پاکستان‌ده بۉلگن افغان ژورنالیستلری؛ ناانیق وضعیت و مجبوری چیقریب یوباریش خوفی
آویژه خورشید
پاکستان‌ده یشه‌یاتگن افغانستان ژورنالیستلری، بو مملکت پولیسی تامانیدن آرته‌یاتگن باسیم و خوفسیزلیک تهدیدلری یوزه‌سیدن تشویش بیلدیرماقده. اولر تأکیدلشیچه، ویزالرنی ینگیلش جریانی تۉخته‌تیلگنی سببلی، اېرکین حرکت‌لنیش، شفاخانه‌گه مراجعت قیلیش و حتا اوی آلیش امکانیتیدن محروم بۉلیشگن. اولر نینگ ایتیشیچه، پاکستان پولیسی بو وضعیت‌دن سوءاستعمال قیلیب، ژورنالیست‌لردن پاره طلب قیلماقده. اوشبو ژورنالیستلر اۉزلرینی تۉلیق ناانیقلیک شرایطیده حس قیلماقده، اوچینچی مملکت‌لرگه کۉچیریش جریانی سېکین کېچماقده و پاکستان‌ده هم روحی خوفسیزلیککه اېگه اېمس‌لر؛ حبسگه آلینیش، مجبوری چیقریب یوباریش و طالبان تهدیدلریدن قۉرقیش، اولر نینگ حیاتینی قیین و چیده‌ب بۉلمس قیلگن.
بو تشویش‌لر آرته‌یاتگن بیر وقت‌ده، افغانستان و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی ترنگلیک کوچه‌یگن و سۉنگگی ایکی تامانلمه مذاکره‌لر نتیجه‌سیز توگه‌گن. بعضی ژورنالیستلر ۸صبح گزېته‌سی‌گه بېرگن مصاحبه‌لریده ویزالرنی ینگیلش جریانی تۉخته‌تیلیشی و آلیب کیتیش جریانی نینگ سېکینلشووی سببلی جدی معمالرگه دوچ کېلگنلیکلرینی ایتیشدی. اولر نینگ تأکیدلشیچه، افغانستان‌گه قیتیش خوفی و طالبان تامانیدن حبسگه آلینیش، اوی-جای‌سیز قالیش و اوی اېگه‌لری باسیمی، شونینگدېک، ویزا بۉلمه‌گنلیگی سببلی، طبی خدمت‌لرگه یېتیب باریش نینگ امکانسیزلیگی اولرنی جوده آغیر شرایطگه قۉیگن.
اسلام‌آبادده یشاوچی ژورنالیست‌لردن بیری، امید(مستعار) شونده‌ی ایتیشیچه: «بیز جوده آغیر وضعیتده‌میز. اوییمیزدن چیقالمه‌یمیز، کۉچه و خیابان‌لرده پاکستان پولیسی، خصوصی کییمده قاچقینلرنی حبسگه آله‌دی یاکه پاره طلب قیله‌دی. اگر پول بېرمسک، جبرددن چیقاره دی، رسمی عملیات کون‌لریده اېسه قاچقینلر نینگ اوی دروازه‌لرینی هم سیندیره‌دی.»
اوشبو ژورنالیست قۉشیمچه قیلیشیچه: «پاکستان تامانیدن ویزالر ینگیلنمه‌گنلیگی سببلی، حتا اۉزیم هم کسل بۉلسه‌م، شفاخانه‌گه باره آلمه‌یمن. افغانستان‌گه قیته آلمه‌یمن، چون‌که طالبان مېنی تهدید قیلدی و ایشله‌یاتگن عامه‌وی اخبارات واسطه‌مده بو گروه نینگ جنایت و قاتل‌لیکلرینی یاریتدیم. طالبان نینگ جنسی تجاوزلر حقیده‌گی اۉنلب گزارش‌لرینی یازدیم و بولر مېنینگ رد بولیشیم یوزه‌سیدن جدی تهدیدلرگه دچار قیلماقده؛ اگر چیقریلسه‌م، اوشبو گروه تامانیدن حبسگه آلینه‌من یاکه حتا اۉلدیریله‌من.»
امید تأکیدلشیچه، پاکستان‌ده یشه‌یاتگن کۉپلب ژورنالیستلر، اینیقسه فرانسه کبی اروپا مملکت‌لریده اۉز حقوقی ایشلری نینگ سېکینلشووی و ناانیقلیگی حقیده شکایت قیلماقده و اولر ایش‌لرینی تېزلشتیریشنی طلب قیلماقده.
