یتیم‌لر طالبان قۉلیده؛ باله‌لر قانلی ایدیولوژی آستیده وایه‌گه یېتماقده
امین کاوه
آته-آنه‌سیز و «یتیم» باله‌لرنی پرورش قیلووچی ایریم تربیه مؤسسه‌لری خادملری و اېگه‌لری افغانستانده طالبان تامانیدن اوشبو مؤسسه‌لر یاپیله‌یاتگنی یوزه‌سیدن جدی خواطر بیلدیرماقده. اولر نینگ ایتیشیچه، طالبان هېچ قنده‌ی رسمی اعلان قیلمسدن، برچه بونده‌ی مؤسسه‌لرنی یاپیش، ملکلرینی مصادره قیلیش و باله‌لرنی اوشبو گروه نظارتیده‌گی دولت تربیه مؤسسه‌لریگه کۉچیریش حقیده قرار چیقرگن.
تربیه مؤسسه‌لری خادملری تأکیدلشیچه، بو قرار نتیجه‌سیده یوزلب آدملر ایش‌سیز قالیشی بیلن بیرگه، باله‌لر نینگ تعلیم و تربیه‌سی باره‌سیده هم جدی خواطرلر پیدا بۉلگن. اولر نینگ ایتیشیچه، جماعتچیلیک بو باله‌لر طالبان نینگ مفکوروی مقصدلری، جمله‌دن، انتحاری هجوملری و ترورچیلیک یۉلیگه یۉنه‌لتیریلیشیدن خواطرده. اولر بو جریان دوام اېتسه، کېله‌جک اولادلر نینگ تقدیری هم جدی خوف آستیده قالیشیدن آگاهلنتیرگن.
آته-آنه‌سیز باله‌لرنی پرورش قیلووچی ایریم خصوصی تربیه مؤسسه‌لری خادملری ایتیشیچه، طالبان سۉنگگی بیر ییل دوامیده اولر بیلن توزیلگن کېلیشوولرنی اوزه‌یتیرمگن و تورلی بهانه‌لر بیلن بو جریاننی چۉزیب کېلگن. بیراق یقینده آغزه‌کی روشده مملکت بۉیلب برچه «خصوصی یتیم‌خانه‌لر» یاپیلیشی اعلان قیلینگن. اولر نینگ ایتیشیچه، بو مؤسسه‌لر نینگ مال-ملکی مصادره قیلینیب، باله‌لر طالبان نظارتیده‌گی دولت تربیه مرکزلریگه اۉتکزیله‌دی.
ایریم «یتیم‌خانه» خادملری، ۸صبح گزېته‌سی بیلن صحبتده شونده‌ی ایتیشیچه: «برچه خصوصی یتیم‌خانه‌لرنی هېچ قنده‌ی اساس کۉرستمسدن یاپیشیپتی. بیر ییلدن بېری هېچ بیر کېلیشوو امضالنمه‌دی و دایم «ایکینچی بویروققچه کېلیشوولر توخته‌تیلگن» دېییشماقده. بو یتیم‌خانه‌لرده یوزلب آدملر ایشله‌یدی، مینگلب یتیم باله‌لر پرورش قیلینه‌دی و باش‌پناه‌گه اېگه دیر».
کابلدهگی خصوصی «یتیم‌خانه»لردن بیری نینگ خادیمی شونده‌ی ایتیشیچه: «اۉتگن ییلدن بېری کېلیشووی میز اوزه‌یتیریلمگن. بو ییل مسأله جدی اېکنی و یقین کونلرده رسمی اعلان قیلینیشی ممکنلیگی ایتیلدی. ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی‌گه [طالبان] بیر نېچه بار باریب، کېلیشوو نیمه سببدن امضالنمه‌یاتگنینی سۉره‌گنیمیزده، او یېرده‌گی خادملر بو ییل بوتونله‌ی یاپیلیشی ایتیلگنینی بیلدیردی».
اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه: «بیر نېچه کون آلدین ینه کېلیشوونی امضالش اوچون باردیک. وضعیت یامان، انیق سبب یۉق، فقط «یوقاریدن بویروق بار» دېییشدی. هېچ کیم جواب بېرمه‌یدی. آخر-عاقبت تربیه مؤسسه‌لری باشقرمسی خادملری برچه ملکلر مصادره قیلینیب کۉچیریلیشی و باله‌لر دولت یتیم‌خانه‌لریگه اۉتکزیلیشینی تصدیقله‌دی».
