بدخشان؛ ساغلیق مرکزلری یېتیشمسلیگی آنه‌لر و باله‌لر حیاتیگه تهدید سالماقده
آدرینا بهزاد
بدخشان ولایتی اهالیسی‌نینگ بیر قِسمی اوشبو ولایت‌نینگ اکثریت اولسواللیکلریده ساغلیقنی سقلش مرکزلری یۉقلیگی و طبی خدمتلردن فایده‌لنیش امکانیتی چېکلنگنیدن شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، اوشبو اولسواللیکلر اهالیسی کۉپلب معمالر بیلن کوره‌شماقده. اولر اَیریم اولسواللیکلرده ساغلیقنی سقلش کلینیکلری بنالری موجود بۉلسه-ده، بو مرکزلر ایچیده طبی خدمتلر کۉرسه‌تیش اوچون ضرور دارو-درمان و جهازلر موجود اېمسلیگینی اَیتماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، حامله‌دار عیاللر و باله‌لر بدخشانده بو معمالرگه اېنگ ضعیف گروهلردن حسابلنه‌دی. اولر قۉشیمچه قیلیشیچه، کۉپ حاللرده حامله‌دار عیاللرنی طبی خدمت آلیش و توغروقنی عملگه آشیریش اوچون شهر ساغلیقنی سقلش مرکزلریگه آلیب باریش وقتیده، یۉل‌نینگ اوزاقلیگی و یۉللر‌نینگ یامانلیگی سببلی آنه یاکه چقه‌لاق یۉلده حیاتدن کۉز یومه‌دی.
بدخشان ولایتی اهالیسیدن بیری رشاد (مستعار)، اوشبو ولایت‌نینگ اکثریت اولسواللیکلری اهالیسی ساغلیقنی سقلش مرکزلریدن فایده‌لنیش امکانیتی یۉقلیگی و دارو-درمان یېتیشمسلیگی سببلی کۉپلب معمالر بیلن کوره‌شه‌یاتگنینی اَیته‌دی.
اوشبو بدخشان اهالیسی قۉشیمچه قیله‌دی: «چېگره حدودلریده‌گی اکثریت اولسواللیکلر، جمله‌دن دروازلر، راغستان، زیباک و ارگو، یۉللر‌نینگ یامانلیگی و ساغلیقنی سقلش کلینیکلری یۉقلیگی سببلی کۉپلب معمالرگه دوچ کېلماقده. اَیریم جایلرده ساغلیقنی سقلش کلینیکی بناسی بار، بیراق اونینگ ایچیده دارو یۉق، موجود دارولر اېسه جوده صفتسیز و عموماً تأثیر قیلمه‌یدی.»
اونینگ اَیتیشیچه، آنه توغروق وقتیگه یېتگنده، اولسواللیکلرده ضرور امکانیتلر موجود اېمس و اونی فیض‌آبادگه آلیب باریشگنده، یۉل‌نینگ اوزاقلیگی و یۉللر‌نینگ یامانلیگی سببلی یاکه آنه‌‌نینگ اۉزی، یاکه چقه‌لاغی وفات اېته‌دی.
اوشبو بدخشان اهالیسی شونده‌ی دېیدی: «اۉتگن ییلی یمگان اولسواللیکلریده تخمیناً ۱۵ آنه توغروق وقتیده اۉزلری و چقه‌لاقلری‌نینگ حیاتینی یۉقاتدی. باشقه تاماندن، اکثریت آدملر‌نینگ خصوصی ساغلیقنی سقلش مرکزلریگه مراجعت قیلیش اوچون مالیوی امکانیتی یۉق. اولر دولت ساغلیقنی سقلش مرکزلریگه مراجعت قیله‌دیلر، بیراق او یېرده هم متخصص شفاکارلر یۉق و اَیریم شفاکارلر اتیگی بیر یاکه ایکّی سمستر اۉقیگن بۉلیب، بدخشانده‌گی دولت کلینیکلریگه ایشگه تعیینلنگن. بو اېسه آدملرنی ینه‌ده کۉپراق معمالرگه دچار قیلگن.»
بدخشان ولایتی‌نینگ ینه بیر اهالیسی زینب (مستعار)، اوشبو ولایت اهالیسی کۉپلب معمالر بیلن کوره‌شه‌یاتگنینی، اولر‌نینگ اېنگ اساسیلری یۉللر‌نینگ یامانلیگی، ساغلیقنی سقلش کلینیکلری یۉقلیگی و متخصص شفاکارلر یېتیشمسلیگی اېکنینی اَیته‌دی.
