هم‌زمان با ماه آگاهی‌دهی درباره سرطان پستان، شماری از پزشکان در کابل از افزایش موارد ابتلا به این بیماری ابراز نگرانی می‌کنند. آنان می‌گویند که پایین‌بودن آگاهی زنان، مراجعه با تاخیر و دسترسی محدود به خدمات تشخیصی، از عوامل مهم افزایش موارد ابتلا به سرطان پستان است. به گفته پزشکان، شماری از زنان به‌دلیل ترس، شرم و مشکلات اقتصادی، پس از مشاهده نشانه‌های مشکوک، مراجعه به پزشک را به تاخیر می‌اندازند. آنان می‌افزایند که این تاخیر در برخی موارد سبب می‌شود بیماری در مراحل پیشرفته تشخیص شود و روند درمان دشوارتر شود.
این پزشکان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح تاکید دارند که زنان پس از مشاهده هرگونه تغییر غیرعادی در پستان، برای تشخیص به‌موقع به مراکز صحی مراجعه کنند. آنان کمبود امکانات تشخیصی و کادر مسلکی در ولایت‌ها را نیز از چالش‌های بیماران مبتلا به سرطان پستان می‌دانند.
احمدعمر امیری، یکی از پزشکان جراحی عمومی و انکولوژی در کابل، می‌گوید که موارد ابتلا به سرطان پستان در میان بیماران مراجعه‌کننده افزایش یافته است. او می‌افزاید که در دیپارتمنت جراحی بطن و سرطان دانشگاه طبی کابل، از هر ۱۰ بیمار بستری‌شده، یک تا دو بیمار به تومور پستان مبتلا هستند.
این پزشک می‌گوید: «در سطح کشور یک مرکز اطلاعاتی منظم و منسجم وجود ندارد. مراکز درمانی متعددی زیر عنوان مراکز سرطان فعالیت می‌کنند، اما همکاری و هماهنگی میان آن‌ها وجود ندارد؛ به همین دلیل، آماری که از موارد سرطان در کشور ارایه می‌شود، ممکن است کامل نباشد. در دیپارتمنت جراحی بطن و سرطان پوهنتون طبی کابل، از میان بیمارانی که مراجعه می‌کنند، موارد تومور پستان رو به افزایش است و در برخی موارد، از هر ۱۰ بیمار بستری‌شده، یک تا دو بیمار به تومور پستان مبتلا هستند.»
امیری می‌گوید که امکانات تشخیص سرطان پستان در مقایسه با گذشته بهتر شده و اکنون برخی خدمات پاتولوژی و تصویربرداری در کشور قابل دسترس است. با این حال، او نبود آزمایش ایمونوهیستوشیمی یا IHC در بخش پاتولوژی را یکی از چالش‌های مهم تشخیص دقیق سرطان می‌داند. به گفته او، امکانات تشخیصی در کابل، هرات و چند شهر بزرگ به‌گونه نسبی وجود دارد، اما در بیشتر ولایت‌ها چنین خدماتی در دسترس نیست و بیماران برای تشخیص و درمان به مراکز بزرگ‌تر مراجعه می‌کنند.
این پزشک می‌گوید: «نبود معاینه ایمونوهیستوشیمی یا IHC در زمینه پاتولوژی یک چالش بزرگ است. این امکانات در کابل، هرات و چند شهر بزرگ به‌گونه نسبی مساعد است، اما در حدود ۹۰ درصد ولایت‌ها چنین امکانات تشخیصی وجود ندارد و بیماران مجبور می‌شوند برای تشخیص و درمان به مراکز بزرگ‌تر مراجعه کنند.»
آقای امیری کمبود کادر مسلکی در بخش سرطان را نیز از مشکلات جدی بیماران می‌داند. او می‌افزاید که در بخش‌های پاتولوژی، تطبیق داروهای سرطانی و پرتو‌درمانی نیروی متخصص کافی وجود ندارد و در حال حاضر پرتو‌درمانی در داخل کشور انجام نمی‌شود. به گفته او، هزینه بلند درمان نیز فشار اقتصادی زیادی بر بیماران و خانواده‌های آنان وارد می‌کند؛ زیرا درمان سرطان به مراقبت طولانی‌مدت نیاز دارد.
امیری می‌گوید: «تربیه نسل مسلکی در تمام بخش‌های سرطان، تهیه وسایل و امکانات لازم و ایجاد حمایت مالی و سیستم بیمه برای بیماران سرطانی ضروری است. در حال حاضر کیموتراپی قابل انجام است، اما پرتو‌درمانی یا شعاع‌تراپی در کشور موجود نیست.»
نجم‌السماء شفاجو، یکی از پزشکان نسایی ولادی، می‌گوید که تاخیر در مراجعه زنان به پزشک، روند تشخیص و درمان سرطان پستان را دشوار می‌کند. او می‌افزاید که فقر، مشکلات اقتصادی، پایین‌بودن سطح آگاهی و شرم از مراجعه برای معاینه، از عواملی است که باعث می‌شود شماری از زنان بیماری خود را دیر تشخیص دهند. به گفته شفاجو، تشخیص زودهنگام سرطان پستان می‌تواند روند درمان را آسان‌تر کند و نتیجه بهتری برای بیمار داشته باشد.
