بدخشان مافیالرنینگ نظارتی آستیده؛ آلتین کانلری‌نینگ تالان-تاراج قیلینیشی و طالبلرنینگ توزیلمه‌وی فسادی
نیما
بدخشان ولایتیده‌گی محلی منبعلر طالبلرگه علاقه‌دار نفوذلی شخص‌لر تامانیدن آلتین و باشقه طبیعی کانلر تالان-تاراج قیلینیشی اوچون ریجه‌لشتیریلگن و کېنگ کولملی بیر ترماق بارلیگیدن خبر بیریشگن. منبعلرنینگ ایتیشیچه، بو جریان تیزیملی روشده، زوره‌وانلیک فساد و ایریم طالبلر ییتکچیلری بیلن تیل بیریکتیریش آرقه‌لی عملگه آشیریلماقده. شونینگدیک منبعلر، بدخشانده‌گی طالبلر حاکمی کانلرنی قازیب آلیش و قاچاق قیلیشده اشتراک ایته‌یاتگنینی، او اوزیگه صادق آدملرنی تعیینلب، محلی طالبلرنی ضعیف‌لشتیرگنینی و کېنگ کولمده طبیعی منبعلرنی تلش بیلن شغلنه‌یاتگنینی ایتماقده. منبعلرنینگ قوشیمچه قیلیشیچه، فیصل خراسانی گه علاقه‌دار شخص‌لر، طالبلرنینگ اداره‌سی‌نینگ اورین باسری مولوی سیف‌الدین تایب‌نینگ قۉللب-قوتلشی بیلن شهر بزرگ تومنی و بدخشان‌نینگ باشقه حدودلریده آلتین کانلرینی چېک‌سیز قازیب آلیشده فعال رول اوینه‌ماقده. منبعلرنینگ تأکیدلشیچه، بو عملیات نه‌فقط ملی کانلرنینگ تالان-تاراج قیلینیشیگه بلکه اطراف-محیط و محلی اکوسیستم گه هم جدی ضرر یېتکزیب، کېله‌جکده یشش محیط انقراضی یوز بیریش خوفینی کېسکین آشیرگن.
منبعلر ۸صبح کونده‌لیگی بیلن صحبتده، طالبلر و اولر گه علاقه‌دار شخص‌لر تامانیدن خصوصاً آلتین کانلرنینگ کېنگ کولمده و ترتیب‌سیز قازیب آلینیشی باره‌سیده چقور خواطر بیلدیریشماقده. اولرنینگ ایتیشیچه، خلق‌نینگ اولکن بایلیگی و عمومی ملکی ایریم گروه‌لر تامانیدن اصراف قیلینماقده همده ناقانونی قازیب آلیش جریانی جدل دوام ایتماقده. منبعلر گه کوره، بو حرکتلر ایریم طالبلر عملدارلری بیلن همکارلیک و تیل بیریکتیریش آرقه‌لی عملگه آشیریله‌دی و گروه اوزلری، حتا رهبریت درجه‌سیگچه کانلرنی قازیب آلیش و اولردن اولوش آلیشده بیواسطه دخیل دیر.
ایشانچلی بیر منبع‌نینگ ایتیشیچه: «فیصل خراسانی طالبلرنینگ قۉللب-قوتلشی بیلن دشت جالیک (پان مور قیشلاغی)ده ۱۲۰ جریب ییرنی ایگلله‌گن و ېنه اونلب قطعه ییرنی لایحه ایگه‌لریدن تارتیب آلگن. اونگه تخار ولایتی چاه‌آب تومنیده فعالیت یوریتیشگه رخصت بیریلمه‌گچ، اوز فعالیتینی بدخشانگه آلیب باردی.»
منبعلرنینگ معلوماتیگه کوره، اوشبو حدودلرده بیر نیچه کان ایشچیسینی اولدیریشده عیبلنگن شخص‌لر نه حبس گه آلینگن و نه جزالنگن، بلکه طالبلرنینگ اداره ایشلری تامانیدن عفو ایتیلیب قیته قوراللنتیریلگن. بو شخص‌لر حاضرده شهر بزرگ تومنی‌نینگ داونگ حدودیگه قره‌شلی «آب‌گنده» منطقه‌سیده ایرکین فعالیت یوریتیب، قورال و زوره‌وانلیک یاردمیده اهالیگه آزار بیریش همده پول اوندیریش بیلن شغللنماقده.
