زمستان چمدانش را میبندد، برفها آب میشوند و خورشید با گرمای ملایمش دوباره به زندهگی لبخند میزند. نسیم بهاری، عطر شکوفهها را در کوچهها پراکنده میکند و زمین با سبزههای تازه رویده، جامه نو به تن میکند. در چنین روزهایی، مردم افغانستان با شور و شوق به استقبال نوروز میروند؛ جشنی که تنها تغییر فصل نیست، بلکه تولد دوباره برای زمین و آدمهاست.
میله گل سرخ و برافراشتن جهنده سخی
میله گل سرخ یکی از قدیمیترین و باشکوهترین جشنهای نوروزی در افغانستان است که در شهر مزار شریف برگزار میشود. این جشن که ریشه در تاریخ کهن این سرزمین دارد، در کنار جهنده بالا، میلیونها نفر را از سراسر کشور گرد هم میآورد.
مراسم با برافراشتن جهنده سخی در حرم حضرت علی (ع) آغاز میشود. مردم معتقدند که این پرچم نمادی از برکت، خوشیمنی و آغاز سالی پر از خیر و صلح است. هزاران زائر و مسافر، روزها قبل خود را به مزار شریف میرسانند تا در این آیین مقدس حضور داشته باشند. اما میله گل سرخ فقط یک مراسم مذهبی نیست؛ این جشن رنگ و بوی فرهنگ و شادی را هم در خود دارد. مردم در باغهای مزار شریف گرد هم میآیند، دست در دست هم آهنگهای محلی میخوانند، رقص و پایکوبی میکنند و بازارهای محلی پر از رنگ و جنبوجوش میشود. در این روز، لباسهای رنگارنگ، غذاهای محلی و بازیهای سنتی، فضای شهر را پر از شور و هیجان میکند. این جشن نهتنها مردم افغانستان، بلکه گردشگران و علاقهمندان از کشورهای دیگر را نیز به خود جذب میکند. هر سال، هزاران نفر از سراسر دنیا به مزار شریف میآیند تا این جشن بزرگ را از نزدیک ببینند و در کنار مردم افغانستان، آمدن بهار را جشن بگیرند.
سمنک؛ طعم صبر و همدلی
نوروز بدون سمنکپزی کامل نمیشود. زنان و دختران شبهنگام گرد دیگ بزرگ سمنک جمع میشوند، آن را با عشق هم میزنند و در حالی که بوی شیرین جوانه گندم فضا را پر میکند، این سرود را زمزمه میکنند: «سمنک در جوش و ما کفچه زنیم/دیگران در خواب و ما دفچه زنیم.»
سمنک نماد صبر، برکت و همبستهگی است و هر قاشق آن طعم روزهای خوش آینده را دارد. این خوراک سنتی تنها یک شیرینی نوروزی نیست، بلکه داستانی از انتظار، زحمت و پاداش است. تهیه آن ساعتها و حتا یک شبانهروز طول میکشد، اما نتیجهاش چیزی جز شیرینی و لذت نیست؛ درسی از زندهگی که به ما یاد میدهد صبر همیشه با پاداش همراه است.
رسم سمنکپزی، فرصتی برای گردهمایی خانوادهها و دوستان است. زنان در کنار دیگ نشسته، قصههای قدیمی را روایت میکنند، خاطراتشان را مرور میکنند و لحظات خوشی را با هم تقسیم میکنند. برخی معتقدند که نیتهای خیر در هنگام هم زدن سمنک به واقعیت تبدیل میشوند.
از نظر مذهبی و فرهنگی نیز سمنک جایگاه ویژهای دارد. در برخی از مناطق، مردم مقداری از آن را بهعنوان تبرک بین همسایهها و دوستان پخش میکنند، زیرا آن را نشانه خیر و برکت در سال جدید میدانند.
سمنک بیش از یک خوراکی است؛ یک سنت، یک خاطره و یک پیام از پیوند نسلها که هر سال در نوروز زنده و تازه میشود.
هفت میوه و جشنهای نوروزی
یکی از خوشطعمترین رسمهای نوروزی، هفت میوه است. خانوادهها روزها قبل از نوروز، هفت نوع میوه خشک را در آب میگذارند تا مخلوط شیرین و خوشرنگ برای روز عید آماده کنند. سفرههای نوروزی با نان، شیرینیهای محلی و غذاهای مخصوص مانند سبزی چلو و قورمه زینت داده میشوند.
در این روزها، کوچهها پر از شور و هیجان میشوند، کودکان لباسهای نو میپوشند و بزرگترها به دیدار اقوام و دوستان میروند. بازیهای محلی مانند بزکشی، تخمجنگی و کشتیگیری، روحیه شادی و نشاط را در میان مردم زنده نگه میدارد. بهراستی که نوروز چشمهای از زندهگی و شادمانی است که در کوچهها، خانهها و در دل مردم میجوشد.
کوچهها رنگیتر از همیشه میشوند؛ از درختان شکوفه زده تا خانههایی که به استقبال مهمانان میروند. صدای خنده کودکان، بوی خوش نانهای تازه و آواز خوش زنان و مردان در هر گوشه کوچهها پخش میشود. هر قدمی که برمیداریم، بهاری نو در دلهایمان ریشه میزند، بهاری که نهتنها در طبیعت بلکه در دل مردم هم رشد میکند.
نوروز برای مردم افغانستان تنها یک روز خاص نیست، بلکه نشانی از امید و همبستهگی، و آغاز دوبارهای است که به ما یادآوری میکند، پس از هر زمستان سخت، بهاری پر از زندهگی در راه است.
نوروزتان پیروز، دلتان شاد و سفرههایتان پربرکت باد!