بانو شفاجو می‌گوید: «در افغانستان فاکتورهای خیلی زیاد است که تشخیص سرطان سینه به تأخیر می‌افتد؛ فقر، اقتصاد ضعیف، سطح آگاهی پایین، بی‌سوادی و شرم باعث می‌شود که زنان نزد داکتر نروند و حتا به فامیل خود هم نگویند.»
این پزشک می‌گوید تغییر رنگ پوست پستان، ضخیم‌شدن پوست به شکل پوست نارنج، فرورفتگی یا کشیده‌شدن پستان به داخل و ایجاد کتله در پستان یا زیر بغل از نشانه‌هایی است که باید جدی گرفته شود. او تاکید می‌کند که زنان در صورت مشاهده چنین تغییراتی باید برای معاینه و تشخیص به پزشک مراجعه کنند.
بانو شفاجو می‌گوید: «هر کتله‌ای که به وجود می‌آید را نمی‌توانیم سرطان بگوییم؛ تومورهای سینه به دو نوع سلیم و خبیث تقسیم می‌شوند. اما تغییر رنگ جلد، درشت‌شدن پوست مانند پوست نارنج، کشیده‌شدن سینه به داخل و کلوله‌گی در زیر قول باید جدی گرفته شود و تاریخچه بیماری در خانواده نیز باید در نظر گرفته شود.»
در همین حال، شماری از زنانی که در افغانستان به سرطان پستان مبتلا شده‌اند، از دشواری تشخیص و هزینه‌های بلند درمان این بیماری شکایت دارند.
امینه، (مستعار)، زن ۴۵ ساله که به‌تازه‌گی از ابتلای خود به سرطان پستان آگاه شده است، از کمبود پزشکان متخصص برای تشخیص و درمان این بیماری شکایت دارد. او می‌گوید هرچند پس از مشاهده کتله در زیر بغلش به پزشکان مراجعه کرده، اما در مراجعه‌های نخست بیماری‌اش به‌درستی تشخیص نشده است. به گفته او، در نهایت یک پزشک دیگر سرطان پستان را در او تشخیص داده و اکنون تحت درمان قرار دارد.
این زن می‌گوید: «وقتی به داکتر مراجعه کردم، زیر قولم یک دانه بود. پیش چند داکتر رفتم، اما درست تشخیص نشد. در آخر پیش یک داکتر دیگر رفتم و او گفت که سرطان سینه دارم. خیلی جگرخون شدم و فکر می‌کردم می‌میرم. حالا زیر تداوی هستم و امیدوارم خوب شوم. از زنان می‌خواهم اگر در بدن‌شان تغییر یا کتله‌ای احساس می‌کنند، حتماً پیش داکتر بروند؛ شاید بیماری در مراحل ابتدایی با درمان بهتر شود.»
امینه از هزینه بلند درمان و نبود برخی امکانات درمانی در کشور شکایت دارد. او می‌گوید که به دلیل محدودیت‌ها و چالش‌های موجود، نمی‌تواند برای ادامه درمان خود به بیرون از کشور مراجعه کند. امینه امیدوار است امکانات و شرایط درمانی بهتر در داخل کشور فراهم شود تا بیماران مجبور نباشند برای دریافت خدمات درمانی به کشورهای دیگر مراجعه کنند.
او می‌گوید: «برای درمانم تمام طلاهایم را فروختیم و چیزی برایم نمانده است. رفتن به ایران و پاکستان هم خیلی سخت است، ویزه نمی‌دهند. این‌جا هم شرایط خوب نیست که آدم خود را تداوی کند. ما می‌خواهیم به این توجه صورت بگیرد، جان یک انسان خیلی ارزش دارد.»
ماه اکتوبر هر سال در بسیاری از کشورهای جهان به‌عنوان ماه آگاهی‌دهی درباره سرطان پستان شناخته می‌شود و روبان صورتی نماد این پویش جهانی است. در این ماه، برنامه‌هایی برای افزایش آگاهی درباره علایم بیماری، تشخیص زودهنگام و حمایت از بیماران برگزار می‌شود.
براساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، سرطان پستان شایع‌ترین سرطان در میان زنان در جهان است. این سازمان در سال ۲۰۲۱ «ابتکار جهانی سرطان پستان» را راه‌اندازی کرد و کاهش سالانه ۲.۵ درصدی مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری را تا سال ۲۰۴۰ هدف قرار داد؛ هدفی که در صورت تحقق، می‌تواند از مرگ حدود ۲.۵ میلیون زن جلوگیری کند.
با این حال، در افغانستان آمار دقیق و منظم از شمار زنان مبتلا به سرطان پستان و میزان مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری در دسترس نیست. طالبان نیز پیش از این از افزایش شمار بیماران سرطانی در کشور خبر داده‌اند، اما آماری درباره میزان افزایش موارد یا شمار زنان مبتلا به سرطان پستان ارایه نکرده‌اند. سازمان‌های بین‌المللی نیز، آمار مشخصی از شمار مبتلایان به سرطان پستان و میزان مرگ‌ومیر سالانه ناشی از این بیماری در افغانستان منتشر نکرده‌اند.
