منبعلر: طالبان ترافیک باشقرمه‌سی پاره‌خۉرلیک مرکزیگه ایلنگن
آدرینا بهزاد
منبعلر طالبان نظارتی آستیده‌گی ترافیک باشقرمه‌سیده فساد کېنگ کۉلمده دوام اېته‌یاتگنینی ایته‌دی. بو منبعلر ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتلریده اَیریم شخصلر اوچون هیداوچیلیک خلق‌ارا گواهنامه‌سی قرینداشلری آرقه‌لی و پاره عوضیگه بېریلیشینی ایتیشه‌دی. اولرنینگ سۉزلریگه کۉره، ترافیک خادملریگه کونلیک یاکه هفته‌لیک روشده پاره تۉله‌ب توره‌دیگن شخصی موترلرگه یۉلاوچی تشیش اوچون رخصت بېریله‌دی، باشقه شخصی مو‌ترلر اېسه بو حقوقدن محروم اېتیله‌دی. بو منبعلر شونینگدېک یۉل بۉییده‌گی ارابه‌لردن هم ترافیک خادملریده‌گی طالبان شخصلر بیلن کېلیشیلگن حالده پول آلینه‌یاتگنینی ایتیشه‌دی.
طالبان ترافیک باشقرمه‌سیده‌گی بیر منبع روح‌الله (مستعار)، بو اداره‌ده کېنگ کۉلملی فساد موجودلیگی حقیده خبر بېره‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، هیداوچیلیک گواهنامه‌سینی بېریش بۉلیمیده عادی و کم درآمدلی قتلم اوچون کورس اۉته‌ش و هیداوچیلیک امتحانینی تاپشیریش کبی بهانه‌لر بیلن گواهنامه بېریش قیینلشتیریله‌دی؛ اما پول تۉله‌یدیگن یاکه واسطه‌چیسی بارلر حتا شخصا مراجعت قیلمسدن هم هیداوچیلیک گواهنامسینی آلیشه‌دی.
بو منبع ایته‌دی: «حتا اَیریم شخصلر اوچون خلق‌ارا هیداوچیلیک گواهنامه‌سی اولر مملکت ایچیده بۉلمه‌گن پیتده هم بېریله‌دی و اولرنینگ قرینداشلری پاره تۉله‌ب، بو حجتنی آلیشه‌دی.» اونینگ سۉزلریگه کۉره، یۉل حرکتی شخصی موترلرگه یۉلاوچی تشیشگه رخصت بېرمه‌یدی؛ اما کونلیک یاکه هفته‌لیک روشده خادملرگه پاره تۉله‌یدیگن شخصی موترلرگه یۉلاوچی تشیش رخصتی بېریله‌دی.
روح‌الله قۉشیمچه قیله‌دی: «چونکه کۉپچیلیک مو‌ترلر «خلاف» یاکه المشتیریلگن بۉلیب، اولر اوچون تکسی رخصتی بېریلمه‌یدی، شونینگدېک، ترتیبگه موافق تکسی‌لر اوچون ماس مو‌ترلر سانی هم کم. آدملر یوقاری مدل مو‌تر ساتیب آلیشگه قُربی یېتمه‌گنی اوچون عایله‌سینی باقیش مقصدیده شخصی مو‌ترلر بیلن تکسی هَیده‌شگه مجبور بۉلیشه‌دی.»
بو منبع طالبان نینگ قطعی چېکلاولری طفیلی کوته‌سنگی یۉنه‌لیشیدن شهید چارراهه‌سیگچه بۉلگن بیر هیداوچی نینگ اۉز جانیگه قصد قیلیشگه اورینگنی حقیده هم خبر بېره‌دی. او ایته‌دی: «حتا کوته‌سنگی‌ده بیر شخصی مو‌تر هیداوچیسی، مجبوریت و اونینگ مو‌ترینی شهرچه‌گه آلیب کیریشگه یۉل حرکتی خادملری تۉسقینلیک قیلگنیدن سۉنگ، اۉز جانیگه قصد قیلیشگه اوریندی. اۉشه یېرده بۉلگن یۉل حرکتی خادملری اونگه حقارت سۉزلر بیلن معامله قیلیشدی و اونینگ حالتیگه بې‌فرق بۉلیشدی؛ اما محله اهالیسی اونینگ اۉز جانیگه قصد قیلیشی نینگ آلدینی آلیشدی. شونینگدېک، ترافیک خادملری بېکتلرده مو‌ترلرنی تۉلدیریش اوچون چقیره‌دیگن باله‌لر و یاشلر همده کۉچمه تایر توزه‌ته‌دیگنلردن هر کونی پول آلیشه‌دی.»
