شماری از خبرنگاران از دشواریها و محدودیتهای طالبان در زمینه دسترسی به اطلاعات شکایت دارند. آنان میگویند که دسترسی به اطلاعات با چالشهای جدی روبهرو است و روند دریافت اطلاعات و تایید رویدادها حتا دور از امکان شده است. در همین حال، برخی از روزنامهنگاران میگویند که رژیم طالبان دسترسی آزاد به اطلاعات را ناممکن ساخته است و رسانههایی که زیر سلطه این گروه فعالیت میکنند، عملاً به اطلاعات رسمی طالبان متکیاند و نشراتشان جنبه تبلیغاتی دارد.
شراره (مستعار)، خبرنگار، از دشواریهای دسترسی به اطلاعات تحت حاکمیت طالبان شکایت کرده و میگوید که دسترسی به اطلاعات با محدودیتها و چالشهای جدی روبهرو است. به گفته او، خبرنگاران و فعالان رسانهای که زیر کنترل طالبان فعالیت میکنند نیز برای دریافت، بررسی و انتشار اطلاعات با فشارهای امنیتی، محدودیتهای کاری و خطرات ناشی از فعالیتهای رسانهای مواجهاند.
این خبرنگار میافزاید: «ترس از شناسایی، بازداشت، تهدید یا فشار بر اعضای خانواده، سبب خودسانسوری خبرنگاران و منابع شده است.»
شراره میگوید: «خبرنگارانی که با رسانههای تحت کنترل طالبان کار میکنند نیز با محدودیت روبهرو هستند و در بسیاری موارد نمیتوانند اطلاعات دقیق و عینی را در گزارشهایشان بازتاب دهند. زنان خبرنگار با چالشهای بیشتری در دسترسی به اطلاعات مواجهاند؛ زیرا برخی مقامهای طالبان حاضر به گفتوگو با زنان نیستند و خبرنگاران زن ناچار میشوند برای دریافت اطلاعات از همکاران مرد کمک بگیرند.»
طیب (مستعار)، خبرنگاری که برای رسانههای زیر کنترل طالبان فعالیت میکند، میگوید که دسترسی به اطلاعات بسیار دشوار شده است. او میافزاید: «یک حادثه یا رویداد رخ میدهد، اما گاهی بیش از دو روز زمان میبرد تا تایید نهادهای مربوط طالبان را دریافت کنیم و بتوانیم آن را نشر کنیم.»
این خبرنگار میافزاید: «اگر طالبان را در جریان نگذاریم، حتا اگر موضوع حقیقت داشته باشد، مورد بازجویی قرار میگیریم. در بسیاری موارد نیز مقامهای طالبان از اظهارنظر خودداری میکنند و ما ناچار میشویم از نشر موضوع صرفنظر کنیم. بیشتر سوژههای حقوقی و مرتبط با مشکلات مردم را نمیتوانیم نشر کنیم.»
کوثر(مستعار)، خبرنگار دیگر، مهمترین چالشهای سد راه خبرنگاران در افغانستان، بهویژه خبرنگاران زن را چند مورد اساسی و مهم میداند. او میگوید: «محدودیت در دسترسی مستقیم به مقامها؛ ما خبرنگاران در بسیاری موارد برای تماس، انجام مصاحبه یا ورود به ادارات با مشکل روبهرو میشویم. همچنان هیچ مقامی از طالبان حاضر نیست با یک زن، بهویژه درباره موضوعات آموزش و کار زنان، مصاحبه کند.» به گفته او، نبود شفافیت و اطلاعات رسمی از دیگر چالشهای خبرنگاران است.
این خبرنگار میافزاید: «بسیاری از منابع از صحبت مستقیم با رسانهها هراس دارند. حتا زمانی که خبرنگاران به اطلاعات دسترسی پیدا میکنند، بهدلیل نگرانیهای امنیتی نمیتوانند آن را منتشر کنند. جدا از این موارد، خبرنگاران زن با محدودیتهای جنسیتی نیز روبهرو هستند؛ از محدودیت در حضور در مکانهای عمومی و الزام به رعایت شرایط و پوشش خاص گرفته تا محدودیت در سفر به مناطق دوردست و سایر محدودیتها.»
هویدا (مستعار)، خبرنگار که با یکی از رسانههای خصوصی داخل افغانستان کار میکند، از برخورد دوگانه سخنگویان طالبان با خبرنگاران شکایت دارد. به گفته او، یکی از چالشهای عمده این است که برخی سخنگویان طالبان اطلاعات مورد نیاز برای تهیه گزارش را برای خبرنگاران مرد میفرستند، اما برای خبرنگاران زن ارسال نمیکنند.
این خبرنگار میافزاید: «از لحاظ امکانات مالی نیز خبرنگاران با چالشهای جدی روبهرو هستند. گاهی بهدلیل هزینه رفتوآمد نمیتوانیم در نشستها شرکت کنیم، چون وضعیت مالی رسانه خوب نیست. ماسک نیز یک چالش دیگر است. من نفستنگی دارم و گاهی هنگام خبرخوانی نمیتوانم بهدرستی نفس بکشم و استفاده از ماسک برایم دشوار است. خبرنگاران انگیزه ندارند؛ تشویق و حمایت نمیشوند.»
در همین حال، صدیقالله توحیدی، روزنامهنگار تبعیدی و مسوول پیشین دیدهبان رسانهها، میگوید که پس از سقوط نظام جمهوریت، تمام زمینههای فعالیت رسانهای در افغانستان تحت تاثیر قرار گرفته است. به گفته او، دسترسی خبرنگاران به اطلاعات نهتنها محدود، بلکه مسدود شده است.
آقای توحیدی میگوید: «بهویژه در مورد رویدادهای امنیتی و نظامی، گزارشدهی لازم صورت نمیگیرد و تنها اطلاعاتی که طالبان در اختیار خبرنگاران قرار میدهند، نشر میشود.» او میافزاید که رویدادهای امنیتی و سیاسی که از سوی رسانههای داخل افغانستان پوشش داده میشوند، در بسیاری موارد بر اطلاعات رسمی طالبان متکیاند و به گفته او، جنبه تبلیغاتی دارند.
این روزنامهنگار میگوید: «قانون دسترسی به اطلاعات که در دوره جمهوریت تصویب شده بود، از سوی طالبان به حالت تعلیق درآمده است و اکنون ادارههای طالبان اطلاعات را تنها براساس میل و سلیقه خود در اختیار خبرنگاران قرار میدهند.»
این در حالی است که دو روز پیش مرکز خبرنگاران افغانستان به مناسبت روز جهانی دسترسی به اطلاعات اعلام کرده بود که خبرنگاران و رسانهها با محدودیتهایی از جمله سانسور پیش از نشر، منع پوشش اعتراضات و فشار برای دریافت تایید پیش از انتشار برخی مطالب روبهرو هستند.
این مرکز گفته بود که محدودیت بر فعالیت خبرنگاران زن در رسانههای دولتی و خصوصی نیز افزایش یافته و نشر و بازنشر برنامههای برخی رسانههای تلویزیونی بینالمللی ممنوع شده است.
براساس اعلامیه، بازداشت، تهدید و پیگرد خبرنگاران بهدلیل پوشش مستقل رویدادها و تماس با رسانههای فعال در خارج از کشور نیز از دیگر موارد ثبتشده است.