اوشبو عیال شونده‌ی دېیدی: «ساغلیقنی سقلش مرکزلریگه یېتیب باریش اوچون اوزاق مصافه‌لرنی باسیب اۉته‌میز. اولسواللیکلرده ساغلیقنی سقلش مرکزلری و شفاکارلر یۉق، آدملر شهرگه باریشگه مجبور. شو بیلن بیرگه، قشّاقلیک هم تومنلرده کلینیکلر یۉقلیگی معماسیگه قۉشیلگن باشقه معمالردن بیریدیر. حامله‌دار عیاللر بدخشانده بو معمالرگه اېنگ ضعیف کیشیلردن حسابلنه‌دی.» اونینگ اَیتیشیچه، حامله‌دار عیاللر اوچون تۉییب-آوقت‌لنمسلیک و ساغلیقنی سقلش مسأله‌لری حقیده خبردارلیک‌نینگ یۉقلیگی هم بدخشان اولسواللیکلریده‌گی اساسی معمالردن بیریدیر.
زینب شونده‌ی دېیدی: «حامله‌دار عیاللر اولسواللیکلرده کلینیکلر یۉقلیگی سببلی توغروق اوچون اوزاق مصافه‌لرنی باسیب اۉتیشگه مجبور. یۉلده چقه‌لاقلرینی یۉقاتیشلری یاکه اۉزلری حیاتدن کۉز یومیشلری ممکن؛ چونکه بیر تاماندن یۉل اوزاق، ایکّینچی تاماندن اېسه یۉللر یامان.»
بدخشان‌نینگ ینه بیر اهالیسی طلیعه (مستعار)، کۉپلب اولسواللیکلر و چېکّه قیشلاقلر، اینیقسه اوشبو ولایت‌نینگ تاغلی حدودلری اهالیسی ساغلیقنی سقلش، تعلیم، ایچیملیک سووی، ترانسپورت و اجتماعی حمایه کبی اساسی خدمتلردن فایده‌لنیشده جدّی معمالرگه دوچ کېله‌یاتگنینی اَیته‌دی.
اوشبو عیال شونده‌ی دېیدی: «اینیقسه، عیاللر کۉپراق تۉسیقلرگه دوچ کېلماقده. ساغلیقنی سقلش مرکزلریگچه بۉلگن مصافه‌‌نینگ اوزاقلیگی، قتناو خرجتلری، عیال طبیات خادملری‌نینگ یېتیشمسلیگی و حرکتلنیش چېکلاولری عیاللر‌نینگ ساغلیقنی سقلش خدمتلریدن، اینیقسه آنه و باله سلامتلیگی بیلن باغلیق خدمتلردن فایده‌لنیشینی قیینلشتیرگن. بدخشان‌نینگ قیشلاق حدودلریده ترانسپورت واسطه‌لری‌نینگ یۉقلیگی و یۉللر‌نینگ آغیرلیگی عیاللر‌نینگ ساغلیقنی سقلش مرکزلریگه یېتیب باریشی و شاشیلینچ حامله‌دارلیک خدمتلرینی آلیشی کېچیکیشی‌نینگ مهم عامللریدن بیریدیر.»
اونینگ اَیتیشیچه، اېرککلر هم قشّاقلیک، دوالنیش و دارو-درمان خرجتلری، ترانسپورت واسطه‌لری‌نینگ یۉقلیگی و ساغلیقنی سقلش مرکزلریدن اوزاق مصافه کبی معمالرگه دوچ کېلماقده.
طلیعه قۉشیمچه قیله‌دی: «قیش فصلیده بو معمالر ینه‌ده کوچه‌یه‌دی. قار یاغیشی و تاغ یۉللری‌نینگ یاپیلیشی سببلی چېکّه قیشلاقلر بیر مدت تومن و ولایت مرکزلریدن اوزیلیب قاله‌دی. نتیجه‌ده اهالی‌نینگ ساغلیقنی سقلش خدمتلری، بازار، تعلیم و گومانیتار یاردمدن فایده‌لنیشی ینه‌ده قیینلشه‌دی.»
اوشبو بدخشان اهالیسی شونده‌ی دېیدی: «عیاللر و قیزلر اجتماعی، اقتصادی تۉسیقلر و حرکتلنیش چېکلاولری سببلی ینه‌ده ضعیف بۉلیب، ساغلیقنی سقلش خدمتلری، تازه سوو، آزیق-آوقت، تعلیم و حمایه خدمتلریدن فایده‌لنیش اولر‌نینگ اساسی احتیاجلریدن حسابلنه‌دی.»
بو حالت جهان ساغلیقنی سقلش تشکیلاتی (WHO) جاری ییل‌نینگ ۱۸-اسدده بدخشانده ساغلیق اوچون خوف-خطرلر حقیده خبردارلیک کمپاینی ۳۷ مینگدن آرتیق کیشینی قمره‌ب آلگنینی اعلان قیلگن بیر پیتده یوز بېرماقده.
اوشبو تشکیلات کمپاین‌نینگ مقصدی اهالی‌نینگ ساغلیق اوچون خوف-خطرلر و اولرگه قرشی قنده‌ی کوره‌شیش ممکنلیگی حقیده‌گی خبردارلیگینی آشیریش بۉلگنینی اَیتگن.
جهان ساغلیقنی سقلش تشکیلاتی معلوماتلریگه کۉره، اوشبو کمپنیدن فایده کۉرگن کیشیلر‌نینگ ۶۰ فایزینی عیاللر تشکیل اېتگن.
