افغانستانده انترنت؛ یوقاری خرجتلر، قویی صفت و ناراض فایده‌لنووچیلر
نیما
افغانستانده انترنت صفتی پسه‌ییشی، پست تېزلیک و کېتمه-کېت اوزیلیشلر اَیریم فایده‌لنووچیلرنی، اینیقسه ژورنالیستلر همده کونده‌لیک فعالیتی انترنت‌گه باغلیق بۉلگن شخصلرنی جدّی معمالرگه دچار قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، انترنت پاکتلری و وای‌فای خدمتلری اوچون یوقاری حق تۉله‌شلریگه قره‌مه‌ی، خدمت صفتی پسه‌یگن و کۉپلب حاللرده اولر‌نینگ احتیاجلریگه جواب بېرمه‌یپتی. فایده‌لنووچیلر پاکتلر‌نینگ مدتیدن آلدین توگه‌شی، خرجتلر‌نینگ آشیشی همده مخابرات کمپنیلری تامانیدن ثمره‌لی جواب بېریلمه‌یاتگنیدن شکایت قیلماقده و انترنت‌نینگ بې‌قرارلیگی اولر‌نینگ ایش، تعلیم و علاقه جریانلرینی ایزدن چیقرگنینی اَیتماقده.
کابلده‌گی ژورنالیستلردن بیری، انترنت خدمتلری صفتی کېسکین پسه‌یگنینی و تېز-تېز اوزیلیب-اولنیشلر کوزه‌تیله‌یاتگنینی اَیته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «آنلاین ایشله‌یدیگن انسان صفتیده بو معما مېن اوچون جدّی قیینچیلیکلر توغدیردی. هر آی وای‌فای تۉلاوینی تۉلیق عملگه آشیریشیمگه قره‌مه‌ی، کېتمه-کېت اوزیلیشلر سبب ایشلریم و راپورتاژلریم کېچیکمسلیگی اوچون بیر وقت‌نینگ اۉزیده تېلفون انترنت‌دن هم فایده‌لنیشگه مجبور بۉله‌من.»
بو ژورنالیست شونده‌ی دېیدی: «بوندن تشقری، وای‌فای حجمی یاکه کریدیتی هم دایما مدتیدن آلدین توگه‌یدی و عادتده ینگیلنیش مدتیدن ۱۰–۱۵ کون اوّل اوندن فایده‌لنیب بۉلمه‌ی قاله‌دی. بو حالت خرجتلر‌نینگ آشیشیگه، وقت‌نینگ بېکارگه کېتیشیگه و کسبی وظیفه‌لریمنی بجریشده اوزیلیشلرگه سبب بۉلماقده. اینیقسه، ایشی و کونده‌لیک درآمدی برقرار انترنت‌گه باغلیق بۉلگن ژورنالیستلر و باشقه شخصلر اوچون.»
کابلده‌گی ینه بیر ژورنالیست محمد، شونده‌ی دېیدی: «انترنت‌نینگ دایمی اوزیلیب-اولنیشی ایش صفتی و تېزلیگیگه هم جوده کوچلی تأثیر کۉرسه‌ته‌دی. ژورنالیست‌لیک کسبیده خبر امکان قدَر اېنگ قیسقه وقت ایچیده اعلان قیلینیشی کېره‌ک؛ اما کۉپ بار شونده‌ی بۉلگن که خبرنی نشرگه تیّارله‌گنمن، بیراق عیناً اۉشه پیتده وای‌فای اوزیلیب قالگن و اونی ترقه‌تیش کېچیککن.»
بو ژورنالیست ینه قۉشیمچه قیله‌دی: «ژورنالیست‌لیک‌‌نینگ اېنگ مهم تمایللریدن بیری اخباراتنی تېز یېتکزیش دیر. اگر بیرار خبرنی ترقه‌تیش کېچیکسه، او کتّه درجه‌ده اۉز قدر-قیمتی و تأثیرینی یۉقاته‌دی. مېن اوچون خبرلرنی باشقه یېتکرمه‌لردن آلدینراق اعلان قیلیش و ایزلاوچیلر‌گه انیق همده اۉز وقتیده معلومات یېتکزیش جوده مهم؛ اما انترنت‌نینگ ضعیفلیگی و بې‌قرارلیگی کۉپ بار اوشبو کسبی مسؤولیتنی اۉز وقتیده بجریشیمگه تۉسقینلیک قیلگن.»
