طالبان و پاکستان مذاکره‌لری؛ سابق دیپلماتلر: طالبان هنوزگچه اسلام‌آباد نینگ واسطه‌چی کوچی حسابلنه‌دی
امین کاوه
طالبان بیلن پاکستان اۉرته‌سیده‌گی تینچلیک مذاکره‌لری نینگ ایکینچی باسقیچی استانبول شهریده باشلنگنی حالده، مذاکره‌لر محیطی تاباره کوچه‌ییب باره‌یاتگن تنگلیک، اۉزارا ایشانچسیزلیک و اسلام‌آباد بیلن دهلی اۉرته‌سیده‌گی منطقوی رقابت تأثیری آستیده قالماقده. هر ایکی تامان بو باسقیچده دوحه کېلیشووی اجراسی میکانیسمی حقیده مذاکره آلیب باره‌یاتگنینی اعلان قیلدی. طالبان تامانیدن آلتی کیشی، پاکستان تامانیدن اېسه یېتی کیشی مذاکره جماعه‌سیگه اعضا اېتیب تعیینلنگن. شونگه قره‌مه‌ی، پاکستان مدافعه وزیری آگاهلنتیردیکی، اگر مذاکره‌لر نتیجه بېرمسه، مملکت «آشکارا اوروش»گه کیرا‌دی. او، طالباننی هند بیلن همکارلیکده پاکستانگه قرشی فتنه اویوشتیره‌یاتگنلیکده عیبلب، شونده‌ی دېگن:« بیز اۉتگن ییگیرمه ییل دوامیده طالباننی قۉللب-قوتله‌دیک، اما حاضرده بو گروه پاکستان اوچون کته باش‌آغریققه ایلندی.» باشقه تاماندن، ایریم سابق دیپلماتلر نینگ فکریچه، طالبان هنوزگچه پاکستان نینگ واسطه‌چی کوچی حسابلنه‌دی.
اولر نینگ ایتیشیچه، هر قنچه ترنگ بۉلمسین، ایکی تامان اۉرته‌سیده‌گی مناسبتلر اۉزارا قره‌ملیک اساسیده سقلنیب قالگن و اسلام‌آباد حاضرچه طالبان نینگ اۉرنینی باسه‌دیگن باشقه کوچگه اېگه اېمس.
طالبان بیلن پاکستان اۉرته‌سیده‌گی کوچلی چېگره تۉقنه‌شوولری و پاکستان حربی هوا کوچلری نینگ کابل همده مملکت نینگ شرقی ولایتلریگه بېرگن ضربه‌لریدن سۉنگ، ایکی تامان تورکیه و قطر نینگ واسطه‌چیلیگیده اۉز مدافعه وزیرلری و استخبارات باشلیقلری اشتراکیده دوحه ده تینچلیک مذاکره‌لری اۉتکزیشگن اېدی. تینچلیک کېلیشووی امضالنگچ، طالبان و پاکستان اعلان قیلیشگن اېدیکی، مذاکره‌لر نینگ نوبتده‌گی باسقیچی تورکیه نینگ اسانبول شهریده اۉتکزیله‌دی.
اوتکن کون طالبان اعلان قیلدیکی، بو گروه نینگ مذاکره هیئتی‌گه، ایچکی ایشلر وزیری اۉرین‌باسری حاجی نجیب رهبرلیک قیلماقده. هیئت ترکیبیگه قوییده‌گی شخصلر، سهیل شاهین، طالبان نینگ قطرده‌گی اېلچیسی، انس حقانی، بو گروه نینگ ایچکی ایشلر وزیری اوکه‌سی، نور احمد نور، طالبان تشقی ایشلر وزیرلیگی نینگ سیاسی باش باشلیغی، نور رحمان نصرت ،مدافعه وزیرلیگی عملیاتلر بۉییچه اۉرین‌باسریو عبدالقهار بلخی، طالبان تشقی ایشلر وزیرلیگی مطبوعات کاتبی کیریتیلگن.
