عیاللر سپورتی تقیقلنیشی؛ چېکلاولر اولر‌نینگ ساغلیگی و خاطرجمعلیگینی تارتیب آلدی
ایلیا
سۉنگگی بېش ییل دوامیده طالبان‌نینگ عیاللر سپورتیگه قۉیگن چېکلاولری اولر‌نینگ سپورت زللری و تېگیشلی سپورت امکانیتلریدن فایده‌لنیشینی جدّی معماگه ایلنتیردی. شو بیلن بیرگه، کابلده‌گی اَیریم عیاللر سپورت زللری یاپیلگچ، جسمانی و روحی سلامتلیگینی سقلش اوچون باغلر و آچیق جایلرگه چیقیشگه مجبور بۉلگنلیکلرینی اَیتماقده. اولر بو جایلرده مشغولاتلر اوچون ضرور امکانیتلر یۉقلیگینی، خوفسیزلیک و خاطرجمعلیک نقطه نظریدن هم عیاللر سپورتی اوچون قوله‌ی شرایط موجود اېمسلیگینی تأکیدله‌ماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، جماعت جایلریده سپورت بیلن شغللنیش بېزاوته قیلینیش، ناقوله‌ی قره‌شلر و ینه‌ده کۉپراق چېکلاولر جاری اېتیلیشیدن خواطر بیلن کېچماقده. بو عیاللر آچیق جایلر جهازلنگن و عیاللر اوچون مخصوص سپورت زللری اۉرنینی باسه آلمه‌سلیگینی تأکیدله‌ماقده.
بو عیاللر ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتلریده سپورت زللری‌نینگ یاپیلیشی سپورت فعالیتلرینی چېکلشدن تشقری، عیاللر‌نینگ جسمانی و روحی سلامتلیگینی سقلش یۉللریدن بیریدن فایده‌لنیشینی هم قیینلشتیرگنینی اَیتماقده. اولر سپورتنی حیات‌نینگ اساسی احتیاجلریدن بیری و روحی باسیمنی کمه‌یتیریش واسطه‌سی دېب بیله‌دی همده چېکلاولرنی بېکار قیلیش و عیاللر اوچون خوفسیز همده جهازلنگن سپورت میدانلری یره‌تیلیشینی طلب قیلماقده.
کابل اهالیسیدن بیری فوزیه، طالبان تامانیدن عیاللر اوچون سپورت زللری‌نینگ یاپیلیشی اونینگ سپورت بیلن شغللنیش اوچون مناسب جایدن فایده‌لنیش امکانیتینی یۉقاتگنینی اَیتماقده. او ساغلیغی سببلی منتظم سپورت بیلن شغللنیشی کېره‌کلیگینی، اما حاضر هر کونی اېرته‌لب مشق قیلیش اوچون اویی یقینیده‌گی کۉچه‌گه باریشگه مجبور اېکنینی قۉشیمچه قیله‌دی. فوزیه‌‌نینگ اَیتیشیچه، حویلی‌نینگ یۉقلیگی، سپورت جهازلری‌نینگ قیمتلیگی و طالبان‌نینگ عیاللر سپورتیگه قۉیگن چېکلاولری اونگه مناسب محیطده مشغولاتلرنی دوام اېتتیریش امکانینی بېرمه‌یپتی.
بو عیال شونده‌ی دېیدی: «سپورت زلی یاپیلیشیدن آلدین یاغ یۉقاتیش و وزن کمه‌یتیریش اوچون مشق قیلردیم. اوی ایشلریم سپورت‌نینگ اۉرنینی باسه‌دی، دېب اۉیلردیم، اما قانیمده‌گی یاغ مقداری ۳۰۰ گه یېتگنده، شفاکار سپورت بیلن شغللنیشیم کېره‌کلیگینی اَیتدی. حاضر سپورت زلی یاپیق، سپورت جهازلری هم جوده قیمت و اولرنی ساتیب آلالمه‌یمن.»
فوزیه، شونینگدېک، سپورت زللری یاپیلگچ مشغولاتلرنی دوام اېتتیریش اوچون کۉچه‌لر و جماعت جایلریگه چیققن عیاللر طالبان بیلن تۉقنه‌شوو و اَیریم اېرککلر‌نینگ بېزاوته قیلیشیدن هم خواطرده اېکنینی اَیتماقده.
بو عیال قۉشیمچه قیله‌دی: «آچیق جایده‌گی مشغولات هېچ قچان سپورت زلی‌نینگ امکانیتلری و خاطرجمعلیگی اۉرنینی باسه آلمه‌یدی. بیز اېرته تانگده چیقیشگه مجبورمیز؛ وقت هم چېکلنگن، طالبان کېلیب قالیشیدن هم خواطرده‌میز. اَیریم اېرککلر اېسه شرایطیمیزنی توشونیش اۉرنیگه بیزنی مسخره قیلیشه‌دی و بو بیز اوچون جوده بېزاوته قیلووچی حالت.»
