داکتر ثریا دلیل بیلن صحبت؛ هېچ بیر جمعیت آنه تیلینی و قیزلر تعلیمینی قدرلمسدن رونق تاپالمهیدی
اورهانبیک
اېسلتمه: ۲۹ میزان، اۉزبېک تیلی ملی کونی مناسبتی بیلن ۸صبح گزېتهسی افغانستان نینگ سابق ساغلیقنی سقلش وزیری و عیاللر تعلیمی همده ساغلاملیگی یۉلیده فعال بۉلگن تنیقلی شخص، داکتر ثریا دلیل بیلن صحبتلشدی. اونینگ فکریچه، آنه تیلیده تعلیم فقط بیلیم واسطهسی اېمس، بلکه انسان شأنی و مدنی اۉزلیگی نینگ اجرلمس قسمیدیر. خانم دلیل ایتیشیچه، اینیقسه قیزلر اوچون آنه تیلیده اۉقیش اۉزیگه ایشانچنی، اجتماعی اشتراکنی و برقرار ترقیات یۉلینی آچهدی. او تأکیدلهیدیکی، هېچ بیر جمعیت تیللرنی حرمت قیلمسدن و عیاللر اشتراکیسیز عدالت، سلامتلیک همده حقیقی یوکسهلیشگه اېریشه آلمهیدی.
۸صبح: طالبان نینگ قیزلر نینگ مکتب و بیلیم یورتلرگه باریشیگه، ایش و اجتماعی حیاتده قتنهشیشیگه قۉیگن چېکلاولری قیزلر و جمعیت اوچون قندهی عاقبتلر کېلتیرهدی؟
دلیل: بو چېکلاولر قیزلر، عیاللر و بوتون جمعیت نینگ ترقیاتیگه آغیر و قیتریلمس ضرر یېتکزماقده. قیزلر نینگ اۉقیش حقی نهفقط انسانی حق، بلکه شخصی رواج، ساغلیق و جمعیت فراوانلیگی نینگ کلیتیدیر.
تعلیم قیزلرگه حیاتی کۉنیکمهلرنی، تنقیدی فکرلشنی و تۉغری قرار قبول قیلیشنی اۉرگهتهدی. اولر اۉزلریگه ایشانچ حاصل قیلهدی و عایلهده همده جمعیتده فعالراق رۉل اۉینهیدی.
اقتصادی جهتدن، اۉقیمیشلی عیاللر محنت بازاریده قتنهشیب، عایلهدهگی قشاقلیک دایرهسینی بوزیشلری ممکن. بوندن تشقری، قیزلر نینگ تعلیم درجهسی بیلن آنهلر و بالهلر اۉلیمی آرهسیده تۉغریدن-تۉغری باغلیقلیک بار، تعلیم کۉپهیگنی سیین نکاح یاشی کېچیکهدی، توغیلیش آرهلیغی کېنگهیهدی و آنهلر اۉلیمی کمهیهدی.
تعلیم اجتماعی عدالت و جنسی تېنگلیگینی مستحکملهیدی، قیزلرگه اۉز حقوقلرینی بیلیش امکانینی بېرهدی. مکتب و بیلیمیورتلر قیزلر نینگ مدنی و شخصی اۉسیشی اوچون محیط یرهتهدی.
طالبان نینگ تیزیملی چېکلاولری عیاللر نینگ انسانی شأنینی پایمال قیلیب، اولرنی شخصی و اجتماعی اۉسیش امکانیتیدن محروم قیلماقده. عیاللر و اېرککلر نینگ شأنی بیر تنگه ایکی تاماندېک؛ عیاللری خوار بۉلگن جمعیت هېچ قچان عزتلی و گللب-یشنهگن بۉله آلمهیدی.
۸صبح: طالبان نینگ آلتینچی صنفدن یوقاری تعلیمنی تعقیقلشی قیزلر نینگ کېلهجکدهگی امکانیتلری و اجتماعی اشتراکیگه قندهی تأثیر کۉرسهتدی؟
دلیل: بو چېکلاولر اۉته سلبی و چوقور تأثیر کۉرسهتدی. اولا، بو تعلیمده آرقهگه قیتیش و اۉقوو صفتی نینگ کېسکین پسهییشیگه آلیب کېلدی. روحی و جسمانی جهتدن هم قیزلرگه آغیر ضربه بېردی. هر بیر کون، مکتب و بیلیمیورت اېشیکلری قیزلرگه یاپیق تورگن سیین، اولر نینگ کېلهجگیدن بیر امکانیت آلیب قۉییلهدی.
بوگون افغانستان دنیاده یگانه مملکتدیرکی، اونده، طالبان رېژیمی، عیاللرنی اجتماعی حیاتدن رسمی سیاست درجهسیده بوتونلهی چېتلشتیرگن. بو تیزیملی یۉق قیلیش سیاستی قیزلرنی طبیعی حقلریدن، اۉسیش و جمعیتده اشتراک اېتیش امکانیدن محروم قیلماقده.
۸صبح: آنه تیلیده، خصوصاً اۉزبېک تیلیده تعلیم آلیش نینگ اهمیتی نیمهده و حاضرگی شرایطده قندهی معمالر موجود؟
دلیل: جهان تجربهسی شونی کۉرسهتهدیکی، آنه تیلیده اۉقیش توشونیشنی آسانلشتیرهدی، انگیزه، ایشانچنی و اۉقوو موفقیتینی آشیرهدی. آنه تیلی باله اوچون فکرلش و دنیانی انگلش واسطهسیدیر. باله اۉز تیلیده اۉقیگنده، توشونچهلرنی چوقورراق انگلهیدی؛ عکس حالده، بېگانه تیلده اۉقیش اونی چرچهتهدی و اۉقیشگه قیزیقیشینی سۉندیرهدی.