خبرلر بۉییچه، پاکستان هیئتی دیپلماتلر و استخبارات اعضالریدن عبارت بۉلیب، اولر آره‌سیده پاکستان استخبارات خدمتی نینگ افغانستان بۉلیمی رهبرلری هم بار. پاکستان مدافعه وزیری خواجه آصف ینه بیر بار آگاهلنتیریب ایتدیکی، اگر اسلام‌آباد بیلن طالبان اۉرته‌سیده‌گی دوام اېته‌یاتگن مذاکره‌لر نتیجه‌سیز یکونلنسه، مملکت «آشکارا اوروش»گه تیارلنه‌دی. اوتکن کون، سیالکوت شهریده ژورنالیستلر بیلن صحبتده شونده‌ی دېگن: «دوحه شهریده مذاکره قیلگنلریمیز نینگ برچه‌سی پاکستانده اولغیگنلر.»
خواجه آصف طالبان بیلن کېسکین وضعیتنی تیلگه آلیب، قۉشیمچه قیلگن: «دوحه شهریده مذاکره قیلگنلریمیز پاکستانده اولغه‌یگن، لېکن بیلمه‌یمن، نېگه افغانستان بیزگه بونده‌ی مناسبتده بۉلماقده.» او شونینگدېک تأکیدله‌گنکی، طالبان هند نینگ واسطه‌چیسی صفتیده پاکستانگه قرشی حرکت قیلماقده. خواجه آصف دوحه مذاکره‌لری نتیجه‌لریگه اشاره قیلیب ایتگن: «سۉنگگی تۉرت-بېش کونده هېچ قنده‌ی حادثه یوز بېرمه‌دی، اما اگر مذاکره‌لر کېلیشووسیز یکونلنسه، افغانستان بیلن آچیق اوروش باشله‌یمیز.»
پاکستان تشقی ایشلر وزیرلیگی مطبوعات کاتبی طاهر حسین اندرابی اېسه اعلان قیلدیکی، خوفسیزلیک خواطرلری سبب افغانستان-پاکستان چېگره اۉتیش جایلری کېینگی آگاهلنتیرووگچه یاپیق قاله‌دی. او ایتگن: «عادی پاکستان فقرالری نینگ حیاتی سودا و یوک تشیشدن قیمتلیراق دیر.» او، شونینگدېک، خوفسیزلیک نینگ حاضرگی کېسکین وضعیتی سبب، چېگره‌لرده ینه‌ده قطعی نظارت چاره‌لرینی کوچه‌یتیریش ضرورلیگینی تأکیدله‌دی.
شو بیلن بیرگه، افغانستان و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی چېگره ۱۱-اکتوبردن بېری، طالبان و پاکستان حربیلری اۉرته‌سیده‌گی تۉقنه‌شوولردن سۉنگ هنوزگچه یاپیق قالماقده.
بو آره‌ده، ایریم سابق دیپلماتلر ایتیشلریچه، طالبان نینگ هند بیلن یقینلشووی پاکستان نینگ غضبینی کېلتیریب چیقرگن و ایکی تامان اۉرته‌سیده‌گی تنگلیکنی کوچه‌یتیرگن. اولر نینگ فکریچه، هند و افغانستان حدودیدن پاکستانگه قرشی مخالف گروهلرنی قۉللب-قوتلش اوچون کانال صفتیده فایده‌لنماقچی، بو اېسه اسلام‌آباد نینگ ناراضیلیگینی کوچه‌یتیرگن.
عینِ پیتده، بو دیپلماتلر تأکیدلشه‌دیکی، طالبان حلی هم پاکستان نینگ منطقوی سیاسی مقصدلرینی عملگه آشیریشده ایشانچلی واسطه‌چی صفتیده قره‌له‌دی، و اسلام‌آباد ایسته‌گن پیتده طالباننی «جاییگه قۉییش» همده بو گروهده‌گی مخالف شخصلرنی یۉق قیلیش امکانیتیگه اېگه.
