طالبان پس از تسلط بر افغانستان، ممنوعیت‌های گسترده‌ای علیه مراسم فرهنگی و باستانی مردم وضع کرده‌اند. در ادامه این ممنوعیت‌ها، تجلیل از مراسم فرهنگی و جشن‌های باستانی، از جمله شب یلدا، نیز ممنوع اعلام شده است. با این حال، بسیاری از شهروندان کشور، به‌ویژه زنان و دختران، از تجلیل این شب به‌عنوان نماد تاریخ، فرهنگ و آداب دیرینه مردم یاد کرده و با افروختن شمع و پهن کردن سفره‌های رنگین یلدایی، از یلدا به‌عنوان نماد پیروزی نور بر تاریکی تجلیل کرده‌اند.گروه‌های مختلف زنان معترض با برگزاری مراسم فرهنگی در فضاهای سربسته، در برابر سیاست‌های تبعیض‌آمیز طالبان علیه زنان و فرهنگ‌ستیزی این گروه، اعتراض کرده‌اند. این معترضان شب یلدا را به‌عنوان نماد ایستاده‌گی نور در برابر ظلمت گرامی داشته‌اند. آنان تاکید کرده‌اند که طالبان علاوه بر محرومیت زنان از تمام عرصه‌ها، مراسم فرهنگی مردم را نیز سرکوب کرده و به‌صورت آشکار و سیستماتیک حقوق فرهنگی و آزادی‌های شهروندان را نقض کرده‌اند.
انجمن ادبی سوزن طلایی با انتشار پیامی گفته است که با تسلط طالبان بر افغانستان، زنده‌گی اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی زنان کاملاً از بین رفته است. این انجمن افزوده که در حضور سه‌ساله طالبان، آپارتاید جنسیتی به وجود آمده و افغانستان به سرزمین یک قطبی/مردانه تبدیل شده است. آن‌ها اشاره کرده‌اند که آرزوهای فراوانی از بین رفته و چشم‌انداز آینده تحت نظر طالبان برای زنان و مردان افغانستان کاملاً تاریک و مبهم به نظر می‌رسد.
اعضای این انجمن ادبی، با پوشیدن لباس نمادین «ندیمه»، در داخل کشور نارضایتی خود را نسبت به تفکر و عملکرد طالبان ابراز کرده‌اند. آنان گفته‌اند که زنده‌گی دختران افغانستان تحت سلطه پندار، گفتار و عملکرد زن‌ستیزانه طالبان به «ندیمه شدن» و «ندیمه ماندن» تنزل پیدا کرده است.
در پیام این انجمن آمده است: «در این سال‌ها، اعتراضات زنان در داخل افغانستان با دستگیری، شکنجه و تجاوز توسط طالبان سرکوب شده است و اعتراضات بیرونی نیز نتوانسته راه‌گشا باشد. خفقان ناشی از عملکرد طالبان زنان افغانستان را مایوس کرده است، اما ناامیدی هرگز از فعالیت و اعتراض زنان به شرایط تحمیلی طالبان نکاسته است.»
جنبش شنبه‌های ارغوانی با انتشار پیامی اعلام کرده است که منع برگزاری جشن‌های فرهنگی به نابودی میراث‌های فرهنگی، مختل‌سازی انتقال آیین‌ها و نمادهای فرهنگی به نسل‌های آینده، از بین بردن تنوع فرهنگی و یکسان‌سازی ایدیولوژیک جامعه افغانستان منجر خواهد شد. اعضای این جنبش شب یلدا را در کنار دوستان‌شان جشن گرفته و برنامه‌های مناسبتی این شب را نیز به تصویر کشیده‌اند.
«ائتلاف جنبش‌های اعتراضی زنان افغانستان» نیز در پیامی نوشته است: «شب یلدا برای بسیاری از ما نمادی از پیوند، دوستی و اتحاد است، اما برای زنان افغانستان، این شب‌ها بیشتر یادآور بی‌عدالتی‌ها و سرکوب‌هایی است که در سایه حکومت‌های مختلف بر زنده‌گی‌شان تحمیل شده است.» اعضای این ائتلاف زنان خواهان لغو ممنوعیت‌های اعمال‌شده از سوی طالبان علیه زنان شده و گفته‌اند: «در این شب یلدا، ما به‌جای شمع‌های نورانی، تنها در آرزوی آزادی، برابری و عدالت می‌سوزیم.»
جنبش آزاده‌گان در تبعید با گرامی‌داشت شب یلدا در پاکستان، اعلام کرده که زنان افغانستان هرگز تسلیم تاریکی نخواهند شد. اعضای این جنبش طالبان را «گروه زن‌ستیز، فرهنگ‌ستیز و ضد ارزش‌های انسانی» توصیف کرده و تاکید کرده‌اند که آن‌ها متعهد به حفظ ارزش‌های فرهنگی و تمدنی نیاکان‌شان هستند و از فرهنگ خود تجلیل می‌کنند. این زنان همچنین تاکید کرده‌اند که اجازه نخواهند داد «بخش‌های روشن فرهنگ و تمدن» در سایه تاریکی و یأس قرار بگیرد.