طالبان ترافیک باشقرمه‌سیده‌گی بیر ینه منبع نعمت‌الله (مستعار)، بو اداره‌ده‌گی فسادنینگ ینه بیر جهتیگه اشاره قیلیب، یۉل بۉییده‌گی ارابه‌لردن هم یۉل حرکتی بۉلیمیده‌گی طالبان خادملری بیلن کېلیشوو اساسیده پول آلینه‌یاتگنینی ایته‌دی. او قۉشیمچه قیله‌دی: «ترانسپورت واسطه‌لری تخنیکی کۉریکدن اۉتکزیلیب، رۉیخطدن اۉتکزیش بۉلیمیده هم، پول تۉله‌یدیگنلرنینگ ایشی بیر کونده حل قیلینه‌دی؛ اما واسطه‌چیسی بۉلمه‌گن یاکه پاره بېرمه‌گنلر بیر هفته یاکه اوندن هم کۉپراق کوتیشگه مجبور بۉلیشه‌دی.»
اونینگ سۉزلریگه کۉره، اکثر مو‌ترلر «شاسّی اۉغیرلنگن» یاکه «شاسّی المشتیریلگن» بۉلیب، اگر تخنیکی کۉریک تۉغری اۉتکزیلسه، اولرنینگ حجتلری اوزه‌یتیریلمسلیگی کېره‌ک، چونکه بو مو‌ترلر اۉغیرلنگن بۉلیشی ممکن. بیراق پاره عوضیگه بونده‌ی مو‌ترلر تېکشیرووسیز رۉیخطدن اۉتکزیلیب، اولرگه یۉل حرکتی گواهنامه‌سی بېریله‌دی و نتیجه‌ده اۉغیرلنگن مو‌ترلر قانونی طرزده شهرده حرکتلنه‌دی.
بو منبع ایته‌دی: «وقتینچه‌لیک رقملی مو‌ترلر حقیده هم، استیکر فقط واسطه‌چیسی بار یاکه پاره بېرگنلرگه بېریله‌دی؛ حال‌بوکه یۉل حرکتی باشقرمه‌سی بیاناتیگه کۉره، اېندی هېچ قنده‌ی «خلاف» مو‌تر رۉیخطدن اۉتکزیلمسلیگی، ینگی استیکر بېریلمسلیگی و بایومتریک جریان اۉتکزیلمسلیگی کېره‌ک. اما شونگه قره‌مه‌ی، هلی هم اۉنلب «بیر کلیدلی» و ناقانونی مو‌ترلر مملکتگه کیریب کېلماقده و اولرگه استیکر، کارت و رقم بېریلماقده.»
افغانستان مسأله‌لری بۉییچه تحلیلچی احمد سعیدی، طالبان نظارتیده‌گی برچه اداره‌لرده فساد اېنگ یوقاری درجه‌گه یېتگنینی ایته‌دی. اونینگ فکریچه، اۉغریلیک، پاره‌خۉرلیک، زۉرآورلیک و اۉزباشیمچه‌لیک اوّلگی حکومت دوریگه قره‌گنده آرتگن. او قۉشیمچه قیله‌دی: «کابول یۉل حرکتی باشقه‌رمسی و باشقه ولایتلرده‌گی یۉل حرکتی باشقه‌رمه‌لریده باشقه اداره‌لرگه نسبتاً پاره و اۉغریلیک کۉپراق، چونکه ایشسیزلیک اېنگ یوقاری درجه‌گه چیققن و کۉپلب آدملر هیداوچیلیککه مجبور بۉلگن.»
بو تحلیلچی ایته‌دی: «آدملر اۉز یۉل حرکتی گواهنامه‌سینی ینگیلشگه و یۉنه‌لیش آلیشگه مجبور، شو نینگ اوچون بو اداره‌لرگه مراجعت جوده کۉپ. اولر ایشلرینی اۉز وقتیده بیتیریش اوچون، اینیقسه پاکستان نینگ «خلاف» مو‌ترلری اېگه‌لری، پاره بېریشگه مجبور. حتا کابل ترافیک باشقرمه‌سیده هم پاره‌سیز هېچ قنده‌ی ایش حل بۉلمه‌یدی. بو اداره باشیده ایلگری پاکستان نینگ بلوچستانیده‌گی کوېته شهریده نانوایلیک قیلگن، حاضر اېسه افغانستان ترافیک باشلیغی اېتیب تعیینلنگن بیر شخص توره‌دی. او «سوادسیز» و «عقلسیز» انسان بۉلیب، کۉپلب معمالر کېلتیریب چیقرگن.»
شو بیلن بیرگه، بیر نېچه کون اوّل مملکت نینگ اَیریم فقرالری ۸صبح گزېته‌سی بیلن صحبتده طالبان نظارتیده‌گی دولت اداره‌لریده فساد و پاره‌خۉرلیک آشگنیدن کېسکین خواطر بیلدیرگن اېدی.
بعضی اهالی وکیللری اېسه پاره آله‌دیگنلرنینگ اکثری طالبان اعضالری اېکنینی و اولر پاره‌سیز هېچ قنده‌ی ایشنی بجرمسلیگینی ایتیشگن.
