قهرمانلیکدن مجبوری چېتلهتیشگچه؛ طالبان بېش ییللیک حکمرانلیگیدن سۉنگ عیال سپورتچیلرنینگ حالتی
بهنیا
طالباننینگ بېش ییللیک حکمرانلیگی افغانستاننی چوقور انقراضگه باتیردی؛ دنیادن یکّهلنیش و جمعیتنینگ یریمینی تشکیل اېتووچی قتلمنینگ محروم قیلینیشی. انحصاری حکمرانلیک، قطغان و محروم قیلیش بیلن عیاللر تعلیم، سپورت، ایش و اجتماعی فعالیتدن چېتلهتیلدی همده اولرنینگ ییگیرمه ییللیک یوتوقلری یۉققه چیقریلدی. طالبان حکمرانلیگیدن آلدین جنسنی تن آلمهگن سپورت اوشبو گروه حکمرانلیگیدن کېین بیر جنسلی ساحهگه ایلندی و عیاللر برچه سپورت میدانلریدن چیقریب تشلندی. اوشبو حساباتده عیال سپورتچیلرنینگ حکایهلریگه تۉختهلهمیز؛ قیمتلی یوتوقلری بۉلیشیگه قرهمهی، نان تاپیش و جانینی سقلش تشویشلری آرهسیده اونوتیلگن، اَیریملری اېسه مسافرلیکده آغیر کونلرنی باشدن کېچیرهیاتگن فخرلی سپورتچیلر حقیده.
رمزیه سعیدی، اۉن ییل دوامیده «رستمی کورهش» و «تکواندو» یۉنهلیشلریده فعالیت یوریتگن سپورتچیلردن بیریدیر؛ کۉپلب یوتوقلرگه بای بۉلگن و کتّه مشقتلر بیلن کېچگن بو ییللر اونی مملکتنینگ تنیقلی سپورتچیلریدن بیریگه ایلنتیردی. اما سپورت تقیقلنگچ، طالبان حکمرانلیگی آستیده آغیر کونلرنی باشدن کېچیردی و آخر-عاقبت مهاجرلیککه کېتیشگه مجبور بۉلدی. مسافرلیکدهگی حیات و اونینگ مشقتلری سپورتنی دوام اېتتیریشنی اېریشیب بۉلمهیدیگن آرزوگه ایلنتیردی.
او سپورت فعالیتی دوامیده کۉپلب یوتوقلرگه اېریشگن. اونینگ مهم یوتوقلریدن بیری تورکمنستان و اندونزیاده اۉتکزیلگن ایکّی خلقارا مسابقهده اشتراک اېتگنی بۉلیب، جنگاور سپورت توریده بیرینچی اۉریننی اېگهللب، افغانستان بیراغینی دنیانینگ ۶۰ دن آرتیق مملکتی آرهسیده بلند کۉتریشگه موفق بۉلگن.
فخر، اما بېش ییللیک محروملیک ارمانی بیلن اۉشه آلتین دورنی شوندهی اېسلهیدی: «سپورت فعالیتیم دوامیده کۉپلب یوتوقلرنی عایلهم و مملکتیمگه تقدیم اېتدیم. آسیا و قۉشنی مملکتلر مقیاسیده تورکمنستان و اندونزیاده اۉتکزیلگن، اونده دنیانینگ آلتمیشدن آرتیق مملکتی قتنهشگن ایکّی خلقارا مسابقهده اشتراک اېتیب، بیرینچی اۉریننی آلدیم. ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸-ییللرده هم کۉپلب مداللرنی قۉلگه کیریتدیم. شهرلر اۉرتهسیده، المپیاد درجهسیده یاکه سپورت مجموعهلریده اۉتکزیلگن ایچکی مسابقهلرده ۵۵ کیلوگرام وزنده بیرینچی اۉریننی اېگهللهدیم و اۉز دوریمنینگ اېنگ یخشی شاگردی دېب تاپیلدیم.»
رمزیه اۉز یوتوقلرینی بېش ییل دوامیده سپورت، وطن و اشتراک اېتیشنی آرزو قیلگن خلقارا مسابقهلردن محروم بۉلگن حالده اېسلهیدی. او افسوس بیلن اَیتهدیکی، اگر سپورت بیلن شغللنیش حقوقیگه اېگه بۉلگنیده، حاضر مملکتی اوچون کۉپلب مداللرنی قۉلگه کیریتگن بۉلردی.
سۉنگگی ییگیرمه ییل دوامیده عیاللر سپورت ساحهسیده پارلب، کورهش و متانت بیلن عنعنوی جمعیتده و آلدیندن شکللنگن قرهشلر اساسیده موجود بۉلگن عیاللر سپورتیگه عاید جنسی قرهشلرینی یۉق قیلیشگه موفق بۉلگن اېدی. اما طالباننینگ افغانستانگه قَیته حکمرانلیک قیلیشی بیلن عیاللر سپورتی ینه تقیقلندی و بو سپورتچیلر کتّه مشقت بیلن قۉلگه کیریتگن یوتوقلر چېکلاولر آرهسیده اونوتیلیب کېتدی.