سابق دیپلمات و هندده دیپلماتیک وظیفه تجربه‌سیگه اېگه بۉلیب، عظیم‌الله ورسجی، ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن مصاحبه شونی ایتدی: هندی لر ۲۰۱۳ -ییلدن بویان طالبان بیلن علاقه‌لر اۉرنه‌تیشگه اینتیلیشگن و ۲۰۲۰ -ییلده اۉزی نینگ افغانستان و پاکستان بۉییچه مخصوص وکیلینی دوحه‌ده اېلچی صفتیده تعیینله‌گن. او شونینگدېک تأکیدله‌دی: قطریده‌گی هند اېلچیسی سابق حکومت دوریده سهیل شاهین و طالبان نینگ باشقه ایریم شخصلریگه دوحه‌ده اوچره‌شوو و صحبت قیلگنینی تصدیقله‌گن. اونینگ ایتیشیچه، دوحه ده طالبان و امریکا اۉرته‌سیده بیتیم امضالنگنیدن کېین هندلر امریکا افغانستاندن چیقیب کېتیشینی توشونگن و شو نینگ اوچون طالبان بیلن یقینلشیش سیاستینی باشله‌گن همده اوشبو گروه بیلن علاقه‌لرنی کوچه‌یتیریشگه حرکت قیلگن.
او سابق دیپلمات قۉشیمچه قیله‌دی: دوحه ده تینچلیک مذاکره‌لری وقتیده هند ملی خوفسیزلیک کېنگشی و تشقی ایشلر وزیرلیگی وکیللری هم طالبان بیلن اوچره‌شگن. او تأکیدله‌یدی: هند نینگ طالبان بیلن علاقه‌لری فقط افغانستان مسأله‌لری بیلن چېکلنمه‌گن، بلکه دهلی افغانستاندن پاکستان طالبان حرکتی و بلوچستان آزادلیک حرکتی بیلن علاقه کانالی صفتیده فایده‌لنماقچی. اونینگ ایتیشیچه، پاکستان هنوز طالبان اوستیدن تأثیرگه اېگه و اوشبو گروه پاکستان رخصتیسیز باشقه مملکتلرگه مستقل سفر قیله آلمه‌یدی، گرچه بعضی حاللرده اولر ترورچی گروهلر نینگ واسطه‌چیلیک نظارتی آستیده بۉلسه، قرشیلیک کۉرسه‌تیشی ممکن. طالبان اوچون گزینه هم پاکستان استخبارات اداره‌سی تامانیدن تیارلنگن. او تأکیدله‌یدی: متقی نینگ هندگه سفری پاکستان بیلن کېلیشیلمسدن عملگه آشیریلگن بۉلیشی احتمالدن ییراق، چونکه حاضرگی طالبان اداره‌لری نینگ برچه‌سیده، خصوصاً تشقی ایشلر وزیرلیگیده، پاکستان مصلحتچیلری تأثیر و نظارتگه اېگه.
ورسجی ایته‌دی: طالبان و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی سۉنگگی ترنگلیکلر و اسلام‌اباد نینگ کېسکین عکس العملی اوشبو مملکت نینگ جماعتچیلیک فکرینی باشقریشیدن کېلیب چیققن و شونینگدېک، اسلام‌آباد هنددن جدی خواطرده، چونکه افغانستان حدودیدن کته معما کېلمسلیگی کېره‌ک. او طالبان و پاکستان اۉرته‌سیده ینه تۉقنه‌شوو احتمالی حقیده قۉشیمچه قیله‌دی: پاکستان طالباننی اۉز جاییده اوشلب، قرشی چیققن شخصلرنی میداندن چېتلشتیریشی ممکن. او تأکیدله‌یدی: هند طالبانگه ایشانمه‌یدی و طالبان هم هندگه ایشانمه‌یدی؛ بلکه ایکله‌سی «دشمنیم نینگ دشمنی، دۉستیمدیر» تمایلیدن فایده‌لنه‌دی و آخر-عاقبت پاکستان هر سفر ضرور بۉلگنده، مهم امتیاز عوضیگه یاکه کته انقراضلرنی حل قیلیش اوچون طالباننی قربان قیله‌دی.
