حامله نشوم، «ایمپلنت» گذاشتم. بعد از استفاده از آن، وزنم خیلی بالا رفت و تغییراتی را در بدنم احساس کردم. شوهرم با پیشگیری از بارداری موافق بود، اما خودش حاضر نبود از روشهای مردانه جلوگیری استفاده کند و میگفت من باید یک روش را انتخاب کنم. حالا از یک طرف نمیخواهم دوباره باردار شوم و از طرف دیگر از عوارض روشهای جلوگیری میترسم.»
یک پزشک نسایی ولادی که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، میگوید واکنش بدن زنان به روشهای پیشگیری یکسان نیست و انتخاب روش باید براساس وضعیت صحی هر زن صورت گیرد.
این پزشک میگوید: «ممکن است یک روش برای یک زن مناسب باشد و برای زن دیگری عوارض ایجاد کند. پیش از انتخاب روش، باید وضعیت صحی و سابقه پزشکی زن بررسی شود و در صورت بروز مشکل نیز علت آن توسط داکتر تشخیص شود.» به گفته او، هر تغییر جسمی پس از استفاده از یک روش را نمیتوان بدون معاینه به همان روش نسبت داد.
پریسا، یک زن ۲۶ ساله، میگوید در ۱۶ سالهگی ازدواج کرده و از سالهای نخست زندهگی مشترک روشهای مختلف پیشگیری را تجربه کرده است. او میگوید این روشها با بدنش سازگار نبوده و پس از استفاده، تغییراتی را در وضعیت جسمیاش احساس کرده است.
این بانو میگوید: «روشهایی که استفاده کردم، با بدنم سازگار نبود و احساس میکردم هورمونهایم بههم ریخته است. بعداً در سینهام کیست ایجاد شد. نمیگویم داکتر تایید کرده که کیست بهدلیل جلوگیری بوده، اما چون این تغییرات را بعد از استفاده از روشها دیدم، حالا از استفاده دوباره میترسم.»
تجربه این زنان در حالی است که شماری دیگر نیز از نقش شوهرانشان در تصمیمگیری درباره تنظیم خانواده انتقاد دارند. به گفته آنان، برخی مردان با جلوگیری موافقاند، اما حاضر نیستند از روشهای جلوگیری استفاده کنند و ترجیح میدهند همسرشان از قرص، آمپول، ایمپلنت یا IUD استفاده کند. در چنین خانوادههایی، تصمیم برای جلوگیری ممکن است مشترک باشد، اما انتخاب روش و تحمل عوارض احتمالی آن بیشتر بر دوش زن قرار میگیرد.
در مقابل، برخی زنان میگویند شوهرانشان با جلوگیری مخالفاند و آنان نمیتوانند درباره فاصله میان بارداریهای خود مستقل تصمیم بگیرند.
بر بنیاد استراتژی انتقال بخش صحت افغانستان برای سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، حدود ۸۰ درصد زنان گفتهاند که شوهرانشان درباره استفاده آنان از روشهای تنظیم خانواده تصمیم میگیرند. این سند همچنین نشان میدهد که ۲۶ درصد استفادهکنندهگان روشهای تنظیم خانواده در ۱۲ ماه نخست استفاده از یک روش جدید، آن را قطع کردهاند. این آمار نشاندهنده نقش عوامل خانوادهگی و صحی در تصمیمگیری درباره تنظیم خانواده است.
دادههای برنامه تنظیم خانواده تا سال ۲۰۳۰ نشان میدهد که در سال ۲۰۲۲، حدود ۱۸.۴ درصد زنان ۱۵ تا ۴۹ ساله در افغانستان از روشهای مدرن جلوگیری از بارداری استفاده میکردند و حدود ۱۹.۳ درصد آنان نیاز برآوردهنشده برای روشهای مدرن تنظیم خانواده داشتند. براساس همین برآورد، حدود ۱.۸ میلیون زن از یک روش مدرن جلوگیری استفاده میکردند.
نمونهای از پیامدهای بارداریهای پیهم در افغانستان در گزارشی از صندوق جمعیت سازمان ملل متحد آمده است. براساس این گزارش، «مسکا»، نام مستعار یک زن افغان، در جریان ۱۲ سال زندگی مشترک ۱۲ بار باردار شده که دو مورد آن به سقط انجامیده است. او هنگام دوازدهمین بارداری با کمخونی شدید، فشار خون بسیار پایین، ضربان سریع قلب و سردردهای دوامدار روبهرو بوده و بیشتر زایمانهایش در خانه و بدون کمک قابله ماهر انجام شده است. UNFPA بر اهمیت فاصلهگذاری میان بارداریها و دسترسی زنان به خدمات تنظیم خانواده تاکید کرده است.
