کریدیت کارت‌لرنینگ ۱۰ فایزلیک سالیغی؛ کابل اهالیسی: پوللریمیز قه‌یېرگه صرفلنماقده؟
ایلیا
کابل شهری‌نینگ بیر قطار یشاوچیلری ۱۰ فایزلیک سالیق‌نینگ جاری اېتیلیشی، ایشسیزلیک‌نینگ آرتیشی و آزیق-آوقت همده باشقه تاورلر نرخی‌نینگ کۉتریلیشی بیلن بیر قطارده، اولرگه اقتصادی باسیمنی ینه‌ده کوچه‌یتیرگنینی اَیتماقده. اولر هر ۱۰۰ افغانیلیک کریدیتدن ۱۰ افغانی، هر ۵۰ افغانیلیک کریدیتدن اېسه بېش افغانی سالیق صفتیده اوشلب قالینه‌یاتگنینی، بیراق اوشبو سالیقدن توشگن درآمد قَیسی ساحه‌لرده و قَیسی خدمتلرنی کۉرسه‌تیش اوچون صرفلنه‌یاتگنی نامعلوملیگینی قۉشیمچه قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، حاضرگی شرایطده بو مبلغنی تۉله‌ش کۉپلب عایله‌لر اوچون قیین بۉلیب، مخابرات خدمتلریدن فایده‌لنیش خرجتلرینی آشیرگن.
بو یشاوچیلر ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتیده اوشبو سالیقدن ییغیلگن درآمد مقداری و اونینگ قنده‌ی صرفلنه‌یاتگنی حقیده شفّافلیک بۉلیشینی طلب قیلگن. اولر اوّل اوشبو سالیق‌نینگ جاری اېتیلیشی انترنت نرخی‌نینگ پسه‌ییشیگه یاردم بېریشی اَیتیلگنینی، بیراق بونده‌ی بۉلمه‌گنینی و مخابرات خدمتلری نرخی هنوز یوقاری اېکنینی اَیتماقده. اولر طالباندن ییغیلگن درآمد مقداری و اونینگ قه‌یېرگه صرفلنه‌یاتگنی حقیده معلومات بېریشنی، اگر اوشبو سالیقنی دوام اېتتیریش اوچون اساس بۉلمسه، اونی کمه‌یتیریش یاکه بېکار قیلیش مساله‌سینی قَیته کۉریب چیقیشنی سۉره‌ماقده.
کابل یشاوچیلریدن بیری اسد، (مستعار) کریدیت کارت‌لریگه سالینه‌دیگن ۱۰ فایزلیک سالیق، مخابرات کمپنیلری تامانیدن عملگه آشیریله‌دیگن باشقه چېگیرمه‌لر بیلن بیر قطارده، آدملر اوچون تېلفون خدمتلریدن فایده‌لنیش خرجتلرینی آشیرگنینی اَیتماقده. او حاضرگی اقتصادی شرایطده کۉپلب آدملر‌نینگ بونده‌ی مقدارده‌گی سالیقنی تۉله‌شگه قادر اېمسلیگینی، حتا بېش فایزلیک سالیقنی تۉله‌ش هم اَیریم عایله‌لر اوچون قیین اېکنینی قۉشیمچه قیلماقده. اونینگ اَیتیشیچه، میلیونلب فایده‌لنووچیلردن بو پول ییغیله‌یاتگنیگه قره‌مه‌ی، ۱۰ فایزلیک سالیقدن توشگن درآمد قَیسی ساحه‌لرده و قَیسی خدمتلرنی کۉرسه‌تیش اوچون صرفلنه‌یاتگنی حلی هم آدملر اوچون انیق اېمس.
اسد شونده‌ی دېیدی: «آدملر‌نینگ کریدیتیدن سالیق آلینه‌یاتگن اېکن، بو پول عیناً قه‌یېرگه صرفلنه‌یاتگنی معلوم بۉلیشی کېره‌ک. آدملر‌نینگ اقتصادی احوالی یامان؛ ۱۰ فایز آز پول اېمس و کۉپچیلیک بېش فایزنی هم تۉله‌شگه قادر اېمس. باشقه تاماندن، مخابرات کمپنیلری هم تورلی ناملر آستیده آدملر‌نینگ کریدیتیدن پول اوشلب قاله‌دی و آخر-عاقبت آدملر تۉله‌یدیگن پول اولر‌نینگ حسابیگه قۉشیله‌دیگن مقداردن انچه کۉپ بۉله‌دی.»
