با ادامه مذاکرات میان روسیه و اوکراین، اختلاف بر سر مناطق اشغالی و آینده امنیتی این کشور همچنان یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق صلح باقی مانده است. مذاکرات اخیر در شهر ابوظبی، پایتخت امارات متحده عربی، با میانجی‌گری ایالات متحده امریکا، بار دیگر نشان داد که فاصله مواضع دو طرف تنها به مساله توقف درگیری‌ها محدود نمی‌شود و آینده نظم امنیتی اروپا نیز به یکی از محورهای اصلی اختلاف تبدیل شده است.
ولادیمیر زلنسکی، رییس‌جمهور اوکراین، بر ضرورت پایان جنگ و دستیابی به توافقی تاکید دارد که امنیت آینده کشورش را نیز تضمین کند. در مقابل، روسیه با آتش‌بس موقت مخالفت کرده و استدلال می‌کند که توقف درگیری‌ها می‌تواند فرصتی برای بازسازی و تقویت توان نظامی اوکراین فراهم کند. مسکو به‌جای توقف موقت جنگ، خواهان دستیابی به یک توافق جامع است که علاوه بر مسایل مربوط به اوکراین، ساختار امنیتی اروپا را نیز در بر گیرد.
بااین‌حال، مذاکرات ابوظبی به توافقی درباره مسایل اصلی منجر نشد. مهم‌ترین دستاورد اعلام‌شده، تفاهم دو طرف درباره انجام یک دور تبادل گسترده اسیران جنگی بود؛ موضوعی که می‌تواند نشانه‌ای از امکان پیشرفت در مسایل انسانی باشد، هرچند اختلافات اساسی همچنان پابرجاست.
یکی از نکات قابل‌توجه در موضع روسیه، تاکید این کشور بر ضرورت تغییر ساختار امنیتی کل اروپاست. مسکو معتقد است مساله اوکراین تنها بخشی از یک بحث گسترده‌تر درباره امنیت قاره اروپاست. بااین‌حال، روسیه تمایلی به مشارکت مستقیم نماینده‌گان اروپایی در مذاکرات ابوظبی نشان نداد. این موضع پرسش مهمی را مطرح می‌کند: چگونه می‌توان درباره آینده امنیت اروپا مذاکره کرد، درحالی‌که کشورهای اروپایی قرار است از نقش مستقیم در این گفت‌وگوها کنار گذاشته شوند؟ ازسوی دیگر، کشورهای اروپایی نگرانند که توافقی میان واشنگتن و مسکو بدون مشارکت موثر آن‌ها، بر امنیت و منافع‌شان تاثیر بگذارد.
در کنار اختلافات امنیتی، مساله مناطق اشغالی، به‌ویژه منطقه دونباس، یکی از پیچیده‌ترین موانع مذاکرات است. روسیه خواهان واگذاری کامل دونباس ازسوی اوکراین است؛ درخواستی که کی‌یف رد کرده است. دونباس، واقع در شرق اوکراین، به‌دلیل پیشینه صنعتی و منابع اقتصادی و همچنین موقعیت جغرافیایی و نظامی‌اش اهمیت قابل‌توجهی دارد.
بااین‌حال، مساله فقط اهمیت اقتصادی و جغرافیایی این منطقه نیست. ازمنظر حقوق بین‌الملل، دونباس بخشی از خاک اوکراین محسوب می‌شود و تصرف نظامی یک سرزمین به‌معنای به‌رسمیت‌شناخته‌شدن مالکیت آن نیست. از این منظر، وقتی روسیه خواهان مذاکره بر سر واگذاری مناطقی است که ازنظر حقوق بین‌الملل متعلق به اوکراین است، مساله‌ای درباره ماهیت امتیازهای مورد مطالبه در مذاکرات شکل می‌گیرد.
در واقعیت، اگر روسیه از بخشی از ادعاهای سرزمینی خود عقب‌نشینی کند، آیا می‌توان این عقب‌نشینی را امتیاز هم‌سنگ با صرف‌نظر کردن اوکراین از بخشی از اختیارات حاکمیتی و انتخاب‌های امنیتی‌اش دانست؟ به‌ویژه آن‌که اوکراین در صورت محروم‌ماندن از عضویت در ناتو، به تضمین‌های امنیتی معتبر و جایگزین نیاز خواهد داشت.
این مساله زمانی اهمیت بیش‌تری پیدا می‌کند که نگرانی اوکراین از تکرار جنگ را درنظر بگیریم. اگر توافقی حاصل شود، اما سازوکار قابل‌اعتمادی برای جلوگیری از حمله دوباره روسیه وجود نداشته باشد، پایان درگیری‌ها لزوماً به‌معنای پایان تهدیدهای امنیتی نخواهد بود.
در این‌جا، می‌توان از مفهوم «معمای امنیت» در روابط بین‌الملل کمک گرفت. معمای امنیت زمانی شکل می‌گیرد که یک کشور اقداماتی را برای افزایش امنیت خود انجام می‌دهد، اما کشور دیگری همان اقدامات را تهدیدی علیه امنیت خود تلقی می‌کند. درنتیجه، واکنش کشور دوم باعث می‌شود کشور اول نیز احساس ناامنی بیش‌تری کند و چرخه‌ای از تنش و رقابت نظامی شکل بگیرد.
مساله اصلی مذاکرات اوکراین نیز تا حد زیادی به همین چرخه بازمی‌گردد: روسیه گسترش حضور نظامی ناتو در نزدیکی مرزهای خود را تهدید امنیتی می‌داند، درحالی‌که اوکراین در مواجهه با تهدید نظامی روسیه، به‌دنبال تضمین‌هایی برای حفاظت از استقلال و تمامیت ارضی خود است.
بنابراین، چالش اصلی مذاکرات تنها دستیابی به توافقی برای توقف جنگ نیست؛ بلکه یافتن ترتیباتی است که بتواند نگرانی‌های امنیتی را کاهش دهد، بدون آن‌که حاکمیت اوکراین و حق تعیین آینده آن تضعیف شود. توافقی که صرفاً به توقف درگیری‌ها منجر شود، اما پاسخ روشنی برای امنیت آینده اوکراین نداشته باشد، ممکن است به‌جای حل بحران، زمینه تداوم آن را فراهم کند.