کابلده‌گی ینه بیر عیال شازیه، سپورت زللری یاپیلیشیدن آلدین منتظم سپورت بیلن شغللنگنینی و مشغولات اونینگ کونده‌لیک حیاتی‌نینگ بیر قِسمی بۉلگنینی اَیتماقده. او طالبان تامانیدن چېکلاولر جاری اېتیلیشی بیلن سپورت زلی و سپورت جهازلریدن فایده‌لنیش امکانیتیدن محروم بۉلگنینی، بو حالت سپورتدن محروم اېتیشدن تشقری، اونینگ روحیتیگه هم تأثیر قیلگنینی قۉشیمچه قیله‌دی. شزیه‌‌نینگ اَیتیشیچه، سپورت زللری یاپیلگچ، بیر مدت قتّیق امیدسیزلیککه توشگن و حیاتی‌نینگ بیر قِسمینی یۉقاتگندېک حس قیلگن.
شازیه دېیدی: «سپورت زللری یاپیلگنده، جوده امیدسیزلیککه توشدیم و بیر مدت قتّیق توشکونلیککه توشدیم. همه نرسه توگه‌گندېک حس قیلردیم. سپورت حیاتیم‌نینگ مهم قِسمی اېدی و اوندن اَیریلیش مېن اوچون جوده قیین بۉلدی. هر کونی اېرته‌لب مشغولاتلریمنی دوام اېتتیریش اوچون اوییم یقینیده‌گی کۉچه‌گه باره‌من؛ اما کۉچه و آچیق جای هېچ قچان سپورت زلی اۉرنینی باسه آلمه‌یدی. ساغلیغیم اوچون سپورت بیلن شغللنیشگه حرکت قیله‌من، اما حرکتلر تنه‌مگه کۉپراق تأثیر قیلیشی اوچون هېچ قنده‌ی جهاز و امکانیت یۉق.»
شو بیلن بیرگه، اَیریم اېرککلر عیاللر‌نینگ سپورت زللریدن محروم قیلینیشی اولر‌نینگ سپورت فعالیتلری و اجتماعی محیطلرده اشتراک اېتیش امکانیتلری‌نینگ بیر قِسمینی یۉقاتیشیگه سبب بۉلگنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ فکریچه، عیاللرنی سپورت زللریدن چېکلش اولر‌نینگ سلامتلیگی و فراوانلیگی بیلن شغللنیش امکانیتلرینی چېکله‌گن قراردیر.
کابل اهالیسیدن بیری علی سامع، عیاللر سپورتیگه قۉییلگن چېکلاو اولر‌نینگ جسمانی فعالیت و جماعت جایلریده بۉلیش امکانیتلرینی کمه‌یتیرگنینی اَیتماقده. او عیاللر هم جسمانی و روحی سلامتلیگینی سقلش اوچون سپورت بیلن شغللنیشگه ماس و خوفسیز جایلرگه محتاجلیگینی قۉشیمچه قیله‌دی.
سامع شونده‌ی دېیدی: «سپورت شونچه‌که کۉنگیل‌آچر مشغولات اېمس، بلکه جسمانی و روحی سلامتلیکنی سقلش اوچون ضروردیر و عیاللر هم اېرککلر کبی بونگه محتاج. عیاللر‌نینگ سپورت زللریدن فایده‌لنیشینی چېکلش اولر‌نینگ اۉز سلامتلیگیگه غمخۉرلیک قیلیش و اجتماعی فعالیتلرده اشتراک اېتیش امکانیتلری‌نینگ بیر قِسمینی تارتیب آلدی. عیاللر‌نینگ جماعت جایلریده سپورت بیلن شغللنیشی چېکلاو یاکه تۉسقینلیککه دوچ کېلمسلیگی کېره‌ک و عیاللر خوفسیز همده خاطرجمع محیطده سپورت فعالیتلرینی دوام اېتتیره آلیشلری لازم. عیاللر اوچون سپورت بیلن شغللنیش شرایطلرینی یره‌تیش اولر‌نینگ جسمانی و روحی سلامتلیگینی سقلشگه یاردم بېریشی ممکن.»