رمزیه هم قرهشلر، عنعنهلر و کمسیتووچی مناسبتلرگه قرشی کورهشیب، اطرافیدهگیلرنینگ عیاللر سپورتیگه بۉلگن قرهشلرینی اۉزگرتیریشگه موفق بۉلگن کورهشچیلردن بیری دیر؛ بیراق حتا عیاللرنینگ جمعیتدهگی اشتراکینی هم قبول قیلمهیدیگن طالباننینگ قَیته حکمرانلیگی اونینگ کۉپ ییللیک برچه سعی-حرکتلری و مشقتلریگه نقطه قۉیدی.
او قلبی غمگه تۉلیب شوندهی دېیدی: «جمهوریت دوری عیاللر سپورتی اوچون یخشی امکانیت بۉلگن و بو امکانیت همده یوتوقلرگه آسانلیک بیلن اېریشیلمهگن. بیز قیزلر عایلهلریمیزنینگ قرشیلیگی و آدملرنینگ ناتۉغری گپلریگه قرهمهی، قۉرقمسدن اویدن چیقیب، سپورت دستکوللریمیز بیلن یۉللردن یوریب، سپورت زلیگه یېتیب بارردیک. بیز سپورت بیلن شغللنیش و سپورت انجاملرینی آلیب یوریشنی اېرککلر اوچون قنچهلیک بېزهک و کوچ رمزی بۉلسه، عیاللر اوچون هم شوندهی اېکنینی عادتی حالگه ایلنتیرماقچی اېدیک. دستلب جوده کۉپ اذیت چېکردیک، اما کېینچهلیک آدملر کۉنیکیب، سپورت عیاللر اوچون یامان اېمسلیگینی توشونیشدی و بیز هر کونی سپورت زللریده قیزلر سانی کۉپهیهیاتگنیگه گواه بۉلردیک؛ آخر-عاقبت نامیمیز نهفقط مملکت ایچیده، بلکه دنیاده هم تیلگه آلیندی و کتّه شرَفگه اېریشدیک.»
سپورت زللری یاپیلیب، عیاللر اوچون سپورت تقیقلنگچ، رمزیه مهاجرلیککه کېتیشگه مجبور بۉلیب، قۉشنی مملکتلردن بیریده باشپناه تاپهدی؛ اما بو مملکت اونگه باشپناه هم بۉله آلمهیدی و او مشغولاتلرینی دوام اېتتیره آلمهیدی. او هم افغانستاننینگ باشقه قاچقینلری کبی بیر آغیز نان تاپیش تشویشیده و بېش ییل دوامیده هېچ قچان حس قیلمهگن خاطرجمعلیکنی ایزلهماقده.
مهاجرلیک و وطندن اوزاقده بۉلیش مشقتلرینی او شوندهی تصویرلهیدی: «بیز کۉچمهدیک، بیزنی کۉچیریشدی. مېنی قاچیشگه مجبور قیلیشدی؛ ظالملرنینگ ظلمی مېنی قاچیردی، کۉز اۉنگیمده جان بېرگن آدملرنینگ دردی مېنی قاچیردی، آچلیک مېنی قاچیردی. هېچ کیم اۉزینینگ تینچ اویهسینی بېگانه سرای اوچون ترک اېتیشنی ایستهمهیدی. مېن اېندی سپورت بیلن شغللنه آلمهدیم و اۉقی هم آلمهدیم؛ ایکّلهسیدن هم قالدیم. مهاجرلیکده حیات اۉزینینگ باشقه قیافهسینی کۉرسهتدی. آنهمنی تشویش طفیلی یۉقاتدیم؛ بو آغریقنی هېچ قچان اونوتمهیمن و بونگه کیملر سببچی اېکنینی بیلمهیمن. مېن موفقیتلی انساندن روحی و قلبی یرهلنگن انسانگه ایلندیم.»
عزیزه کۉپ ییللرینی جهان چمپیونی بۉلیش امیدیده سپورتگه بغیشلهگن ینه بیر سپورتچی دیر. او بېش ییل «اېرکین کورهش» یۉنهلیشیده و جمهوریت دورینینگ سۉنگگی اوچ ییلیده «بوکس» بۉییچه فعالیت یوریتگن. بو ییللرده عایلهسی، اینیقسه آتهسینینگ قۉللب-قوّتلشی بیلن یخشی موفقیتلرگه اېریشیب، جنگاور سپورت تورلرینینگ اېنگ یخشی کورهشچیلریدن بیری صفتیده تنلنگن.