باشقه ژورنالیست، نورالدین عظیمی (مستعار) امید نینگ گپ‌لرینی تصدیقلب شونده‌ی قۉشیمچه قیلیشیجه: ویزالرنی ینگیلش جریانی تۉخته‌تیلیشی مینگلب افغانستان قاچقینلرینی جدی معمالرگه دوچ قالدیردی. او تأکیدلشیچه، عمل قیلووچی ویزاسیز قاچقینلر شهرده اېرکین حرکتلنه آلمه‌یدی، شفاخانه‌لرگه مراجعت قیله آلمه‌یدی یاکه کونده‌لیک احتیاجلرینی بازار آرقه‌لی قاندیره آلمه‌یدی. اونگه کۉره، هر دقیقه پولیس تامانیدن حبسگه آلینیش خوفی موجود. اینیقسه، پولیس‌عملیات‌لری باشلنگنده، قاچقینلر «اۉلیمگه تېنگ حالتنی» باشدن کېچیره‌دی.
بو ژورنالیست، اۉز ویزاسی نینگ آلتی آیلیک اېکنلیگینی ایتیب، شونده‌ی ایتیشیچه: «ویزام بیر آی آلدین توگه‌دی و ینگیلش اوچون سۉراو قیلگن بۉلسه‌م-ده، ویزالرنی ینگیلش جریانی تۉخته‌تیلگن. اگر رد قیلینسه، افغانستانده کته معمالرگه دوچ کېله‌من. یقینده بیر نېچته هم‌کسبلریمیز حبسگه آلیندی؛ حتا مېن بیلن قۉشمه لایحه‌لر قیلگنلردن بیری هم حبسگه توشدی. قیتیشیم حالتی‌ده حبسگه آلینیش یاکه کلتکلنیشیمدن قۉرقه‌من.»
عظیمی قۉشیمچه قیلیشیچه، کونده‌لیک حیاتی هم جوده قیینلشگن: «مېن عایله‌م، ایکی فرزندیم و خاتینیم بیلن جوده آغیر شرایطده یشیه‌پمیز. ویزاسی توگه‌گن باشقه کۉپلب افغان عایله‌لری اوی اېگه‌لری باسیمی آستیده اویلرینی ترک اېتیشگه مجبور بۉلگن.» اونگه کۉره، ژورنالیستلر نینگ احوالی باشقه‌لرنیکیدن هم یامانراق: «فقط سۉنگگی کونلرده بېش هم‌کسبیمیز حبسگه آلینیب، کېین کمپ‌لرگه اۉتکزیلدی و سۉنگ رد قیلیندی. هېچ قنده‌ی تشکیلات بیز نینگ آوازیمیزنی اېشیتمه‌یدی یاکه بو قیین شرایطده یاردم بېرمه‌یدی.»
اوشبو ژورنالیست شونینگدېک، ژورنالیستلرنی قیلیش آلیب کیتیش جریانی نینگ جوده سېکین کېچیشینی تنقید قیله‌دی و بعضی ژورنالیستلر اېلچیخانه مصاحبه سینی اۉتکزگنلریدن یېتی آی اۉتگن بۉلسه هم جواب کوته‌یاتگنینی، باشقه‌لری اېسه تۉرت آی آلدین اېلچیخانه شکلینی آلگن، اما حلی مصاحبه گه چقیریلمه‌گنینی بیلدیره‌دی.
شونگه قره‌مه‌ی، افغانستان اېرکین عامه‌وی اخبارات واسطه‌لرینی قۉللب-قوتلاوچی «نی در تبعید» ناملی تشکیلات پاکستان‌دن «هېچ قنده‌ی شرایطده» افغانستان ژورنالیستلری و مېدیا خادملرینی رد قیلمسلیکنی و افغانستان قاچقینلرینی طالبانگه قرشی باسیم واسطه‌سی صفتیده ایشله‌تمسلیکنی سۉره‌گن. اوشبو تشکیلات معلوم قیلیشیچه، سۉنگگی ۲۴ ساعت ایچیده اسلام‌آبادده بېش افغانستان ژورنالیستی و مېدیا خادیمی حبسگه آلینگن و افغانستان‌گه قیتریلیشی رېجه‌لشتیریلگن.
بو وقت‌ده، طالبان و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی ترنگلیک ینه کوچه‌یگن و سۉنگگی ایکی تامانلمه مذاکره‌لر نتیجه‌سیز توگه‌گن. طالبان دعوا قیله‌دیکی، پاکستان دوشنبه کېچه‌سی کنر، خوست و پکتیکاگه هوا هجوملرینی عملگه آشیرگن؛ اما پاکستان اوردوسی اوشبو دعوانی «اساس‌سیز» دېب اته‌ب، هر قنده‌ی هجوم قیلینسه هم جوابگرلیکنی اۉز ذمه‌سیگه آلیشینی تأکیدله‌گن.