اۉقووچی نینگ تیلی حرمت قیلینهدیگن محیطده او اۉزینی خوفسیز و جمعیتگه تېگیشلی حس قیلهدی. اما طالبان نینگ اۉزبېک تیلینی اعتبارسیز قالدیرووچی و اونی تعلیم همده باشقروو ساحهسیدن چېتلشتیرووچی سیاستی میلیونلب اۉزبېک فقرالر نینگ مدنی و تیلدهگی حقوقلرینی پایمال قیلماقده. بو اېسه مملکت نینگ مدنی و اجتماعی بیرلیگیگه جدی تهدید سالهدی.
۸صبح: سیز نینگچه، آنه تیلی، تعلیم و مدنی اۉزلیک اۉرتهسیدهگی باغلیقلیک قندهی؟
دلیل: آنه تیلی شخصی و ملی اۉزلیک نینگ اساسی. تیلینگ حرمت تاپگنده، انسان اۉز جمعیتیگه نسبتا فخر و صداقت حس قیلهدی. آنه تیلیده اۉقیش باله اوچون نهفقط سواد، بلکه مدنی و تاریخی آنگ منبعیدیر. هر بیر تیل اۉز قدریتلری، تاریخی خاطرهسی و مدنیتینی آلیب یورهدی. تیلنی یۉقاتیش یاکه کمسیتیش- ملی اۉزلیگیمیز نینگ بیر قسمینی یۉقاتیشدیر.
۸صبح: تعلیم تیزیمیده اۉزبېک تیلینی مستحکملش اوچون نیمهلر قیلیش ممکن؟
دلیل: اولا، تعلیم سیاستی کۉپ تیللی و هر تمانلمه بۉلیشی کېرهک. هر بیر خلق فرزندلری آنه تیلیده اۉقیش امکانیگه اېگه بۉلیشلری لازم. ایکینچیدن، اۉزبېک تیلیدهگی اۉقیتووچیلر، درسلیکلر و اۉقوو منبعلری تیارلنیشی و قۉللب-قوتلنیشی ضرور. اوچینچیدن، عامهوی اخبارات واسطهلریده و مدنی میدانلرده اۉزبېک تیلی نینگ نفوذی آشیریلیشی کېرهک، شونده قیزلر اۉز تیللری نینگ حرمت تاپهیاتگنینی حس قیلهدیلر و اونی ملی اۉزلیک نینگ بیر قسمی صفتیده کۉرهدیلر.
۸صبح: اۉتمیشده آنه تیلیده تعلیمنی رواجلنتیریش بارهسیده قندهی ایجابی تجربهلر بۉلگن و اولر کېلهجک اوچون قندهی سبق بېرهدی؟
دلیل: ۱۳۸۲-ییلده قبول قیلینگن اساسی قانونی ده، اۉزبېک تیلینی باشقه ملی تیللر بیلن بیر قطارده رسمی مقامگه اېگه قیلدی. بو تیل عدالتیگه تامان مهم قدم اېدی. اۉشه دورده شمالی ولایتلردهگی ایریم مکتبلرده اۉزبېک تیلیده درسلیکلر ایشلب چیقیلگن و محلی اۉقیتووچیلر اۉقوو موادلرینی تیارلشده فعال قتنهشگن. بو تجربه شونی کۉرسهتدیکی، خلق نینگ تیلی تعلیم تیزیمیده اۉز اۉرنینی تاپسه، اۉقووچیلر اشتیاق بیلن اۉقیدی و یخشی نتیجهگه اېریشهدی. کېلهجک اوچون هم بو سیاست دوام اېتتیریلیشی، تیل تبعیضیدن بوتونلهی واز کېچیش ضرور.
۸صبح:اۉزبېک تیلی ملی کونی مناسبتی بیلن قیزلر، عیاللر و عایلهلرگه قندهی مراجعتینگیز بار؟ شونینگدېک، تیل، تعلیم و ساغلیقنی قندهی بیرگهلیکده رواجلنتیریش ممکن؟
دلیل: اۉزبېک تیلی ملی کونی، بو اۉزلیک، بیرلیک و مدنی خیلمه-خیللیککه حرمت بیرهمیدیر. مېنینگ قیزلر و عیاللرگه مراجعتیم شو کی، تیلینگیزنی سېوینگ، اۉقینگ، یازینگ و اونی اویده هم، جمعیتده هم جانلی سقلنگ. تیل، فقط سۉزلش واسطهسی اېمس، او اۉتمیش بیلن کېلهجکنی باغلاوچی کۉپریکدیر.
عیاللر، اینیقسه آنهلر، تیل و مدنیتنی اسرهشده اساسی اۉریننی اېگهلهیدیلر. اولر فرزندلر نینگ بیرینچی استاذلریدیر. اگر تعلیم، تیل و ساغلیق بیرگهلیکده مستحکملنهدیگن بۉلسه، بیز ساغلام، سوادلی و اۉزلیگیگه صادق جمعیت قورهمیز. هر بیر قیز اۉز تیلیده اۉقیب، بیلیم و آنگ بیلن اولغهیسه، بو افغانستان نینگ کېلهجک پایدېوارینی مستحکملهیدی.
