میلیونلب خرجتلر اوندیریلیشی؛ طالبان اۉنگ رولده‌گی موترلر اوچون رقم بېلگیلرینی ترقه‌تیشنی تۉخته‌تدی
آدرینا بهزاد
طالبان اۉنگ رولگه اېگه موترلر اوچون پلیت‌لر ترقه‌تیشنی تۉخته‌تیشینی اعلان قیلیشی بیلن بیر وقتده، اَیریم اهالی اوشبو قرارنی تنقید قیلیب، سۉنگگی ییللرده بو موتر اېگه‌لردن «استیکر، پلیت، جواز سیر و کارت» کبی ناملر آستیده میلیونلب افغانی ییغیب آلینگنینی اَیتماقده. بیراق اېندیلیکده ایلگری تصدیقلنگن جریان ینه تۉخته‌تیلگن. شو بیلن بیرگه، اَیریم موتر ساتووچیلری طالبان نینگ اۉنگ رولگه اېگه موترلر اوچون پلیت بېرمسلیک حقیده‌گی سۉنگگی قراری اوشبو ترانسپورت واسطه‌لری سوداسینی مثلی کۉریلمه‌گن درجه‌ده سستلشتیرگنینی، اولرنینگ نرخی په‌سه‌ییب، اېگه‌لری نینگ ضرری آرتگنینی تأکیدلشماقده.
حامد (مستعار)نینگ ایتیشیچه، طالبان افغانستان اوستیدن حاکمیتنی قۉلگه کیریتگنیدن سۉنگ تورلی بهانه‌لر بیلن آدملردن پول ییغیب، اهالیگه آغیر اقتصادی باسیم یوکله‌گن. او شونده‌ی دېیدی: «مینگ قیینچیلیک بیلن پول تاپیب، اوچ مینگ دالر قیمتیده‌گی موتر ساتیب آلدیم. حجتلرنی تازه‌لش، کارت و وقتینچه‌لیک پلیت آلیش اوچون هم کتّه خرجت قیلدیم. بیر نېچه کون آلدین طالبان بو موترلرنینگ رولی اۉزگرتیریلیشی کېره‌کلیگینی اعلان قیلدی. بو حقده‌گی خواطر هلی باسیلمه‌گن اېدی، اېندی اېسه بوموترلرگه پلیت بېریلمسلیگینی ایتیشماقده. شونچه پول صرفله‌دیم، اما آخر-عاقبت هېچ قنده‌ی نتیجه‌گه اېریشمه‌دیم و موتریم نینگ قیمتی هم کېسکین توشیب کېتدی. طالبان حاکمیتگه کېلگنیدن بېری هر قنده‌ی بهانه بیلن آدملردن پول آلماقده و حقیقتاً هم جانیمیزگه تېگدی.»
بکتاش (مستعار)نینگ ایتیشیچه، طالبان دستلب آدملردن پول ییغیش مقصدیده استیکر، پلیت، حرکتلنیش گواهنامه‌سی و کارت نامی آستیده میلیونلب افغانی اوندیردی. اما اېندیلیکده اوشبو جریاننی ینه تۉخته‌تیشگه قرار قیلینگن.
کابل بو یشاوچیسی شونده‌ی دېیدی: «اۉنگ رولگه اېگه موترلر ارزان بۉلگنی اوچون طالبان بو ترانسپورت واسطه‌لری اوچون پلیت ترقه‌تیلیشینی اعلان قیلگه‌چ، مېن هم شونده‌ی موتر ساتیب آلدیم. مملکتگه میلیونلب موترلر آلیب کیریلدی. اگر بو ترانسپورت واسطه‌لریده معما بۉلگنیده، نېگه چېگره‌لرده اولرنینگ کیریشیگه رخصت بېریلگن؟ طالبان اوچون درآمد منبعی بۉلگن پیتده پولنی آلدیلر، اېندی اېسه رولنی اۉزگرتیریش نامی بیلن ینه آدملردن پول آلیش و شرطنامه‌لر آرقه‌لی درآمد ییغیشنی ایسته‌شماقده.» اونینگ سۉزلریگه کۉره، ترانسپورت واسطه‌لری نینگ رولینی اۉزگرتیریش هم ستندرد یېچیم اېمس و اۉنلب تصادم‌لرگه سبب بۉلیشی ممکن.
