پاکستان ویزه‌لری تۉخته‌تیلیشی؛ افغانستان وطنداشلری ناقانونی یۉللرگه مراجعت قیلماقده
ایلیا
افغانستان‌نینگ اَیریم وطنداشلری پاکستان ویزه‌لرینی بېریش جریانی تۉخته‌تیلگنی اولرنی اوشبو مملکتگه باریش اوچون ناقانونی یۉللردن، اینیقسه سپین‌بولدک ـ چمن چېگره‌‌سی آرقه‌لی اۉتیشگه مجبور قیلگنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، بو یۉلدن اۉتیش اوچون کمیشن‌کارلرگه بیر لکدن ایکّی لکگچه پاکستان روپیه‌‌سی تۉله‌شگه مجبور بۉلیشماقده. اقتصادی شرایط آغیر بۉلگن بیر پیتده، بونده‌ی مبلغ کۉپلب عایله‌لر اوچون کتّه یوک حسابلنه‌دی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بو یۉللردن اۉتیش حبسگه آلینیشی، کلتکلنیش و خوفسیزلیک بیلن باغلیق معمالر کبی خطرلر بیلن باغلیق بۉلسه-ده، پاکستانگه زودلیک بیلن باریشی ضرور بۉلگنلر اوچون قانونی یۉللر یاپیلگنی سببلی یگانه امکانیتگه ایلنگن.
مذکور اهالی ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتلریده، ویزه بېریش جریانی‌نینگ تۉخته‌تیلیشی واسطه‌چیلر فعالیتی‌نینگ کېنگه‌ییشیگه و پاکستان ویزه‌لری‌نینگ قاره بازاری رواجلنیشیگه زمینه یره‌تگنینی اَیتیشدی. اولر‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، کمیشن‌کارلر عایله‌لر‌نینگ، اینیقسه بېمارلرینی دواله‌تیش اوچون پاکستانگه آلیب باره‌یاتگن عایله‌لر‌نینگ احتیاجیدن فایده‌لنیب، اولردن جوده کتّه مقدارده حق آلماقده. اولر تأکیدلشیچه، آغیر کسللیکلرگه چه‌لینگن اَیریم بېمارلر افغانستان ایچکریسیده اختصاص‌لشگن دوالش امکانیتلری موجود اېمسلیگی سببلی دوالنیش اوچون پاکستانگه باریشگه مجبور. بیراق قانونی یۉللر‌نینگ یاپیلیشی اولرنی کۉچیریش جریانینی قیین و قیمتگه ایلنتیرگن.
اوشبو اهالی پاکستان رسمیلریدن ویزه بېریش جریانینی، اینیقسه طبی ویزه‌لرنی، ینه یېنگیللشتیریشنی سۉره‌ماقده. شونده بېمارلر و محتاج انسانلر خوفلی یۉللردن فایده‌لنیشگه مجبور بۉلمه‌یدی.
کابل اهالیسیدن بیری بۉلگن، آنه‌سی سرطان کسللیگیگه چلینگن حمیدالله، پاکستانگه باریش‌نینگ قانونی یۉللری یاپیلگنی سببلی آنه‌سی‌نینگ دوالنیشینی دوام اېتتیریش اوچون ناقانونی یۉلدن فایده‌لنیشگه مجبور بۉلگنینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، بو یۉل پاکستان ایچیده حبسگه آلینیشی کبی خوفلرنی اۉز ایچیگه آلسه-ده، آنه‌سی‌نینگ شاشیلینچ دوالنیشگه محتاجلیگی سببلی باشقه چاره‌سی یۉق.
حمیدالله شونده‌ی دېیدی: «شفاکارلر آنه‌م دوالنیش اوچون چېت دولتگه آلیب باریلیشی کېره‌کلیگینی اَیتیشدی. ایران یۉلی یاپیق، هندوستانده دوالنیش خرجتی اېسه جوده یوقاری. پاکستان هم طالبان بیلن یوزه‌گه کېلگن کېسکینلیکلردن سۉنگ اۉز یۉللرینی یاپدی. بیز دولتلر اۉرته‌سیده‌گی سیاسی کېلیشماوچیلیکلر خرجتینی تۉله‌مسلیگیمیز کېره‌ک. اېندی قندهارگه باریب، سپین‌بولدک آرقه‌لی ناقانونی روشده پاکستانگه کیریشگه مجبورمن، شونده آنه‌منی دوالنیش اوچون آلیب باره عالمه‌ن. کمیشن‌کارلر تخمیناً ۱۷۰ مینگ افغانی سۉره‌شدی، اما مذاکره‌دن سۉنگ ۱۴۰ مینگ افغانی تۉله‌شگه کېلیشدیک. خرجت جوده کتّه بۉلسه هم، باشقه علاجیم یۉق، چونکه قانونی یۉل یاپیق.»
