بیر عیال سیماسیده عذاب؛ «عمریم نهایه‌سیگه یېته‌دی، اما غمیم یۉقالمه‌یدی»
بهنیا
غم و امیدسیزلیک تاغی اونینگ یېلکه‌لرینی اېگیب، کۉزلرینی خیره‌لشتیرگن. اېندی اۉشه قووناق، چین دلدن کوله‌دیگن عیالدن درَک یۉق. گۉیا حیات قیینچیلیکلری فقط اونینگ اویی اېشیگینی قاقیب، ییللر دوامیده چېکسیز غمگه مېزبان بۉلیب کېلماقده. یوزیده‌گی چروکلر عمر ییللریدن هم کۉپراقدېک کۉرینه‌دی، ایچیگه باتگن کۉزلری اېسه او یالغیز کۉترگن عذابنی حکایه قیله‌دی. ایکّی اۉن ییلدن آرتیق دوام اېتگن مشقت و عذاب اونینگ بار کوچ-قوتینی سۉریب آلگن، اۉتمیشده‌گی قدرتلی عیالدن فقط بیر جسد قالگن. بېزاوته حالتده و تاماغیگه تیقیلگن ییغی بیلن او دردلری نینگ توبیدن اېنگ حزین ناله‌لرنی چیقریب، شونده‌ی دېدی: «عمریم نهایه‌سیگه یېته‌دی، اما غمیم یۉقالمه‌یدی.»
ساجده (مستعار آت) ۴۰ یاشلی عیال بۉلیب، عمری نینگ یریمیدن کۉپینی اوندن فقط روحی و جسمانی عذاب کۉرگن اېرکک بیلن اۉتکزگن. اونینگ تورموشی مشت و تېپکی بیلن باشلنگن و عذاب، یالغیزلیک همده اقتصادی قیینچیلیکلر بیلن دوام اېتگن. هلی هم اېری تامانیدن اوریب-کلتک‌لنگنی نینگ ایزلری تنه‌سیده قالگن؛ قۉللری حالدن تایگن و اېزیلگن، کوچلی آغریقلرنی باشدن کچیرماقده. شونگه قره‌مه‌ی، او یریم‌جان حالتده هم اېری نینگ مادّی و معنوی حمایهسیسیز تۉرت فرزندینی کتّه قیلگن.
آوازی تیتره‌ب، حیات آغیرلیگی آهنگیده سېزیلیب تورگن حالده، او دېدی: «مېن قیشلاق نینگ آغیر ایشلریدن قوتولیب، شهرگه کېلیش اوچون تورموش قوردیم. اېریمنی کۉرمه‌گن بۉلسم هم یخشی کۉرردیم و اۉزیمگه او مېنی قیشلاقدن قوتقریب، یخشیراق حیات بېره‌دی دېب اۉیلردیم. اما خطا قیلگن اېکنمن. اېریم نینگ اوییگه بارگه‌چ، مېنی قیشلاق قیزی، چیدملی دېب اته‌ب، برچه آغیر ایشلرنی بوینیمگه یوکلشدی؛ قۉل بیلن کیر یوویشدن تارتیب، قودوقدن سوو تشیشگچه. اما هېچ بیری اېریم نینگ سببسیز اوریشی و تهمتلریدېک آغیر اېمس اېدی. تورلی بهانه‌لر بیلن مېنی شونچه‌لیک اورر اېدی که هوشیمدن کېتردیم، او اېسه چرچه‌گنده اوریشنی تۉخته‌تردی.»
ساجده اۉسمیرلیک و یاشلیک ییللرینی سکوتده، زۉرآورلیک و کلتکلش آستیده اۉتکزدی و هېچ قچان شکایت قیلمه‌دی. او بیر کون کېلیب اېری اۉزگره‌دی و اولر یخشیراق حیات باشله‌یدی دېب امید قیلردی؛ اما اۉشه کون هېچ قچان کېلمه‌دی. او بوتون عمرینی قمارباز اېرکککه بغیشله‌دی او اېسه برچه مال-ملکینی یوتقزدی؛ خاتینی نینگ تقینچاقلریدن تارتیب اوی جهازلریگچه. اونینگ سۉزلریگه کۉره: «ایلگری اونینگ قمار اۉینه‌شینی و ایشی یۉقلیگینی بیلمسدیم. مېنگه اونی تیکووچی دېب ایتیشگندی. اما همه نرسه‌نی ساتیب یوبارگه‌چ و اویده هېچ نرسه قالمه‌گندن سونگ، اونینگ قمار اۉینه‌شینی بیلدیم. قرشی چیقسم و تقینچاقلریمنی آلمه‌سلیگینی ایتسم، مېنی اورر و «سېن ضعیف‌سن، مېنی تۉخته‌تیشگه حققینگ یۉق» دېیردی. «سېنینگ وظیفه‌نگ فقط اطاعت قیلیش»، دېیردی.»
