تۉلاو حقیده‌گی اېسلتمه‌دن صنفدن چیقریب یوباریشگچه؛ خصوصی مکتبلر باسیمی آستیده‌گی باله‌لر
آدرینا بهزاد
اَیریم عایله‌لر خصوصی مکتبلر اداره‌سی تامانیدن فرزندلرینی مالیوی مساله‌لرگه اره‌لشتیریشدن شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بو مکتبلر‌نینگ مسووللری عایله‌لر‌نینگ آغیر اقتصادی احوالینی حسابگه آلمه‌گن حالده، اۉقووچیلر بیلن اۉقیش تۉلاوینی تۉله‌ش مساله‌سینی قَیته-قَیته محاکمه قیلماقده؛ حال‌بوکه، تۉلاونی عملگه آشیریش مسوولیتی اۉقووچیلر ذمّه‌سیده اېمس. بو عایله‌لر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، هر بیر اۉقوو آیی‌نینگ آخری یقینلشگنده، خصوصی مکتبلر‌نینگ مالیوی مسووللری اۉقووچیلرگه تۉلاولرینی عملگه آشیریشنی بیر نېچه بار اېسله‌ته‌دی و تۉلاو عملگه آشیریلمه‌گن تقدیرده، حتا مکتب اېشیگیده اولر‌نینگ کیریشیگه تۉسقینلیک قیلینه‌دی یاکه امتحان وقتیده اۉقووچی صنفدن چیقریب یوباریله‌دی. شو بیلن بیرگه، اَیریم روانشناسلر باله‌لرنی عایله‌‌نینگ مالیوی مساله‌لریگه، اینیقسه بو حالت کمسیتووچی یاکه آشکارا مناسبت بیلن بیرگه کېچسه، اره‌لشتیریش اولرگه روحی و تعلیمی جهتدن سلبی تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکنلیگیدن آگاهلنتیرماقده.
تۉرت فرزندی خصوصی مکتبده تعلیم آله‌یاتگن آته احمد (مستعار)، هر آی کېلگنده فرزندلری‌نینگ مکتب تۉلاوینی تۉله‌شی کېره‌کلیگینی اۉزی بیلیشینی، بیراق بعضاً ایشخانه‌سی اونینگ معاشینی کېچیکتیریب بېریشینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، شونگه قره‌مه‌ی، مکتب مسووللری فرزندلریگه تۉلاونی عملگه آشیریش اوچون بېلگیلنگن سنه کۉرسه‌تیلگن کاغذ بېریشه‌دی و درس وقتیده، صنفداشلری آلدیده اولردن نېگه تۉلاونی عملگه آشیرمه‌گنلیکلرینی سۉره‌شه‌دی.
بو کیشی اَیریم حاللرده تۉلاو عملگه آشیریلمه‌گن بۉلسه، فرزندلرینی مکتب اېشیگی آلدیدن اویگه قَیتریب یوباریشلرینی، حتا امتحان تاپشیره‌یاتگن بۉلسه‌لر هم، صنفدن چیقریشلرینی اَیته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «سۉنگگی پیتلرده اقتصادی شرایط یامانلشدی. بونی همه بیله‌دی. فرزندلریمنی دولت مکتبیگه اۉتکزماقچی اېدیم، اما دولت مکتبلریده تعلیم یخشی اېمس و مسوولیت هم کم؛ فقط وقت بېهوده کېته‌دی و اۉقووچی هېچ نرسه اۉرگنمه‌یدی. خصوصی مکتبلر اداره‌سیدن تۉلاو مساله‌سینی فقط عایله‌لر بیلن محاکمه قیلیشلرینی سۉره‌یمیز.»
خصوصی مکتبلرده اۉقی‌یاتگن ایکّی فرزند‌نینگ آنه‌سی زینب (مستعار) هم مکتب اداره‌سی تامانیدن باله‌لرنی مالیوی مساله‌لرگه اره‌لشتیریشدن شکایت قیله‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، مکتب اداره‌سې فرزندلریگه، اگر بېلگیلنگن سنه‌گچه تۉلاونی عملگه آشیرمسه‌لر، صنفدن چیقریب یوباریلیشینی اېسله‌ته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بعضاً باله‌لر تۉلاونی عملگه آشیرمه‌گنی سببلی حتا امتحان وقتیده هم صنفدن چیقریله‌دی.
بو آنه شونده‌ی دېیدی: «بونده‌ی مناسبت اولر‌نینگ اۉزیگه بۉلگن ایشانچینی پسه‌یتیره‌دی و صنفداشلری آره‌سیده اۉزینی قدرسیز حس قیلیشیگه سبب بۉله‌دی. تۉلاو مساله‌سی فقط آته-آنه‌لر و مکتب اداره‌سی اۉرته‌سیده بۉلیشی کېره‌ک، باله‌لر اۉرته‌سیده اېمس؛ چونکه بونده‌ی مناسبت اولر‌نینگ آنگیگه یامان تأثیر قیله‌دی و اونینگ تأثیری حتا وایه‌گه یېتگنیده هم خاطره‌سیده سقلنیب قالیشی ممکن.»
اوچ فرزند‌نینگ آته‌سی رحمت‌الله (مستعار)، خصوصی مکتب مسووللری آدملر‌نینگ آغیر اقتصادی احوالینی حسابگه آلمه‌گن حالده، اۉقووچیلرگه تۉلاونی اېسله‌تیش و قَیته-قَیته اَیتیش مساله‌سیده هېچ قنده‌ی ملاحظه قیلمسلیگینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، تۉلاونی عملگه آشیریش مسوولیتی باله‌لر و اۉقووچیلر ذمّه‌سیده بۉلمسه-ده، هر بیر اۉقوو آیی‌نینگ آخری یقینلشگنده، خصوصی مکتبلر‌نینگ مالیوی مسؤوللری اولرگه تۉلاولرینی عملگه آشیریشنی قَیته-قَیته اېسله‌ته‌دی.