کابل‌نینگ ینه بیر یشاوچیسی شمس‌الله، طالبان وطنداشلردن آله‌یاتگن سالیقلری یوزه‌سیدن حسابدار اېمسلیگینی و آدملر بو پول عیناً قه‌یېرگه صرفلنه‌یاتگنینی بیلمسلیگینی اَیتماقده. شمس‌الله‌نینگ اَیتیشیچه، درآمد مقداری و اونینگ صرفلنه‌دیگن جایی حقیده شفّافلیک‌نینگ یۉقلیگی آدملر‌نینگ سالیق ییغیش جریانیگه بۉلگن ایشانچینی کمه‌یتیرگن. او آدملر‌نینگ درآمدی پست و تورموش خرجتلری آشگن بیر شرایطده طالبان اوشبو سالیق مقدارینی کمه‌یتیریشی یاکه هېچ بۉلمه‌گنده ییغیلگن درآمد و اونینگ قنده‌ی صرفلنه‌یاتگنی حقیده خلققه حساب بېریشی کېره‌کلیگینی تأکیدله‌ماقده.
شمس‌الله شونده‌ی دېیدی: «معما شونده که آدملر بو پول قنده‌ی اوندیریلیشینی، قه‌یېرگه صرفلنیشینی و قَیسی خدمتلرنی قاپلشینی بیلمه‌یدی. آدملر‌نینگ کونلیک و آیلیک درآمدی پست بۉلگن شرایطده تېلفون کریدیتیدن ۱۰ فایز سالیق آلیش هم آدملرگه قۉشیمچه باسیم اۉتکزه‌دی و هېچ بۉلمه‌گنده وطنداشلرگه بو درآمد قه‌یېرگه صرفلنه‌یاتگنی انیق بۉلیشی کېره‌ک. بو مسأله‌نی بیلیش سالیق تۉله‌یدیگن هر بیر کیشی‌نینگ حقوقی دیر.»
کابل‌نینگ ینه بیر یشاوچیسی مسعوده، آغیر اقتصادی شرایطده مخابرات کمپنیلری دولت‌نینگ ۱۰ فایزلیک سالیغیدن تشقری، فایده‌لنووچیلر حسابیدن باشقه مبلغلرنی هم اوشلب قاله‌یاتگنینی اَیتماقده. او مخابرات کمپنیلری بو چېگیرمه‌لر اوچون انیق توشونتیریش بېرمسلیگینی و هر سفر تورلی بهانه‌لر، جمله‌دن، سیم-کارت‌ده اَیریم خدمتلر‌نینگ فعال اېکنینی سبب قیلیب کۉرسه‌تیشینی قۉشیمچه قیلماقده. مسوده‌‌نینگ اَیتیشیچه، دولت سالیغی بیلن بیر قطارده بو قۉشیمچه چېگیرمه‌لر هم تېلفون خدمتلریدن فایده‌لنیش خرجتلرینی آشیریب، فایده‌لنووچیلرگه ینه‌ده کتّه باسیم اۉتکزگن.
مسعوده شونده‌ی دېیدی: «حقیقتاً هم بو جدّی معما؛ مېن بو مساله‌ده یامان تجربه‌گه اېگه‌من. آلدین ام‌تی‌ان سیمکارتم بار اېدی، او مکتب آرقه‌لی رۉیخطدن اۉتکزیلگن و هر آی حسابیمدن ۵۰ افغانی اوشلب قالینردی. ایکّی-اوچ ییلدن بېری بو سیمکارت‌دن فایده‌لنه‌من و اگر ۵۰۰ افغانیلیک کریدیت ساتیب آلسم، سیمکارت خدمتلری اوچون ۵۰ افغانی و سالیق اوچون ینه ۵۰ افغانی اوشلب قالینه‌دی؛ یعنی ۵۰۰ افغانی کریدیتگه اېگه بۉلیشنی ایستسم، ۶۰۰ افغانی تۉله‌شیم کېره‌ک. بیز‌نینگ نظریمیزده، بونده‌ی اقتصادی شرایطده بو سوممه کتّه. باشقه تاماندن، مخابرات کمپنیلری هم بعضاً فایده‌لنووچیلر حسابیدن قۉشیمچه چېگیرمه‌لر قیله‌دی و کمپنی بیلن باغلنگنیمیزده، سیمکارت‌ده فلان دستور فعال اېکنینی بهانه قیله‌دی. اگر بو سالیق کمه‌یتیریلسه، آدملر اوچون جوده یخشی بۉلردی.»
طالبان نظارتی آستیده‌گی اترا اداره‌سی ۲۰۲۱-ییل فبروری آییده مخابرات خدمتلری سالیغیدن توشه‌دیگن درآمد بیر ییل ایچیده تۉرت میلیارد افغانیدن آشگنینی و اوشبو درآمدلر‌نینگ ۲۰۱۵-ییلدن ۲۰۲۱-ییلگچه بۉلگن عمومی مقداری قریب ۲۲،۳ میلیارد افغانیگه یېتگنینی اَیتگن اېدی.
طالبان‌نینگ مخابرات و اخبارات تکنالوژی‌لری وزیرلیگی هم ۱۴۰۰-ییل‌نینگ دستلبکی تۉرت آییده اوشبو سالیقدن توشگن درآمدنی قریب بیر یریم میلیارد افغانی دېب اعلان قیلگن اېدی.