حمیدالله‌نینگ اَیتیشیچه، سپین‌بولدک–چمن یۉنه‌لیشیده واسطه‌چیلرگه پول تۉله‌مسدن چېگره‌دن اۉتیش‌نینگ علاجی یۉق و کېره‌کلی مبلغنی تۉله‌گنلر ویزه‌سیز پاکستانگه کیریشلری ممکن.
او سۉزیده دوام اېته‌دی: «چمن یۉنه‌لیشیده پول بېرمه‌سنگیز، اۉتیش جوده قیین. آدملر قتنه‌ب توریش اوچون پول تۉله‌شگه مجبور. اما چېگره‌‌نینگ نریگی تامانیده جدّی معمالرگه دوچ کېلیشه‌دی. اولر‌نینگ اَیریملری کلتکلنه‌دی و قماققه آلیب کېتیله‌دی.»
افغانستان‌نینگ ینه بیر وطنداشی عقیل‌نینگ اَیتیشیچه، پاکستان ویزه‌لرینی بېریش جریانی‌نینگ تۉخته‌تیلیشی مملکتده واسطه‌چیلر فعالیتی‌نینگ کېنگه‌ییشیگه و ویزه‌لر‌نینگ قاره بازاری پیدا بۉلیشیگه سبب بۉلگن. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اَیریم سیاحلیک آفیسلری قاره بازارده پاکستان ویزه‌لرینی اوچ مینگ اقش دالریگچه ساتماقده. اونینگ اَیتیشیچه، حاضرگی شرایطده بونده‌ی مبلغنی تۉله‌ش امکانیتی یۉق. او ناقانونی یۉللر‌نینگ خوفلی اېکنینی بیلسه-ده، پاکستانگه باریشگه احتیاجی بۉلگنی اوچون شو یۉلنی تنلشگه مجبور بۉلگن.
او شونده‌ی دېیدی: «ویزه آلیش اوچون کۉپلب سیاحلیک اداره‌لریگه مراجعت قیلدیم، اما اولر‌نینگ هر بیری جوده کتّه مبلغ طلب قیلدی. مېن اۉزیمنی دواله‌تیش و سینگلیم‌نینگ باش‌پناه ایشی سببلی پاکستانگه باریشیم کېره‌ک. اما قاره بازارده‌گی ویزه نرخی جوده بلند و اونی تۉله‌شگه قادر اېمسمن. شو سببلی ناقانونی یۉلدن فایده‌لنیشگه مجبورمن.»
شو بیلن بیرگه، سپین‌بولدک–چمن یۉنه‌لیشی آرقه‌لی یۉلاوچیلرنی پاکستانگه آلیب اۉتیش بیلن شغللنه‌یاتگن اَیریم شخصلر قانونی یۉللر‌نینگ یاپیلیشی اوشبو یۉنه‌لیش آرقه‌لی نار‌سمی اۉتیشگه بۉلگن طلبنی آشیرگنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ دعوا قیلیشیچه، یۉلاوچیلردن آلینه‌دیگن مبلغ‌نینگ بیر قِسمینی چېگره‌‌نینگ نریگی تامانیده‌گی شخصلر بیلن موافقلشتیریش اوچون تۉله‌شه‌دی و عیناً شو سبب سفر خرجتلری آشیب کېتگن.
کمیشن‌کارلردن بیری زاهد، (مستعار) هر کونی پاکستانگه سفر قیلیشنی ایستاوچی کۉپلب آدملر اونگه مراجعت قیلیشینی اَیته‌دی. اونینگ دعوا قیلیشیچه، آدملرنی اوشبو یۉنه‌لیش آرقه‌لی اۉتکزیش جریانی هېچ قنده‌ی معماسیز عملگه آشیریله‌دی.
زاهد شونده‌ی دېیدی: «هر کونی کۉپلب آدملرنی آلیب اۉته‌میز. افغانستان پاسپورتیگه اېگه بۉلگنلر اوچون پاکستانگه سفر قیلیش امکانیتینی یره‌ته‌میز. مو‌ترلریمیز و ضرور امکانیتلریمیز بار. چېگره‌دن اۉتگچ، اولرنی بېلگیلنگن منزلیگه یېتکزه‌میز. بیزگه اساسا باش‌پناه ایشلری بۉییچه حجتلری بار شخصلر، بېمارلر و ایشلش اوچون پاکستانگه باره‌یاتگن آدملر مراجعت قیله‌دی.»
اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، هر بیر کیشینی اۉتکزیش اوچون تخمیناً ۱۵۰ مینگ کَلدار آله‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، بو خرجت‌نینگ سببی چېگره‌‌نینگ نریگی تامانیده‌گی شخصلرگه پول تۉله‌ش دیر.
مذکور کمیشن‌کار شونده‌ی دېیدی: «اگر آدم‌نینگ پاسپورتی بۉلمسه، اونی پېشاور یاکه اسلام‌آبادگچه آلیب باریش نرخی هر بیر کیشی اوچون ۱۳۵ مینگ کَلدار، کویته‌گچه اېسه ۱۱۰ مینگ کَلدارنی تشکیل اېته‌دی.»
پاکستانگه آدملرنی اۉتکزیش بیلن شغللنووچی ینه بیر کمیشن‌کار احمد اَیریم مزاجلر اوچون « اسکن پاس ویزه‌سی» تیّارلب بېریشینی و اولرنی تورلی یۉنه‌لیشلر آرقه‌لی اوشبو مملکتگه یوباریشینی اَیته‌دی.
اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، آدملر اوچ خیل یۉنه‌لیش آرقه‌لی تورلی نرخلرده آلیب اۉتیله‌دی و اَیریم حاللرده بو خرجت سپین‌بولدک ـ چمن یۉنه‌لیشیدن هم ارزانراق توشه‌دی.
احمد شونده‌ی دېیدی: «حاضر بیز آدملرنی اوچته یۉنه‌لیش آرقه‌لی اسکن پاس ویزه‌سی بیلن آلیب اۉتیه‌پمیز. سپین بولد‌ک یۉنه‌لیشی آرقه‌لی عیاللرنی هم اۉتکزه آله‌میز، اما قالگن ایکّی یۉنه‌لیشدن فقط اېرککلر‌نینگ اۉتیشیگه رخصت بېریله‌دی. هر بیر کیشینی اۉتکزیش عوضیگه پاکستانلیکلر بیزدن پول آله‌دی.»
ینه بیر کمیشن‌کار مسعود اولر‌نینگ آدملر اوچون تیّارلب بېره‌دیگن ویزه‌لری فقط پاکستان ایچیده عمل قیلیشینی، چېگره یاکه قۉنلغه آرقه‌لی کیریشده اېسه فایده‌لنیب بۉلمسلیگینی دعوا قیله‌دی.
او شونده‌ی دېیدی: «مېن سېنگه کیریش-چیقیش مُهری هم بۉله‌دیگن ویزه و برچه حجتلرنی تیّارلب بېره‌من. اما بو ویزه قۉنلغه‌ده هم، چېگره‌ده هم ایشله‌مه‌یدی، فقط پاکستان ایچیده عمل قیله‌دی.»
افغانستان و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی دیور‌ند چیزیغی بۉیلب جایلشگن اۉتیش یۉللری ۲۰۲۵-ییل ۱۰-اکتوبر کونی ایکّی مملکت اۉرته‌سیده یوز بېرگن تۉقنه‌شوولردن سۉنگ پاکستان رسمیلری تامانیدن یاپیلدی.
شوندن سۉنگ طالبان هم اوشبو چېگره اۉتیش یۉللرینی قَیته آچیشگه قرشی چیقدی و پاکستان اولرنی سیاسی یاکه باشقه سببلر بیلن ینه یاپمسلیگیگه کفالت بېرگن تقدیرده‌‌گینه بو یۉللر آچیلیشینی بیلدیردی.
حاضرگی وقتده تورخم همده سپین سپین‌بولدک ـ چمن چېگره اۉتیش یۉللری آرقه‌لی فقط پاکستاندن افغانستان مهاجرلرینی افغانستانگه قَیتریش جریانی دوام اېتماقده. بیراق افغانستان وطنداشلری‌نینگ پاکستانگه قتناوی همان تۉخته‌تیلگن.
مذکور وضعیت‌نینگ دوام اېتیشی بېمارلر، باشقه دولتلرده مهاجرت ایشلری بۉییچه حجتلرگه اېگه شخصلر همده عایله اعضالری پاکستانده یشه‌یاتگن عایله‌لر اوچون کۉپلب معمالرنی یوزه‌گه کېلتیرگن. شونینگدېک، اوشبو یۉنه‌لیشلر آرقه‌لی قتناو‌نینگ تۉختشی ایکّی مملکت اۉرته‌سیده‌گی سوداگه هم سلبی تأثیر کۉرسه‌تیب، هر ایکّی تامان تدبیرکارلریگه میلیونلب دالر ضرر یېتکزگن.