بو سپورتچی هم سپورت تقیقلنگچ، طالبان حکمرانلیگینینگ دستلبکی ایکّی ییلیده دوگانهلری بیلن اویلرینینگ یېرتۉلهلریده یشیرینچه مشق قیلگن؛ اما بو گروه حکمرانلیگینینگ دوام اېتیشی و حبسگه آلینیشی خوفی اولرنی حرکتدن واز کېچیشگه و یشیرین فعالیتلرینی هم تۉختهتیشگه مجبور قیلگن: «حکومت قولهگنیده، حتا طالبان کېلگنی حقیدهگی خبر چیقیشیدن آلدین هم بیر قطار سپورت زللری یاپیلدی و کابل قولهگنیدن کېین بیز حتا سپورت و عیال سپورتچیلر حقیده بیرار نرسه اېشیتمهدیک، چونکه سپورت عیاللر اوچون جنایتگه ایلندی. اۉشه کوندن کېین هم اۉقیشدن، هم سپورتدن قالدیم.»
عزیزه ایچکی و خلقارا قهرمانلیک مداللرینی قۉلگه کیریتگن بۉلسه-ده، بوگون اویده اۉتیریب، تانگدن کېچگچه قۉل محنتی بیلن شغللنهدی: «بو ییللریم اوچون کۉرگن خَیال و آرزولریم جوده گۉزل، یوتوق و فخرلرگه بای اېدی. بلکه مربی بۉلردیم و کۉپلب خارجی مسابقهلرده غالب بۉلردیم، حاضر اېسه جهان چمپیونلریدن بیریگه ایلنگن بۉلردیم؛ اما حاضر کشته تیکهمن و بعضاً تیکووچیلیک قیلهمن، کونلریم ارمان و کۉز یاش بیلن اۉتماقده.»
بوکس بۉییچه استاذ و مربی رویا «نام مستعار» هم باشقه عیال سپورتچیلرنیکیگه اۉخشهش تقدیرگه اېگه؛ سپورتنی دوام اېتتیریش تقیقی، اجتماعی یکّهلنیش و بېش ییلدن بېری کورهشیب کېلهیاتگن قارانغو تقدیر. او هم تعلیم و سپورتدن محروم قیلینگچ، مهاجرلیککه کېتیشگه مجبور بۉلگن و حاضر ایرانده یشهیدی؛ بو مملکتده افغانستاندن کېلگن مهاجرلر قتّیق تعقیب قیلینهدی.
رویا ایرانده اوچ ییل یشهگنیدن اچّیق خاطرهلرگه اېگه. او سپورتنی دوام اېتتیریب، او یېرده اۉز آرزولریگه اېریشماقچی بۉلگن، اما مهاجرلرگه نسبتاً کمسیتیش طفیلی بونگه اېریشه آلمهیدی: «بیر ییل دوامیده سپورتنی دوام اېتتیریش اوچون کلوپ ایزلهدیم، اما موفق بۉله آلمهدیم. مېندن آلگن پوللری عوضیگه فقط بیر هفته اولر بیلن بیرگه مشق قیلیشگه رخصت بېریشردی، اما هر قندهی بهانه بیلن ینه هَیدهب یوباریشردی. کلوپلرده دوام اېته آلمسلیگیمنی کۉرگنیمدن سۉنگ، بیر نېچه وطنداشلریمیز بیلن باغلرده مشق قیلردیک، اما قتّیق تعقیب و تضییققه اوچرردیک. شو قیینچیلیکلر سببلی واز کېچدیم.»
رویا حاضر تیکووچیلیک فابریکهسیده ایشلهیدی و افغانستان طالبان قۉلیدن آزاد بۉلیب، وطنیگه قَیتیشنی آرزو قیلهدی؛ بو آرزو افغانستاننینگ هر بیر یاشینینگ قلبیگه، وطندن مسافرلیککهچه، مُهرلنگن و برچهسی آزادلیکنی کوتماقده.
افغانستانده عیاللر اوچون سپورت تقیقلنگن بیر پیتده، طالباننینگ بېش ییللیک حکمرانلیگی دوامیده بیر قطار عیال سپورتچیلر کتّه سعی-حرکت و مشقتلر بیلن وطندن اوزاقده و مسافرلیکده سپورت ساحهسیده یارقین موفقیتلرگه اېریشه آلدیلر. پاراتکواندو سپورتچیسی ذکیه خدادادی ایکّینچی بار اروپا قهرمانی بۉلدی و یقینده ذکیه احمد افغانستانلیک بیرینچی عیال صفتیده اورست چۉقّیسینی ضبط اېتدی. بو یوتوقلر افغانستان عیاللرینینگ سعی-حرکتی، محنتی و استعدادیدن دلالت بېرهدی.
