انترنت و مخابرات خدمتلری نینگ اوزیلیشی: افغان خلقی اوچون ۴۸ ساعتلیک اقتصادی و اجتماعی کابوس
آوِیژه خورشید
مملکت نینگ ایریم فقرالری ایتیشلریچه، انترنت و موبایل علاقه ترماقلری نینگ اوزیلیشی آدملر نینگ کونده‌لیک حیاتی و تجارتلریگه کېنگ کۉلملی ضرر یېتکزگن. افغانستان اهالی نینگ یرمیدن کۉپی قشاقلیک چیزیغی آستیده یشه‌یاتگن بیر پیتده، طالبان نینگ بو حرکتی نتیجه‌سیده یوز مینگلب افغانی مقداریده مالیوی ضرر خلقکه یېتدی و ساغلیقنی سقلش خدمتلرینی کۉرسه‌تیش جریانی جدی معمالرگه دوچ کېلدی.
بو فقرالر، ۸صبح کونده‌لیگی‌گه بېرگن صحبتلریده ایتیشدیکی، طالبان نینگ انترنت باره‌سیده‌گی سیاستی و یقینده صادر بۉلگن علاقه ترماقلری نینگ تۉلیق اوزیلیشی اولر نینگ تجارتلر و درآمدلریگه جدی و سلبی تأثیر کۉرسه‌تگن.
دیجیتال ارزی ساحه‌سیده فعالیت یوریتووچی شخص، فریدون نسیمی (مستعار) شونده‌ی دېیدی: «بوگونگی کونده انترنت عادی بیر علاقه واسطه‌سی اېمس، بلکه حیاتیمیز نینگ برچه جبهه‌لریگه کیریب بارگن و جوده کۉپ قوله‌یلیکلر یره‌تگن. انترنت نینگ توخته‌تیلیشی دېگنی شو برچه ساحه‌لر نینگ ضررلنیشی دېمکدیر.» او قۉشیمچه قیله‌دی: فقط فایبر نوری اوزیلگن پیتلرده ایشلر بیرآز سېکینلشگن اېدی، اما انترنت تۉلیق اۉچیریلگچ، مېن کته اقتصادی ضررگه دوچ کېلدیم. شو بیر نېچه کون دوامیده انترنت یۉقلیگی سببلی ۵۰۰ دالردن آرتیق ضرر کۉردیم. بو فقط مېنینگ معمام اېمس، کیم نینگ ایشی انترنتگه قنده‌ی‌دیر طرزده باغلنگن بۉلسه، اولر نینگ همه‌سی ضرر کۉردی.»
کابلده‌گی سرای شهزاده بازاری صرافی، عبیدالله، شونده‌ی دېیدی: «فقط مېن اېمس، بو یېرده ایشله‌یاتگن برچه دۉستلریم هم انترنت و علاقه ترماقلری اوزیلیشی طفیلی ۳۰۰ دن ۵۰۰ دالرگچه ضرر کۉردیک. امید قیله‌منکی، طالبان بو مسأله‌گه اعتبار بېره‌دی. انترنتگه نسبتاً طالبان سیاستی نینگ بې‌قرارلیگی بیز اوچون اېنگ کته اقتصادی ضربه بۉلدی. بیز نینگ کۉپ هم‌کسبلریمیز، اینیقسه قۉل‌باله سودا قیلووچیلر، دالر کرسی نینگ انیق نرخینی بیلمه‌گنی اوچون حتا ۷۰ یاکه ۷۵ افغانیدن دالر ساتیب آلیشدی.»
شو بیلن بیرگه، بیر قنچه فقرالر ایتیشلریچه، انترنت و مخابرات ترماقلری اوزیلگنده اولر ظلمت و مطلق امیدسیزلیک ایچیده قالگنلر، اېندی اېسه انترنت قیته یاقیلگن بۉلسه‌ده، اونی ینه اوزیب قۉییش احتمالی اولرنی دایمی خواطر و بې‌قرارلیکده اوشلب تورماقده.