اَیریم شفاکارلر هم سپورت زللری‌نینگ یاپیلیشی و عیاللر‌نینگ جسمانی فعاللیگی کمه‌ییشی اولر‌نینگ جسمانی و روحی سلامتلیگیگه سلبی عاقبتلر کېلتیریب چیقریشی ممکنلیگینی اَیتماقده. اولر منتظم سپورت بیلن شغللنیش وزن آرتیشی، قانده‌گی یاغ مقداری و اَیریم جسمانی معمالر‌نینگ آلدینی آلیشده مهم رۉل اۉینه‌شینی، عیاللرنی مناسب سپورت محیطیدن محروم قیلیش اېسه اولر‌نینگ بو امکانیتدن فایده‌لنیشینی چېکله‌گنینی قۉشیمچه قیله‌دی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، آچیق جایلرده، اینیقسه امکانیتلر و خوفسیز شرایطلر بۉلمه‌گنیده، سپورت بیلن شغللنیش هر دایم هم جهازلنگن سپورت زللری‌نینگ اۉرنینی باسه آلمه‌یدی.
شفاکارلردن بیری بنفشه عارفی، منتظم سپورت بیلن شغللنیش یوره‌ک و گوشت‌لرنی مستحکملش، سویک زیچلیگینی سقلش، وزننی نظارت قیلیش و قانده‌گی یاغ مقدارینی کمه‌یتیریشده مهم رۉل اۉینه‌شی همده دیابېت و یوره‌ک-قان تامیر کسللیکلریگه چه‌لینیش خوفینی کمه‌یتیریشی ممکنلیگینی اَیته‌دی. او عیاللرده، اینیقسه یاش اولغه‌ییشی بیلن جسمانی فعاللیک‌نینگ کمه‌ییشی وزن، قانده‌گی یاغ و قانده‌گی شکر مقداری‌نینگ آشیشیگه زمینه یره‌تیشی، اَیریم حاللرده هرمونی معمالر و هرمونی دوالنیشگه احتیاج توغیلیشیگه هم آلیب کېلیشی ممکنلیگینی قۉشیمچه قیله‌دی. عارفی‌نینگ اَیتیشیچه، پیاده یوریش و آچیق جایلرده سپورت بیلن شغللنیش فایده‌لی، اما هوا‌نینگ افلاسلنیشی عیاللر‌نینگ نفس آلیش تیزیمی سلامتلیگیگه تهدید سالیب، تاماق آغریغی و نفس یۉللری کسللیکلری کبی معمالرنی کېلتیریب چیقریشی ممکن.
خانم عارفی شونده‌ی دېیدی: «منتظم سپورت بیلن شغللنیش یوره‌ک و گوشت‌لرنی مستحکملشی، ارگانیزمده‌گی سویک زیچلیگینی ترتیبگه سالیشی همده قانده‌گی یاغ مقداری و آرتیقچه وزن‌نینگ آشیشی‌نینگ آلدینی آلیشی ممکن. آرتیقچه وزن، قانده‌گی یاغ و قانده‌گی شکر مقداری‌نینگ آشیشی‌نینگ آلدینی آله‌دیگن هر قنده‌ی نرسه دیابېت و یوره‌ک کسللیکلریگه چه‌لینیش خوفینی هم کمه‌یتیریشی و ساغلامراق حیات اوچون زمینه یره‌تیشی ممکن.»
بو شفاکار قۉشیمچه قیله‌دی: «اېرته‌لب آچیق جایده پیاده یوریش یخشی، اما هوا‌نینگ افلاسلنگنینی حسابگه آلسه‌ک، اۉپکه‌گه ضرر یېتیشی احتمالی بار. افلاس هوا نفس آلیش معمالری، شماللش و تاماق آغریغیگه سبب بۉلیشی ممکن؛ شو‌نینگ اوچون سپورت بیلن شغللنیش اوچون مناسب جای و تازه هوا هم مهم.»
۱۴۰۱-ییل ۱۹-عقر‌بده طالبان بوتون افغانستان بۉیلب عیاللر‌نینگ سپورت کلوپلریده بۉلیشینی تقیقله‌دی. بو گروه اوشبو قراریگه اۉزلری طلب قیلگن حجابگه رعایه قیلینمه‌گنینی سبب قیلیب کۉرسه‌تدی و شوندن سۉنگ مملکتده‌گی عیاللر اوچون مخصوص سپورت کلوپلری عملده یاپیلدی. بو چېکلاو عیاللر و قیزلر‌نینگ سپورت جایلریدن فایده‌لنیش امکانیتینی کمه‌یتیردی و اولرنی جهازلنگن محیطده منتظم مشغولاتلرنی دوام اېتتیریشدن محروم قیلدی. شوندن سۉنگ اَیریم عیاللر سپورت فعالیتلرینی دوام اېتتیریش اوچون آچیق جایلر، باغلر و کۉچه‌لرگه چیقیشگه مجبور بۉلدی؛ اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بو جایلرده سپورت بیلن شغللنیش اوچون ضرور امکانیتلر، خوفسیزلیک و خاطرجمعلیک موجود اېمس.
