عیاللر بیلن ۱۶ کونلیک تۉق سریق کونلری؛ بو سکوت و ظلم دهشتلی حسابلنه‌دی
دینا طاهری
بېش ییل آلدین قاره حیات، قارانغاو کېله‌جک و بیز؛ قیزلر، قیرگاق چېکه‌سیگه توشیشیمیز باشلندی. بو برچه اوچون جوده آغریقلی، اما قاچیب بۉلمه‌یدیگن باشلنیش اېدی. بلکه باشقه‌لر اوچون بېش ییل حیات نینگ کیچیک بیر قسمی بۉلیشی ممکن، اما عیاللر و قیزلر اوچون بو بېش ییل بېش عصرگه تېنگ اېدی؛ بېش عصر آرقه‌گه سیلجیش، توتیلیش، زنجیرگه سالینیش و آرزولریمیز حبسگه آلینیشی، امیدلریمیز شمالده اوچیب کېتیشی. باله‌لیکده‌گی قیزلرنی مکتبگه باره‌یاتگنینی کۉرگنده و بیلسمکی، آلتینچی صنفدن یوقاری اۉقیشگه رخصت یۉق، یوره‌گیم ینه‌ده آغریه‌دی. اولر نینگ و بیز نینگ باله‌لیک آرزولریمیز بېکار کېتگن.
اوشبو دور مابینیده کۉپلب عیاللر نینگ و قیزلر نینگ حکایه‌لری اېشیتیلدی، بیری مجبوری نکاح قربانی بۉلدی، بیری مخدر ماده‌لیککه بېریلدی، بیری توشکونلیککه توشدی، باشقه‌سی، اویگه نانگه محتاج بۉلگن، حاضر ایشسیز، و ینه مینگ بیر باشقه حکایه‌لر. آلدین بو عیال و قیزلر اوچون افغانستان کېله‌جکنی قوریش ممکن بۉلگن جغرافیه اېدی. عیاللرگه دوچ کېلگن برچه قیینچیلیکلرگه قره‌مه‌ی، حل قیلینیشی ممکنلیگینی بیلردیک و هېچ بۉلمه‌گنده امید موجود اېدی. اما حاضر هر بیر حکایه، هر بیر حیات جهنمگه ایلنگن.
بیر عیالنی بیله‌من، او شونده‌ی ایتگنیچه: «مېن بیلیم یورتیده ایکی ییل طبیات یۉنه‌لیشینی اۉقیدیم، لېکن تقدیریم قاره بۉلیب، بیلیم یورتی یاپیلدی. حاضر بیر نېچه ییل اۉتگن بۉلسه-ده، آچیلیش آرزوسینی یوره‌گیمده سقله‌یمن. قیزلریم بیلن اۉینه‌ب وقت اۉتکزه‌یاتگنده، مملکتیم نینگ بو اچیق حقیقتلرینی کۉزلریمدن یشیره‌من و اۉزیمنی ینه درس خانه‌سیده تصور قیله‌من. گۉیاکه بیلیم یورتی و درسلریم کۉز آلدیمده پیدا بۉله‌دی و اۉقیتووچیم نینگ توشونتیریش و ایضاحلرینی اېشیته‌من. اۉز آرزوم، دوکتور بۉلیش ایسته‌گیم و عایله‌م نینگ امید و قۉللب-قوتلشی حاضرگی شرایطده یۉق قیلینگن. حلی هم ایشانمه‌یمن، آرزوم یۉق قیلیندی.»
راستینی ایتسم، مېن هم ایشانمه‌یپمن، بو برچه آرزو و ایستکلر یۉق قیلینگن بۉلسه. قنده‌ی ممکن؟ او شونده‌ی ایتیشیچه: «مېن شو بیر نېچه ییللیک محنتیم بیلن حاضر فقط عادی بیر خاندان عیالی بۉلیب قالدیم. گۉیاکه شرایطلر، مېن و حیاتیم بیلن اۉینه‌یدی.» او اۉیلردی، حیاتی بیلن اۉینه‌لگن؛ بیز نینگ برچه حیاتیمیز بیلن اۉینه‌لگن. اما برچه‌میز بیله‌میز، بو شرایطلرنی کیملر بیزگه مجبور اېتدی؛ کیملر بیزنی شو حالگه کېلتیردی.
اوشبو عیال کبی، مینگلب باشقه عیاللر بار، اولر نینگ امیدی و رغبتی بوتونله‌ی یۉقالگن؛ بېش ییل آلدین یۉقالیشگه یوز توتگن امید و رغبت استه-سېکین کېتگن. امیدینی یۉقاتگن قیزلر، ناتۉغری یۉلگه کېتدیمی؟ ایشانچیم کامل اېمس. بیلمه‌یمن. شو شرایطده حکم چیقریش هم قیین. حتا مېن هم ایلگری حس قیلگن امید و هیجاننی حس قیلمه‌یپمن. کابل کۉچه‌لری ساووق و روحسیز. گۉیاکه بوتون مملکت کتّه بیر بې‌قرارلیککه دوچ کېلگن.
دېییشه‌دی، افغانستان امپراطورلیکلر قبرخانه‌سیدیر. ییللر دوامیده بیزگه بو افسانه ایتیلگن. اما بیز گواه بۉله‌یاتگن نرسه بو یېرده آرزو و امیدلر نینگ دفن قیلینیشی و توپراققه بېریلیشی. بلکه ایتسک، «افغانستان آرزولر قبرخانه‌سی» دېییش تۉغریراق بۉله‌دی. بلکه هر دایم شونده‌ی بۉلگن؛ قبرخانه، اونده یاشلری جانینی بېریشی یاکه آرزولرینی یۉقاتیشی ممکن.
اوشبو برچه آرزولر دفن قیلینیشینی اۉیله‌گنیمده، قۉرقه‌من. بو سکوت، بو ظلم و بو آغریق، دهشت اېمسمی؟ آته‌لریمیز و آنه‌لریمیز نیمه بۉله‌دی؟ اولر، مینگ بیر امید بیلن بیزنی تربیه‌له‌گنلر. اولر هم قلبیده بیز نینگ کېله‌جگیمیزگه امید قیلگن. حاضر اولر تلویزیون قرشیسیده اۉتیریب، بو «ایکینچی امارت» نینگ قوله‌ش یاکه سیندیریلگنینی اېشیتیشنی کوتیشه‌دی. البته، کۉپچیلیک مهاجر بۉلیشدی یاکه بۉلماقده، بو شرم و کمسیتیلیشدن کمیده اۉز وطنی ایچیده قچاچیش اوچون دیر.
حاضر مېن بولرنی یازه‌یاتگنیمده، همه‌سی کۉز آلدیمده گوده‌لنه‌دی و شو پیتده ینه قنچه آرزولر قوریگنینی اۉیله‌یمن؟ بلکه یوزلب، بلکه مینگلب… بیر لحظه‌ده. دهشتلی.