بو کیشی شونده‌ی دېیدی: «اینیقسه، امتحانگه یقین کونلرده و حتا امتحان وقتیده هم اۉقووچیلرگه تۉلاو مساله‌سینی قَیته-قَیته اېسله‌تیشه‌دی؛ حال‌بوکه، حیاتده‌گی معمالردن هلی خبری یۉق و بو باره‌ده هېچ قنده‌ی مسوولیتی بۉلمه‌گن کیچیک یاشده‌گی باله‌لر عایله‌‌نینگ مالیوی مساله‌لریگه اره‌لشتیریلمسلیگی کېره‌ک. اولر‌نینگ آنگینی حیات معمالری بیلن بند قیلیش باله‌لرچه حس-تویغولری و کېچینمه‌لریگه یېتکزیلگن ضرر‌نینگ بیر توریدیر.»
رحمت‌الله قۉشیمچه قیله‌دی: «بو حالت مکتب یاشیده‌گی باله‌لر اۉزلری‌نینگ باله‌لرچه دنیاسی بیلن مشغول بۉلیش اۉرنیگه، اولرگه هېچ قنده‌ی علاقه‌سی بۉلمه‌گن معمالر حقیده اۉیلشیگه سبب بۉله‌دی. بو وضعیتدن شونده‌ی خلاصه قیلیش ممکن که مکتب مسووللری اوچون عایله‌لر‌نینگ آغیر احوالی و باله‌لر‌نینگ کېله‌جگیدن کۉره درآمد و آیلیک تۉلاولرنی تۉلیق اوندیریش مهم‌راق.»
گلثوم (مستعار) مساله فقط مکتب تۉلاوی بیلن چېکلنمسلیگینی، خصوصی مکتبلر باشقه حالتلرده هم اۉقووچیلردن پول طلب قیلیشینی اَیته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «اۉقووچیلردن فوتبال و علمی سیاحت کبی تورلی دستورلر اوچون پول سۉره‌شه‌دی و تورلی مناسبتلر اوچون هم خرجت اوندیریشه‌دی. صفتی پست کییملرنی قیمت نرخده تیّارلشه‌دی، کتابلرنی اېسه بازارده ارزانراق بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، یوقاریراق نرخده ساتیشه‌دی.»
شو بیلن بیرگه، روانشناس عبدالجلیل امرخیل، باله‌‌نینگ تۉلاونی عملگه آشیریش مساله‌سیگه، اینیقسه کمسیتووچی یاکه آشکارا طرزده، اره‌لشتیریلیشی سېزیلرلی روحی و تعلیمی عاقبتلرگه آلیب کېلیشی ممکنلیگینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو مسأله نه‌فقط باله‌‌نینگ خفه بۉلیشیگه سبب بۉله‌دی، بلکه اونینگ خوفسیزلیک حسسی، اۉز قدر-قیمتی، مکتب بیلن مناسبتی و اۉقیشده‌گی فعالیتیگه هم سلبی تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکن.
بو روانشناس شونده‌ی دېیدی: «بونده‌ی شرایطده باله اویت و کمسیتیلیش حسسینی باشدن کېچیریشی، اۉزینی کمبغل، باشقه‌لردن فرقلی یاکه قدرسیز دېب بیلیشی ممکن. بونده‌ی تجربه‌لر‌نینگ تکرارلنیشی اونینگ اۉزیگه بۉلگن ایشانچینی پسه‌یتیریب، اونده خواطر و روحی بې‌قرارلیکنی یوزه‌گه کېلتیریشی ممکن.» اونینگ اَیتیشیچه، تۉلاونی عملگه آشیریش، صنفدن چیقریب یوباریلیش یاکه صنفداشلر عایله‌‌نینگ مالیوی احوالیدن خبردار بۉلیشیدن دایمی خواطرده یوریش قارین آغریغی، باش آغریغی، ییغلش، بېزاوته‌لیک، دقّت‌نینگ پسه‌ییشی، اویقو بوزیلیشی و مکتبگه باریشدن قۉرقیشگه آلیب کېلیشی ممکن.
جناب امیرخیل قۉشیمچه قیله‌دی: «باله‌نی تۉلاو سببلی صنفدن چیقریب یوباریش اونینگ مکتبگه تېگیشلیلیک حسسینی هم سوسه‌یتیریشی و اَیریم حاللرده درسگه بۉلگن قیزیقیشی‌نینگ کمه‌ییشیگه، اۉقیتووچیدن اوزاقلشیشیگه و حتا مکتبنی تشلب کېتیشیگه سبب بۉلیشی ممکن. او، شونینگدېک، تۉلاو عملگه آشیریلمه‌گنی آشکار بۉلیشی باله‌‌نینگ اجتماعی مناسبتلریگه تأثیر قیلیشی ممکنلیگینی اَیته‌دی.»
بو حالت اۉتگن هفته اَیریم عایله‌لر دولت مکتبلریده جدّی تعلیم‌نینگ یۉقلیگی و مسووللر‌نینگ بې‌پروالیگیدن شکایت قیلگن بیر پیتده یوز بېرماقده. اولر ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتیده کۉپلب مکتبلرده تعلیم جریانی جدّی آلیب باریلمه‌یاتگنی و حتا اۉقووچیلر اۉرته‌سیده‌گی نزاعلر هم مسووللر تامانیدن کوزه‌تیلمسدن دوام اېته‌یاتگنینی اَیتگن اېدی.