بکتاش قۉشیمچه قیله‌دی: «برقی موترلر و ینگی مدللرده رولنی اۉزگرتیریش امکانیتی یۉق. کېره‌کلی احتیاط قِسملرنی آلیب کیریش وقت طلب قیله‌دی و آدملرگه مینگلب افغانی قۉشیمچه خرجت یوکله‌یدی. آدملر بیر مرته ستیکر اوچون، کېین کارت و حرکتلنیش گواهنامه‌سی اوچون، اوندن سۉنگ پلیت اوچون پول تۉله‌شدی. اېندی اېسه رولنی اۉزگرتیریش اوچون هم پول بېریشلری کېره‌ک. نتیجه‌ده تۉله‌نگن خرجتلر موتر نینگ اۉز نرخیدن هم آشیب کېتماقده. اگر باشیدن رخصت بېریلمه‌گنیده، آدملر بو قدَر خرجت قیلمه‌گن بۉله‌ردی.» او رولنی اۉزگرتیریش موترلرده تخنیکی ناسازلیکلر کېلتیریب چیقریشی، اَیریم حاللرده اېسه یوقاری تېزلیکده رول نینگ قاتیب قالیشیگه سبب بۉلیب، یۉل-ترانسپورت حادثه‌لری خوفینی آشیریشی ممکنلیگیدن آگاهلنتیره‌دی.
امید (مستعار)نینگ ایتیشیچه، طالبان وقتی-وقتی بیلن چیقره‌یاتگن فرمان و قرارلر آدملرنی جدّی معمالرگه دچار قیلماقده. اونگه کۉره، اوشبو گروه اطراف-محیطنی افلاسلنتیره‌دیگن موترلر ترمیملنیشی یاکه فایده‌لنیشدن چیقریلیشی کېره‌کلیگینی اعلان قیلگنیده، کۉپلب اهالی بو قرارگه ایشانیب، اېسکی موترلرینی ساتیب یوباریب، کتّه خرجتلر عوضیگه باشقه موترلر خرید قیلگن.
کابل بو یشاوچیسی قۉشیمچه قیله‌دی: «مملکتگه کیریب کېله‌یاتگن هر قنده‌ی ترانسپورت واسطه‌سی قانونلر، مېزانلر و دولت قاعده‌لریگه موافق روشده رخصت آلیشی کېره‌ک. اگر بو موترلرگه پلیت بېریلمسلیگی رېجه‌لشتیریلگن بۉلسه، نېگه طالبان باشیدن اولرنی آلیب کیریش و ساتیشگه رخصت بېردی؟ نېگه آدملر اۉز مبلغلرینی صرفلشگه، اېسکی موترلرینی ساتیشگه و ینگی موترلر ساتیب آلیشگه اونده‌لدی؟» اونینگ ایتیشیچه، طالبان آدملردن تورلی تۉلاولرنی ییغیب آلگه‌چ و مینگلب کیشیلر مالیوی ضرر کۉرگه‌چ، بو موترلرگه پلیت بېریلمسلیگینی اعلان قیلگن.
موتر ساتووچیلریدن بیری نوید (مستعار)، طالبان نینگ اۉنگ رولگه اېگه موترلرگه پلیت بېرمسلیک حقیده‌گی قراری اوشبو تورده‌گی موترلر سوداسینی جدّی تورغونلیککه آلیب کېلگنینی ایته‌دی.