اېنگ آغیر اقتصادی شرایطده ساجده تۉرت فرزند دنیاگه کېلتیردی و آچ قارین همده قوروق نان بیلن حتا او هم هر دایم تاپیلمه‌سدی- اولرنی کتّه قیلدی. فرزندلرینی تیریک سقلش اوچون او آدملر اوییده کیر یوویشگه مجبور بۉلدی، تاکه عایله‌سی آچلیکدن هلاک بۉلمسین. حاضر فرزندلری اۉسمیر و یاشگه یېتگن، اما او هلی هم اېری نینگ قَیتیشینی کوتماقده؛ طالبان حاکمیتگه کېلگنیدن کېین غایب بۉلگن اېرککنی.
اېری غایب بۉلگه‌چ، باسیملر بیر نېچه برابر آشدی. یالغیز عیال صفتیده او بیر نېچه بار سۉراق قیلینیب، تعقیبگه اوچره‌گن و اوندن اېرینی تاپیب بېریش طلب قیلینگن. حاضرگی یاپیق و اېرککلر اوستون جمعیتده او اۉزینی و فرزندلرینی تهدیدلردن یالغیز حمایه قیلیشگه مجبور. اېری نینگ قرضدار دوستلری اونی و فرزندلرینی بیر نېچه بار تهدید قیلگن، حتا اولرنی اۉغیرلش خوفینی هم تیلگه آلگن. او قۉرقوو و خواطر بیلن دېدی: «اېریم نینگ قرضلری جوده کۉپ. او غایب بۉلگه‌چ، قرضدارلر اوییمیزنی تاپیب، هر کونی معما چیقره‌دی. بعضاً قیزیم یاکه اۉغلیمنی اۉغیرلش بیلن تهدید قیله‌دی. باشقه تاماندن، باشیمده اېرکک یۉقلیگینی کۉریب، باسیم اۉتکزیشه‌دی و تورلی بهانه‌لر بیلن اوییمگه کېلیشه‌دی.»
ساجده حیاتی‌نینگ دستلبکی ییللرینی زۉرآورلیکده اۉتکزگن و حاضر هم بۉغووچی محیطده، قۉرقوو و روحی باسیم بیلن یشه‌ماقده. او عیاللرنی حمایه قیله‌دیگن هېچ قنده‌ی اداره یۉق دېب حسابله‌یدی: «ییللر دوامیده جیم بۉلدیم، اېندی اېسه آوازیمنی کۉتره‌دیگن جای یۉق. گۉیا عمریم شونده‌ی اۉتیب کېته‌دی و غمیم توگه‌مه‌یدی.»
او افغانستان جمعیتیده‌گی کۉپلب عیاللرنینگ نمونه‌سی بۉلیب، اولر نه‌فقط اساسی حقوقلریدن محروم، بلکه اۉز دردلرینی ایتیشگه هم جرات اېته آلمه‌یدی. قۉرقوو اولرنینگ حیاتی باشیدن باشلب همراه؛ قیز بۉلیشدن، عیال بۉلیشدن، اۉز حققینی طلب قیلیشدن، حتا اۉز تنه‌سیدن قۉرقیش. ساجده ایته‌دی که او حتا آنه‌سیگه هم اېری اونی اۉلیم چېگره‌سیگچه قیینه‌گنینی ایته آلمه‌گن؛ چونکه کۉپلب عنعنوی قره‌شلرده عیالنی اوریش عادی حال دېب قبول قیلینه‌دی و بوندن شکایت قیلیش عیال اوچون اویت حسابلنه‌دی.
ساجده‌نینگ حکایه‌سی فقط بیر عیالنینگ حکایه‌سی اېمس؛ بو سکوتده عذاب چېکه‌یاتگن یوزلب عیاللر نینگ حیات عکسی دیر. عنعنه، قشّاقلیک، زۉرآورلیک و عدالتسیزلیک آره‌سیده یشه‌یاتگن عیاللر؛ اولرنینگ امیدی اېسه استه-سېکین شو عذابلر سایه‌سیده سۉنیب بارماقده.