منبعلر، شونینگدیک فیصل خراسانی بیر قطار اجتماعی ترماق فایده‌لنوچیلر گه آیمه-آی معاش بیریب و اونی قۉللب-قوتلش خبر ترقه‌تیش بیلن اونینگ یخشی کورسه‌تیشگه حرکت قیلماقده‌لر. منبعلر گه کوره، اوشبو کیشیلر «خراسانی‌نینگ فیسبوکچیلر صفتیده تانیلگن» اجتماعی ترماقلرده اونینگ فایده‌سیگه هماهنگ ترغیبات آلیب باریشماقده.
منبعلردن بیری‌نینگ ایتیشیچه: «کان حدودیده برچه ایشلرنی مولوی سیف‌الدین گه علاقه‌دار معاویه اسملی شخص عملگه آشیره‌دی او کان مدیری صفتیده تانیشتیریلگن، عین‌حالده کان رسمی مدیریتی آلدین بیکار قیلینیب و هېچ قنده‌ی قانونی عنوانی یوق.»
منبع‌نینگ کوپه‌یتیریشیچه: «قییرده آلتین کوپراق تاپیلیشی احتمالی بولسه، بو حقده محلی آدملر تایب گه خبر بیریشه‌دی. او اېسه اوشه حدودنی کوچ بیلن ایگللب آله‌دی و عوضیگه جاینی کورستگنلرگه اولوش بیره‌دی.»
منبعلر گه کوره، چین‌‌لر اشتراکیده‌گی کان قازیب آلیش لایحه‌لریده طالبلرنینگ یوقاری مرتبه‌لی عملدارلری جمله‌دن طالبلر قوشینلری ستاد باشلیغی فصیح‌الدین فطرت، مولوی امان‌الدین و مولوی سیف‌الدین شریک دیر. شونینگدیک محلی لایحه‌لرده خصوصاً آیز و پان حدودلریده طالبلر کانلر باشلیغی هر بیر لایحه‌ده ۵ دن ۱۰ فایز اولوش آله‌دی.
منبعلرنینگ ایتیشیچه: «کیم‌نینگ جوازی بولمسه، بیر نیچه فایز اولوش بیریشی کفایه. طالبلر کانلر باشلیغی اوزی شونده‌ی دیېدی: جوازسیز؛ کیم سی‌نینگ آلدینگنی توسیش گه جرأت قیلیشی ممکن. اما اولوش بیریلمسه هېچ قازیب آلیشگه رخصت آلالمه‌یدی.»منبعلر گه کوره، او اوز نوبتیده کابلده‌گی طالبلر عملدارلریگه آیمه-آی پاره بیریب، لوازمیدن چیتله‌تیلمسلیگینی تأمینله‌یدی.
طالبلر حاکمی تامانیدن کانلرنی ایگللش و قازیب آلیش
منبعلرنینگ ایتیشیچه، بدخشانده‌گی طالبلر حاکمی ایوب خالد، «سرخ آویز» منطقه‌سیده ۲۰ جریب ییرنی ایگللب آلگن و اوزی بیواسطه کان قازیب آلیش بیلن شغللنماقده. منبعلر گه کوره، او بدخشانده‌گی باشقه کانلردن هم اولوش آله‌دی. قندهاردن اوزیگه یقین شخص‌لرنی تعیینلب، محلی طالبلرنی عملده وکالتدن محروم قیلگن و شو بیلن بیرگه، حدوده‌گی بنگی‌وار قاچاق قیلیش شبکه‌نی رهبریت قیله‌دی.
طالبلر عملدالری تامانیدن مجبوری نکاحلر
باشقه بیر منبع، طالبلرنینگ اداره اورین باسری مولوی سیف‌الدین، سۉنگی ایکی ییل ایچیده اوچ مرته تورموش قورگنینی ادعا قیله‌دی. شونینگدیک منبعلر محلی طالبلر عملدارلری و اولرگه علاقه‌دار شخص‌لرنینگ کوپ نکاحلرینی آشکار قیلگن. اونینگ تأکیدلشیچه، فیصل خراسانی گه مشهور رضی‌الله بیرینچی خاتینینی قییناققه سالگن‌لیکده عیبلنگن. منبعلر گه کوره، او حاضر باشقه یاش قیز بیلن تورموش گه چیقیش گه تیارلنماقده و بیرینچی خاتینیگه آگاه‌لنتیریش بیرگن اگر او ناراضی‌لیک بیلدیریشنی دوام ایتّیرسه، «قتیق‌راق یانده‌شوو» بیلن دوچ بوله‌دی.