باشقه تاماندن، سابق دیپلمات،فیاض‌الدین غیاثی، ایته‌دی: طالبان نینگ هند بیلن یقینلیگی پاکستان نینگ استراتیژیک چوقورلیک سیاستینی عملگه آشیریشگه اورینیشینی قۉزغه‌تگن. اونینگ ایتیشیچه، طالبان پاکستان تامانیدن حاکمیتگه کېلتیریلگن بۉلسه‌ده، پاکستان طالبان حرکتینی قاننی و ایدیولوژیک علاقه‌لر طفیلی پاکستان طلبلرینی تۉلیق بجریشگه قادر بۉلمه‌گن و هندنی افغانستان میدانیدن اوزاقده اوشلب تورالمه‌گن. او تأکیدله‌یدی: ۲۰۲۳-ییلدن باشلب پاکستان طالبان بیلن تشقی سیاستیده‌گی مناسبتلریده رسمی شکایتنی باشله‌گن و هوا همده قوروقلیک هجوملری آرقه‌لی اولرنی تنگلیککه سالگن.
سابق دیپلمات تأکیدله‌یدی: طالبان تشقی ایشلر وزیری امیرخان متقی نینگ «کشمیرگه قرشی ترورچیلیک هجوملرینی»، پاکستانگه یقین کوچلرگه تېگیشلی دېب تن آلگنینی قاره‌لشی، پاکستان نینگ غضبینی کېلتیریب چیقردی و پاکستان رسمیلری نینگ کېسکین عکس العملیگه سبب بۉلدی. اونینگ ایتیشیچه، تامانلر اۉرته‌سیده‌گی مناسبتلر ترنگ بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، پاکستان هنوز طالبان اوچون باشصه گزینه تاپمه‌گن، اما اگر گروه پاکستان طلبلرینی بجرمسه، اولرنی ینه‌ده بیرلشتیره دی . او قۉشیمچه قیله‌دی: دوحه ده‌گی ایکی تامانله‌مه بیتیم انیق نتیجه بېرمه‌گن و احتمال، طالبان و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی استانبول مذاکره‌لری هم تامانلر نینگ ایسته‌گن نتیجه‌سینی بېرمه‌یدی.
غیاثی تأکیدله‌یدی: ایکی تامان بیر-بیریگه باسیمنی آشیره‌دی. اونینگ ایتیشیچه، پاکستان طالباننی خلق‌ارا میدانده سیناودن اۉتکزه‌دی و اولر اوستیگه قۉشیمچه هجوملر قیله‌دی، شو بیلن بیرگه طالبان هندگه یقینلشه‌دی و پاکستان باسیمینی کمه‌یتیریش اوچون اۉز حکومتیده بعضی غیر پشتون شخصلرنی تعیین قیله‌دی، شونده ایچکی بیرلشوونی یره‌ته‌دی.
آلدین، پاکستان تشقی ایشلر وزیرلیگی اعلان قیلگن اېدی: ایکی تامان نینگ استانبول، تورکیه شهریده اۉتکزیله‌دیگن ایکینچی روند مذاکره‌لری نینگ مقصدی «افغانستان حدودیدن پاکستانگه قرشی ترورچیلیک هجوملرینی توخته‌تیش»دیر. او قۉشیمچه قیلگن: اوشبو اوچره‌شوو چېگره‌لررا ترورچیلیک تهدیدلرینی نظارت قیلیش اوچون «انیق و تصدیقلنه‌دیگن تیکشیریش میکانیسمی» یره‌تیش مقصدیده اۉتکزیلماقده. پاکستان رسمیسی شونینگدېک ایتگن: پاکستان ۲۰۲۵-ییل ۱۹-اکتوبرده دوحه ده طالبان بیلن یکونلنگن بیتیمنی منطقوی تینچلیک و برقرارلیکنی تأمینلش بۉییچه مهم قدم صفتیده قبول قیله‌دی.