جنبش زنان به‌سوی آزادی، از شب یلدا به‌عنوان «پاسداشت فرهنگ و اعتراض به استبداد» تجلیل کرده است. این جنبش با انتشار پیامی نوشته است: «امروز در سرزمینی که میراث‌دار فرهنگ‌های غنی و دیرینه است، گروهی از تاریک‌اندیشان با پوشش دین و بهانه شریعت، به خاموش کردن چراغ فرهنگ و سنت‌های اصیل ما برخاسته‌اند. طالبان، دشمنان شادی و زیبایی، شب یلدای ما را حرام می‌خوانند، گویی که گرامی‌داشت نور و عشق، دشمنی با خداست.»
در پیامی که اعضای این جنبش منتشر کرده‌اند، آمده است که زنان به هیچ گروهی اجازه نخواهند داد تا به قول آنان «با افکار پوسیده» هویت فرهنگی مردم را بگیرد. به گفته آنان، طالبان دشمن انسانیت هستند و با هر بهانه‌ای تحت عنوان «شریعت»، شادمانی را برای مردم جرم می‌پندارند. آنان با محکوم کردن تلاش طالبان برای محدود کردن آیین‌های فرهنگی، از همه مردم خواسته‌اند تا به «مقاومت فرهنگی» علیه این گروه بپیوندند و در برابر تاریک‌اندیشی طالبان بایستند.
جنبش زنان پنجره امید نیز شب یلدا را با خواندن اشعار میهنی و بازخوانی آهنگ «نان، کار، آزادی» گرامی داشته است. اعضای این جنبش با آرزوی پیروزی نور بر تاریکی، خواهان تحقق ارزش‌های حقوق بشری، به‌ویژه حقوق زنان، در افغانستان شده‌اند.
جمعیت زنان مقاوم افغانستانی نیز با ارسال پیام و نوارهای تصویری به رسانه‌ها اعلام کرده که از شب یلدا تجلیل به عمل آورده است. در پیام این جمعیت آمده است: «اعضای جمعیت زنان مقاوم افغانستانی در یک گردهمایی در کابل از شب یلدا تجلیل کردند. این شب، که طولانی‌ترین شب سال است، برای ما زنان افغانستانی معنای فراتر از یک آیین فرهنگی دارد؛ یلدا نماد مقاومت و امید است، نمادی از این حقیقت که هیچ تاریکی‌ای پایدار نیست.»
اعضای این جمعیت از جامعه جهانی خواسته‌اند که در کنار زنان افغانستان بایستند و از تحمیل تاریکی بر افغانستان حمایت نکنند. آنان تاکید کرده‌اند که شکست طالبان نزدیک است و زنان برای عدالت و آزادی مبارزه می‌کنند.
همچنین اعضای جنبش اتحاد و همبسته‌گی زنان، جنبش زنان مقتدر افغانستان و دیگر زنان و دختران معترض با انتشار پیام‌های متنی و تصویری، شب یلدا را گرامی داشته‌اند. آنان این شب را با آرزوی آزادی و رهایی افغانستان از چنگال تاریکی جشن گرفته‌اند.
در همین حال، پروانه ابراهیم‌خیل نجرابی، یکی از دختران معترض، در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گوید: «شب یلدا، طولانی‌ترین شب سال، به ما این را می‌آموزاند که هیچ شب تاریکی پایدار نیست. به این باورم که این روزها و سایه تاریک بر زنده‌گی دختران وطن ما، به‌زودی به طلوع خورشیدی خواهد انجامید. برای دیدن آن طلوع خورشید، باید ایستاده‌گی و مبارزه را در پیش گیریم.»
افزون بر زنان و دختران معترض، شماری از زنان سیاست‌مدار و زنانی که در ۲۰ سال گذشته در پست‌های کلیدی دولت پیشین ایفای وظیفه کرده‌اند، نیز با نوشتن پیام‌های تبریکی در شبکه‌های اجتماعی شب یلدا را گرامی داشته و بر ایستاده‌گی زنان در برابر سیاست‌های تبعیض‌آمیز طالبان تاکید کرده‌اند.
زنان در حالی به شکل گسترده از شب یلدا به‌عنوان نماد مقاومت فرهنگی تجلیل می‌کنند که طالبان گرامی‌داشت از این شب را منع کرده‌اند. این گروه گفته که تجلیل از شب یلدا از «نگاه دین اسلام، حرام و گناه است.»