بو حالت یانیده کېچه مملکت نینگ تنیقلی قوشیغچی‌لریدن بیری شفیق مرید کابلده اۉز حاملیگیده‌گی «رایان چلدرن» تربیه مؤسسه‌سی طالبان تامانیدن یاپیلگنینی معلوم قیلدی. مرید انستاگرام صحیفه‌سیده طالبان ایکی کون آلدین، «رایان چلدرن» یتیم‌خانه‌سیگه باستیریب کیریب، باله‌لرنی دولت یتیم‌خانه‌لریگه کۉچیرگنینی یازگن. اونینگ ایتیشیچه، طالبان رهبری هبت‌الله آخوندزاده برچه خصوصی تربیه مؤسسه‌لری فعالیتینی توخته‌تیش حقیده بویروق بېرگن.
شو بیلن بیرگه، ایریم فقرالر خصوصی تربیه مؤسسه‌لری نینگ یاپیلیشیدن خواطر بیلدیریب، طالبان کېله‌جک اوچون عسکر یاللشنی کۉزله‌یاتگنینی تأکیدلشماقده. اولر نینگ فکریچه، بو باله‌لر نینگ طالبان تعلیم-تربیه‌سی آستیگه اۉتکزیلیشی نه‌فقط باله‌لر کېله‌جگی، بلکه مملکت و منطقه خوفسیزلیگی اوچون هم تهدید توغدیره‌دی. اولر طالبان دولت امکانیتلریدن اۉز سیاسی و حربی حیاتینی دوام اېتتیریش اوچون فایده‌لنیب، عسکر یاله‌یاتگنی، اوشبو باله‌لر اېسه افغانستان و منطقه‌ده انتحاری و ترورچیلیک مقصدلریده تربیه‌لنیشی ممکنلیگینی اَیتماقده. چونکه بو مؤسسه‌لر فعالیتی و تعلیم تیزیمی اوستیدن خلق‌ارا یاکه انسان حقلری تشکیلاتلری نینگ هېچ قنده‌ی نظارتی موجود اېمس.
مملکت فقرالریدن بیری وحیدالله شونده‌ی ایتیشیچه: «مینگلب آته-آنه‌سیز باله‌لرنی طالبانگه تاپشیریش نهایتده خوفلی. اولر بو باله‌لرنی هر قنده‌ی مقصدده تربیه‌لشی ممکن: انتحاری گه تیارلشلری، مییه‌نی یوویشلری ممکن. یوزلب خواطرلر بار. بو باله‌لر طالبان تیزیمی کېله‌جگی اوچون مفکوروی قیته ایشلنیشی ممکن وافراطیت همده ترورچیلیک خوفی بوگونگیدن هم کوچه‌یه‌دی. بیز جوده خواطرده‌میز، حتا ایریم باله‌لر طالبان تامانیدن سوءاستعمال قیلینیشیدن هم قۉرقه‌میز».
ینه بیر فقرا فریدون، طالبان نینگ مدرسه قوریش سیاستیدن خواطر بیلدیریب، خصوصی تربیه مؤسسه‌لریدن طالبان نظارتیده‌گی باله‌لر مرکزلریگه کۉچیریله‌یاتگن باله‌لر اۉز کېله‌جگیدن امیدسیز بۉلیشی کېره‌کلیگینی ایته‌دی. اونینگ فکریچه، طالبان بو آته-آنه‌سیز باله‌لرنی کېله‌جکده‌گی رېجه‌لریگه ماس عسکر یاللش و مفکوروی یوویش اوچون تربیه‌له‌یدی، بو اېسه دینی افراطیت و زۉرآورلیک روحیتینی ینه‌ده چوقور سینگدیره‌دی.