کابل شهری یشاوچیسی نرگس (مستعار)، شونده‌ی دېیدی: «سۉنگگی بیر نېچه کون ایچیده انترنت صفتی جوده یخشی اېدی؛ اما بوگون اونینگ صفتی بیرآز یامانلشدی و عموماً تۉغری ایشله‌مه‌یپتی. مېن ایشلریم‌نینگ کېچیکیشیگه یۉل قۉیه آلمه‌یمن، شو سببلی اۉزیم اوچون آییگه ۸۰۰ افغانیلیک انترنت پاکتینی هم فعاللشتیره‌من. بو حالت چیندن هم قیین، چونکه هم وای‌فای خرجتینی تۉله‌یمن، هم تېلفونیمده‌گی انترنتنی فعال حالتده سقلشگه مجبورمن.»
هرات شهری یشاوچیسی غزل (مستعار)، شونده‌ی دېیدی: «انترنت پاکتلری‌نینگ نرخی حقیقتاً هم جوده یوقاری، اما اونینگ صفتی و تېزلیگی جوده پست. پاکتلر حتا عادتی فایده‌لنیشده هم مدتیدن آلدین توگه‌ب قاله‌دی، بعضاً اېسه هېچ قنده‌ی انیق سببسیز فایده‌لنووچیلرنینگ حسابیده‌گی مبلغدن پول یېچیب آلینه‌دی. اخیر قچانگچه آدملر قۉشیمچه خرجت قیلیب، عوضیگه صفتسیز خدمت آلیشلری کېره‌ک؟ نېگه هېچ بیر اداره مخابرات کمپنیلرینی جوابگر قیلمه‌یدی؟»
کابل یشاوچیسی، اویستا (مستعار)، دېیدی: «بیز وای‌فای انترنت‌دن فایده‌لنه‌میز و آییگه ۱ مینگ ۱۰۰ افغانی تۉله‌یمیز. عموماً آلگنده، افغانستان طالبان قۉلیگه اۉتگنیدن سۉنگ انترنت صفتی کېسکین پسه‌یدی و اېندی قانیقرلی صفتگه اېگه اېمس. اینیقسه، بیرار ویدیونی یوکلب آلیش یاکه یوکلشنی ایسته‌گنیمیزده، انترنت تۉغری ایشله‌مه‌یدی. ایلگری خصوصی کمپنیلر یخشیراق خدمت کۉرسه‌تردی، اما حاضر اولرگه فعالیت یوریتیشگه رخصت بېریلمه‌یپتی. حاضرگی وقتده انترنت خدمتلری‌نینگ اکثریتینی افغان تلیکام خلققه تقدیم اېتماقده. بیر نېچه آیدن بېری خصوصی کمپنیلرگه فعالیت یوریتیشگه رخصت بېریلمه‌گن. مېنیمچه، شرطنامه‌سی هلی هم عمل قیله‌یاتگن اَیریم کمپنیلر فعالیتینی دوام اېتتیرماقده، اما عموماً آلگنده کمپنیلر‌نینگ صفتی و مراجعتلرگه جواب بېریشی هم تورلیچه.»
بو کابل یشاوچیسی دېیدی: «حاضر انترنت اوچون روشن مخابرات ترماغیدن فایده‌لنه‌یه‌پمن، اما اونینگ تېزلیگی جوده پست و انترنت پاکتلری هم جوده قیمت. بیر آیگه یېتیشی کېره‌ک بۉلگن ۲۰ گیگا‌بایت‌لیک پاکت حتا ۱۰ گیگابایت حجمیده هم خدمت قیلمه‌یدی.»
بو خواطرلر طالبان‌نینگ مخابرات وزیرلیگی ۲۰۲۵-ییل ۲۹-سپتمبر، دوشنبه کونی محلی مخابرات کمپنیلرینی چقیریب، اولرگه طالبان رهبری هیبت‌الله آخوندزاده‌‌نینگ آغزه‌کی کۉرسه‌تمسیگه بناءً بوتون افغانستان بۉیلب نوری فایبر انترنت اوزیلیشی کېره‌کلیگینی اَیتگن بیر پیتده بیلدیریلماقده.
شونینگدېک، طالبان‌نینگ مخابرات وزیرلیگی اۉتگن ییلی اوّل ۱۱۰ افغانی بۉلگن ۱ گیگابایت انترنت نرخی ۹۵ افغانیگچه توشیریلگنی، قۉنغیراقلر و خبرلر نرخی هم ۵۰ فایزگچه کمه‌یتیریلگنینی اعلان قیلگن اېدی.