محلی منبعلر تامانیدن بیریلگن معلوماتلر بدخشان ولایتیده طبیعی منبعلر ترتیب‌سیز تالان-تاراج قیلینیش‌نینگ خواطرلی تصویرینی کورسته‌دی. طالبلر یوقاری مرتبه‌لی عملدارلری بیلن تیل بیریکتیریب، زوره‌وانلیک، ییر ایگللش، عیاللردن سوءاستعمال قیلیش، اطراف-محیط‌نی بوزیش و مالی فساد، بولرنینگ برچه‌سی بو ولایتده دوام ایتماقده. شو بیلن بیرگه محلی اهالی تاباره چقورلشه‌یاتگن قشاقلیک و خوفسیزلیک شرایط‌ده یشه‌یاتگن بولسه‌ده، افغانستان‌نینگ طبیعی بایلیکلری نفوذلی کیشیلر گه باغلیق مافیا ترماقلری تامانیدن تالان-تاراج قیلینماقده.
آلدینراق فارن پالیسی خبر بیرگن ایدی که، طالبلر ایچکی ایشلر وزیری افغانستاندهگی کانلر اوستیدن نظارت‌نی کېنگه‌یتیرماقده. فارن پالیسی ۲۰-سرطان، دوشنبه کونی کان شناس گه تیه‌نیب نشر قیلگن گزارشیده یازیشیچه، طالبلر ایچکی ایشلر وزیری و حقانی ترماغی ییتکچیشی سراج‌الدین حقانی، افغانستاندهگی کانلر اوستیده اوز نظارتینی کېنگه‌یتیرماقده؛ چونکه او طالبلر ایچیده‌گی ایچکی نزاعلر آرتیشی و ایچکی اوروش احتمالی بیلن، حقیقی قدرت گه ایگه بوله‌دیگن شخص کانلردن توشگن پوللرنی نظارت قیله‌دیگن بولیشنی توشینه‌دی.
اوتگن میلادی ییلده، فارن پالیسی ژورنالی، بیر گزارش ترقه‌تیب القاعده ترماغی ېنه افغانستان گه قیتگن و طالبلر قۉللب-قوتلشی آستیده مملکت‌نینگ شمالی-شرقی خصوصاً بدخشان و تخار ولایت‌لریده‌گی ناقانونی کانلردن کتته فایده آلماقده‌لیگی حقیده آگاه‌لنتیرگن ایدی. گزارشده کیلیشیچه، القاعده طالبلر حمایه‌سیده ناقانونی کانلرنی قازیب آلیش اوچون اون مینگلب ایشچیلرنی جلب قیلگن و هر هفته اوشبو ولایتلرده‌گی آلتین کانلریدن اونلب میلیون دالر درآمد آله‌دی.
اوشبو گزارش گه کوره، القاعده بو کانلردن توشگن درآمدنینگ ۲۵ فایزینی آله‌دی؛ بو اولوش حقانی ترماغی و هبت‌الله آخوندزاده گه علاقه‌دار گروه تامانیدن اوشبو تشکیلات گه اجره‌تیلگن. فارن پالیسی شونینگدیک، طالبلرنینگ آلتین کانلریدن آی‌لیک درآمدی ۲۵ میلیون دالردن آشه‌دی، بیراق بو پوللر گروه‌نینگ رسمی بودجه‌سیده قید ایتیلمه‌یدی و بیواسطه طالبلرنینگ یوقاری مرتبه‌لی عملدارلری و اولر گه علاقه‌دار ترماقلرنینگ چونته‌گیگه توشه‌دی. خبر گه کوره، میلادی ۲۰۲۲-ییل باشیده اوشبو کانلرنی قازیب آلیش جریانی باشلنیشیدن تارتیب میلادی ۲۰۲۴-ییلگچه، القاعده جمعی تخمینن ۱۹۴.۴ میلیون دالر درآمد آلگن.