شو بیلن بیرگه، طالبان نینگ ایش و اجتماعی ایشلر وزیرلیگی خصوصی تربیه مؤسسه‌لرینی یاپیش و او یېرده‌گی یتیم همده قراوسیز باله‌لرنی دولت مؤسسه‌لریگه کۉچیریش نیتیده اېکنینی معلوم قیلدی. وزیرلیک مطبوعات کاتبی، سمیع‌الله ابراهیمی، کېچه ویدېو مراجعتیده سۉنگگی تۉرت ییل ایچیده ولایتلرده اۉغیل و قیز باله‌لر اوچون علیحده تربیه مؤسسه‌لری قوریلگنینی ایتدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، حاضرده ۶۰ مؤسسه‌ده اون مینگدن آرتیق یتیم و قراوسیز باله اوشبو وزیرلیک قره‌ماغیده.
طالبان ایش وزیرلیگی خصوصی تربیه مؤسسه‌لری سانی بۉییچه انیق آمار کېلتیرمه‌دی. اولراق، ۱۴۰۲ ییل اسد آییده طالبان مملکتده ۵۴ فعال تربیه مؤسسه‌سی موجودلیگینی، شوندن ۳۰ ته‌سی خصوصی اېکنینی بیلدیرگن اېدی.
عین حالده، منبعلر ایتیشیچه، طالبان خصوصی یتیم‌خانه‌لرنی یاپیش آرقه‌لی اولرنی مدرسه شکلیگه اۉتکزیشنی کۉزله‌ماقده. اولر نینگ ایتیشیچه، گروه کابلدهگی مرکزی تربیه مؤسسه‌سینی ییریک دینی مکتبگه ایلنتیریشنی رېجه‌لشتیرماقده. معلوماتلرگه کۉره، طالبان حاکمیتنی اېگه‌للشیدن آلدین، تهیه مسکن حدودیده‌گی مرکزی تربیه مؤسسه‌سیده مینگدن آرتیق باله بۉلگن، حاضر اېسه اولر نینگ سانی تخمیناً ۳۰۰ نفرگه توشیب قالگن.
باشقه تاماندن، طالبان آته-آنه‌سیز باله‌لر تربیه مؤسسه‌لرینی باشقریشنی اۉز ذمه‌سیگه آله‌یاتگن بیر پیتده، امریکا دولت دیپارتمنتی نینگ ۲۰۲۵ – ییلگی آدم سوداسی بۉییچه گزارشیده طالبان باله‌لرنی عسکر صفتیده یاللگنی و ایریم حاللرده اۉغیل باله‌لرنی جنسی قوللیککه مجبورلگنی قید اېتیلگن اېدی.
اوشبو گزارش‌ده، ۱۲ یاشلی باله‌لر کۉمکچی رۉللرده، کۉپینچه ساخته یاش بیلن، حربی و دینی مکتبلرده تیارلنه‌یاتگنی قید اېتیلگن. گزارشگه کۉره، طالبان تامانیدن باله‌لرنی یاللشنی تعقیقلش بۉییچه هېچ قنده‌ی عملی چاره‌لر کۉریلگنی تصدیقلنمگن.
شونینگدېک، «بچه بازی» عملیاتی بۉییچه بیرارته ایش تېرگاو قیلینمگن یاکه محکمه‌گه آشیریلمگن. گزارش‌ده تأکیدلنیشیچه، آدم سوداسی قربانلری، جمله‌دن، جنسی استثمار یاکه تیلنچیلیککه مجبورلنگن باله‌لر کۉپینچه حبسگه آلینیب، هېچ قنده‌ی تېکشیرووسیز یاکه حمایه مرکزلریگه یوباریلمسدن سه‌قلنه‌دی.
آلدین، طالبان سۉزچیسی، ذبیح‌الله مجاهد، اوشبو گروه انتحاری هجومچیلری نینگ عایله اعضالریگه ۱۲ میلیارد افغانی اجره‌تیلگنینی ایتگن اېدی. طالبان نظارتیده‌گی ملی تلویزیون اوشبو صحبتنی جاری ییل ۱۲ – حمل، سه‌شنبه کونی ایکس اجتماعی ترماغیده اوچ قسمده اعلان قیلگن. مجاهد بو مبلغ اوچ وزیرلیک بودجه‌سیگه تېنگ اېکنینی بیلدیرگن و بو مبلغ طالبان نینگ شهیدلر و معلوللر ایشلری وزیرلیگی آرقه‌لی انتحاری هجومچیلر عیاللری و باله‌لرینی قۉللب-قوتلشگه صرفلنیشینی ایتگن.
