ملا هبت‌الله اگر زن می‌بود شوهرش بیکار، فرزندانش گرسنه، خودش محروم، حضورش ممنوع، صدایش عورت، سخنرانی‌اش حرام، سفرش غیرشرعی، کارش غیرقانونی و گرسنه‌گی‌اش از تقدیر بود. تا رستورانتِ کنار خانه‌اش رفته نمی‌توانست. اجازه بلندخندیدن نداشت. هرگز حق نداشت با مرد بیگانه‌ای بلند صحبت کند. حق انتخاب همسر نداشت و پدر و برادر و ملا و متنفذ محله‌اش او را در نوجوانی به پیرمرد شصت هفتاد ساله‌ای به شوهر می‌دادند.
حق طلاق هم نداشت. پیرمردی که دخترانش از او بزرگ‌تر بودند، بالای او باز هم زن دیگری می‌گرفت و ملا هبت‌الله زنِ چندمی مردی می‌شد که انرژی جمع‌وجورکردن ریشش را هم نداشت؛ ولی مجبور بود که شب‌ها در بغل او بخوابد و با زن دیگرش نیز کنار بیاید.
کودکانش را از گرسنه‌گی به بازار فروش می‌گذاشتند. عواقب فروش کودکانش را می‌دانست. می‌فهمید که فردا بر سر آنان چه خواهد آمد. ضمن این‌که از پدر و مادرشان دورند، ضمن این‌که هیچ وقت کسی به آنان پدر و مادر واقعی نخواهد شد، باید مدام خدمتکار صاحب خانه‌شان باشند. از کودکانی که بر سر بازار فروش گذاشته شده دیگر توقع نازدانه‌گی و تعلیم و تحصیل و ورزش نمی‌داشت. پیشاپیش تمام دروازه‌های خوش‌بختی به‌روی آنان بسته بود. اما با آن‌هم برای این‌که پاره‌های جگرش در پیش چشمش از گرسنه‌گی نمیرند، در بدل پول بسیار ناچیز یکی را می‌فروخت تا دو سه کودک دیگرش تلف نشوند.
ملا هبت‌الله اگر زن می‌بود، حتا در وضعیت سراسر قرمزی که کار به کودک‌فروشی رسیده بود، اجازه کار نداشت. در وضعیت تماماً سیاهی که غم تا گلو پرش کرده بود، صدای هق‌هق بلندش حرام بود. او حتا در فراق کودکان گرسنه‌ای که به فروش گذاشته شده بودند هم حق گریه‌کردن نداشت.
اگر به‌خاطر قوانین مردسالارانه‌ای که وضع کرده است شلاق هم می‌خورد، نباید بلند می‌نالید. نباید در حدی آه می‌کشید که مردان شلاق‌به‌دست اطرافش می‌شنید. هر بار که شلاقی می‌خورد و اگر با صدای بلندی ناله می‌کرد، جرم دیگری به حساب او اضافه می‌شد. آمار شلاقِ مردان خشن بالا می‌رفت.
رهبر طالبان اگر زن می‌بود، تمام نیروهای طالبان می‌توانستند در هر جایی که دل‌شان خواست او را محکمه و بازداشت و تفتیش کنند. هیچ حریم خصوصی‌ای برای او باقی نبود. کارهای سیاسی او هم از بیخ ممنوع بود. حتا اگر سال‌ها تجربه کار در دولت می‌داشت، باز هم در حاکمیت طالبان حق نداشت که سر مویی اظهار نظر سیاسی کند. او نمی‌توانست رهبر شود، نمی‌توانست وزیر شود، نمی‌توانست مشاور شود، نمی‌توانست سخنگو شود.
او اگر زن می‌بود، در اوج خفقان، حق اعتراض نیز نداشت. همان‌قدر حق نداشت که گرسنه‌گی‌اش را فریاد بکشد. همان‌قدر حق نداشت که به جاده برود و بگوید که زنان هم انسان هستند، عقل و شعور و نفس و نیاز دارند. همان‌قدر حق نداشت که بگوید «ما گرسنه‌ایم و کار می‌خواهیم».