او شونده‌ی دېیدی: «اۉنگ رولگه اېگه موترلر حاضر جوده ارزان نرخلرده ساتیلماقده و اېگه‌لری اولرنی ساتیشده مینگدن بیر یریم مینگ دالرگچه ضرر کۉرماقده. موتر ساتووچیلیک دوکانیده اوچ ته موتر بار اېدی. طالبان بو تورده‌گی موترلرنینگ رولی اۉزگرتیریلیشی کېره‌کلیگی و اولرگه پلیت بېریلمسلیگینی اعلان قیلگه‌چ، اولرنی کتّه قیینچیلیک بیلن و پست نرخده ساتدیم. بیر موترنی ساتیشده ۴۰۰ دالر، باشقه‌سیده اېسه ۶۰۰ دالر ضرر قیلدیم. حال‌بوکه، ایکّله‌سی هم ینگی مدللر اېدی.»
نوید نینگ ایتیشیچه: «اوشبو قرار چیقریلگندن سۉنگ، بو تورده‌گی اېسکیراق مدللر دېیرلی خریدارسیز قالگن و فقط اَیریم کیشیلر شخصی قیزیقیشی سببلی اولرنی ساتیب آلیشگه تیار.»
اقتصادی مسأله‌لر بۉییچه تحلیلچی شاکر یعقوبی‌نینگ ایتیشیچه، اوشبو فرمان اۉزی نینگ چېکلنگن مبلغینی شو ساحه‌گه صرفله‌گن عایله‌لرنی مالیوی ضرر بیلن یوزلشتیره‌دی. او قۉشیمچه قیله‌دی: «حقیقت شونده که اۉنگ رولگه اېگه موترلرنی ساتیب آلگن کۉپلب فقرالر پلیت آلیش و اوشبو ترانسپورت واسطه‌لرینی قانونیلشتیریش اوچون سېزیلرلی خرجتلر قیلگن همده معمالری بوتونله‌ی حل بۉلگن دېب اۉیله‌گن اېدی. اما اېندیلیکده پلیت ترقه‌تیش جریانی نینگ تۉخته‌تیلیشی و رولنی اۉزگرتیریش مسأله‌سی نینگ کۉتریلیشی اوشبو موتر اېگه‌لری آره‌سیده جدّی خواطرلرنی یوزه‌گه کېلتیردی.»
جناب یعقوبی شونده‌ی دېیدی: «یۉل حرکتی ترتیبینی تأمینلش و خوفسیزلیک مسأله‌لریگه رعایه قیلیش مهم بۉلسه-ده، آدملرگه آغیر خرجت یوکله‌یدیگن قرارلراهالی نینگ اقتصادی امکانیتلرینی حسابگه آلگن حالده همده باسقیچمه-باسقیچ و عملی دستور آرقه‌لی قبول قیلینیشی کېره‌ک. چونکه آخر-عاقبت بونده‌ی قرارلر نینگ اساسی یوکینی عادی آدملر کۉتره‌دی.»
بو خواطرلر طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگی بیر مدت آلدین بوندن بویان پاکستان رولیگه اېگه یاکه اۉنگ رول بیلن جهازلنگن موترلرگه هېچ قنده‌ی شرایطده پلیت بېریلمسلیگینی اعلان قیلگن بیر پیتده بیلدیریلماقده. وزیرلیک، شونینگدېک، آلدین کابلده حرکتلنیش رخصتینی آلگن اۉنگ رولگه اېگه موترلر پایتختدن چیقریلیشینی هم معلوم قیلگن. اوشبو موترلرنینگ رولینی اۉزگرتیریش مسأله‌سی بۉییچه اېسه طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگی گروه نینگ بیر نېچه اداره‌لری اۉرته‌سیده مذاکره‌لر دوام اېته‌یاتگنینی، بیراق حاضرچه یکونی قرار قبول قیلینمه‌گنینی و لایحه هلی عملگه آشیریش باسقیچیگه یېتمه‌گنینی بیلدیرگن.
طالبان نینگ یۉل حرکتی باش باشقرمه‌سی ۲۰۲۳-ییلده شهر ترتیبینی و ترانسپورت واسطه‌لری حرکتینی تأمینلش مقصدیده یۉل حرکتی حجتلریگه اېگه بۉلمه‌گن اۉنگ رولده‌گی موترلر اوچون اوچ ییللیک وقتینچه‌لیک رخصت‌نامه ترقه‌تیلیشینی اعلان قیلگن اېدی.