مدام باید در خانه می‌بود. پنجره‌ها را می‌بست، پرده‌ها را پایین می‌کرد تا نه صدایی از او بیرون می‌رفت و نه صورتی از او آفتابی می‌شد. به‌طور کلی، در بیرون جایی برای او نبود. می‌مُرد یا زنده می‌شد، باید در خانه می‌بود. بیرون از خانه تماماً «فتنه» حساب می‌شد. صدایش، صورتش، کارش، سفرش، اعتراضش و نفسِ حضورش فتنه بود.
او اگر زن می‌بود، حق تعیین تکلیف دینی هم نداشت. مهم نبود که درس خوانده یا نه، مهم نبود که عالم دین است یا نه، مهم نبود که چقدر ثقه و پخته و اهل تحقیق است، همین که زن بود و مرد نبود، دیگر پیشاپیش مردود بود. هیچ صلاحیت ارایه دیدگاه، اختلاف نظر و تعیین تکلیف را نداشت.
تمام کاری که او می‌توانست می‌کرد این بود که براساس فتوای یک مرد غایب، که گاهی سخنرانی‌های منسوب به او بیرون می‌شد و فتوایش در جریده‌های رسمی دیده می‌شد، باید زود (مثلاً در آغاز نوجوانی) شوهر می‌کرد و از آن به بعد گوش به فرمان شوهر، مدام در خانه می‌نشست. «خانه و شوهر» تنها دو موردی بود که او می‌توانست به آن‌ها فکر کند. بعدها این دو هم یکی شده و «خانه شوهر» می‌شد. دیگر او حق فکرکردن به خانه‌ای که مثلاً شوهری در آن نباشد را هم نداشت. تنها به خانه‌ای فکر می‌کرد که «از» او نبود، «در» او بود.
ملا هبت‌الله اگر زن می‌بود به راحتی نیروهای طالبان می‌توانستند بر او تجاوز کنند. پس از تجاوز بی‌هیچ نگرانی‌ای از عقوبت، دست و دهانش را می‌بستند و با خشونت می‌کشتند. او نه توانایی دفاع از خود، نه مجرای قانونی دفاع از خود و نه راه گریزی برای دفاع از خود داشت. فقط باید زیر تجاوز مردانی که خودشان را پیروان بی‌چون و چرای ملا هبت‌الله می‌گفتند، جان می‌داد.
او اگر دختر صنف ششم می‌بود، آخرین روز سال تعلیمی‌اش، آخرین بارِ مکتب رفتنش هم می‌شد. به جرم دختری که حالا هوشیار می‌شد، باید با دنیای تعلیم و بیرون و آزادی و اجتماع برای همیشه خداحافظی می‌کرد. سال‌ها بعد، آن روزها که دیگر پیرزنی می‌شد که شب‌های مدامِ بی‌خوابی به سقف خالی خانه‌های تاریک خیره می‌شد، بسیار گذرا به یاد می‌آورد زمانی را که دخترک شوخی بود، موهایش را پشت سرش می‌بست، بیکش را پشت می‌کرد و مکتب می‌رفت. سال‌ها بعد به زنده‌گی پوچی فکر می‌کرد که براساس تصمیم فقط یک مرد، تمام هم‌سن و سالان آن روزهای او دیگر برای همیشه خانه‌نشین شدند. شاید جمع زیادی از آنان زنانی شدند که تماماً بر آنان تلخ گذشت. زن چندمی شدند، مادران فقیری شدند که کودکان‌شان را فروختند، مدام با جنگ و خشونت درگیر بودند، یا هم جمع زیادی از آنان که آسان نبود از فرزند شیرخوار‌شان دل بکنند و می‌دانستند که آنان را در کجا رها می‌کنند، شبی خودشان را حلق‌آویز کردند.
اما او زن نیست. هرگز فکرش را هم نکرده که اگر زن بود، در حاکمیت طالب بر او چه می‌گذشت. چون مرد است و رهبریت گروهی را بر عهده دارد، مدام فتوا می‌دهد، بعدش هم سفر می‌کند تا به مردم و عسکرانش تاکید کند که هرچه او گفته درست است و آنان موظفند مطلقاً آن را اجرایی کنند.