آنلاین دوکان اېگه‌سی بۉلگن یاش عیال، مهرماه نوری، شونده‌ی دېیدی: «انترنت و علاقه ترماقلری اوزیلگنیدن کېین مېن جوده توشکونلیککه توشدیم. انترنت بوتونله‌ی اۉچیریلگنینی بیلگنیمده، شونچه‌لیک ییغله‌دیمکی، اېرته‌سی کونی کۉزلریم اچیشدن آچیلمه‌ی قالدی. جوده توشکون بۉلدیم، چونکه بو نرسه حیاتیمده مېنگه امید بېرگن یگانه نرسه اېدی. گۉیا آسمان باشیمگه قوله‌گندېک حس قیلدیم.»
او قۉشه‌دی:«بو اوچ کون ایچیده ایشلریم جوده کېچیکدی، چونکه مېنینگ ایشیم انترنتگه باغلیق، مشتری نینگ بویورتمه‌لری آرقه‌لی ایش یوریته‌من؛ بویورتمه‌لر درآمد دېگنی، اگر بویورتمه بۉلمه‌سه، درآمد هم یۉق. انترنتنی ینه اۉچیریب قۉییش حقیده‌گی میش-میشلر مېنی قتیق خواطرگه سالدی.»
بانو ظهیر، مهرماه‌گه اۉخشه‌ش آنلاین تجارت اېگه‌سی بۉلگن یاش عیال، ایته‌دیکی، او هم اۉز ایشینی یۉقاتیشدن نهایتده خواطرلنگن، چونکه بو ایش اونگه عادتگه ایلنگن و حیاتی نینگ اجره‌لمس قِسمیگه ایلنگن اېدی. او شونده‌ی دېیدی:«برچه علاقه‌لر اوزیلگن پیتده مېنینگ خواطریم بیر نېچه برابر آرتدی. اۉزیمچه اۉیلردیم، بلکه اوروش باشلنر، بلکه حیاتیمیز بوتونله‌ی اۉزگرر. قه‌یېرگه باره‌میز؟ حاضر هم خواطرده‌من، انترنت قیته یاقیلگن، لېکن ینه اوزیلیب قالسه چی؟ حیات نینگ هېچ عصر دېب اتله‌دیگن دوریگه قیتیش غایه‌سی دهشتلی، او یېرده هېچ نرسه یۉق.»
بو یاش تدبیرکار عیال ینه دېیدی: «اۉغریلر قۉرقووی سبب کۉزیمگه اویقو کېلمه‌دی، چونکه کۉچه‌لرده‌گی خوفسیزلیک کامره‌لر بوتونله‌ی ایشدن چیققن اېدی. شو آره‌ده قۉشنیمیز نینگ اویی هم اۉغریلندی.»
کابلده‌گی بیر ساغلیق مرکزی نینگ رییسی، منوچهر، ایتیشیچه، اوچ کون دوامیده انترنت و علاقه ترماقلری اوزیلگن دورده اولر نینگ ایش صفتی و تېزلیگی کېسکین پسه‌یگن.
او دېیدی:«فقط بیز نینگ شفاخانه‌میز اېمس، باشقه شفاخانه‌لر هم معلوماتلر بازه‌سی تیزیمی نینگ ایشدن چیقیشی سببلی جدی معمالرگه دوچ کېلگن.»
شفاکار قۉشیمچه قیله‌دی:«بیز نینگ مالیوی حساب-کتابلریمیز انیق و شفاف اېمسدی، قنچه ایش بجرگنیمیزنی بیلمسدیک. شونینگدېک، انبارده قنچه طبی مواد قالگنینی هم انیقله‌ی آلمه‌دیک. جوده کته ترتیبسیزلیک یوز بېردی. ولایتلردن کابلگه آلیب کېلینگن کۉپلب بېمارلر وفات اېتدی و اولر نینگ جسدلری قرینداشلریگه خبر بېریلمسدن دفن اېتیلدی.»
فقرالر نینگ کېنگ ترقه‌لگن خواطرلریگه قره‌مه‌ی، طالبان حاضرگچه انترنت و علاقه خدمتلری نینگ اوزیلیشی حقیده هېچ قنده‌ی ایضاح بېرمه‌گن. اوشبو گروه نینگ سکوتی و خلق نینگ تشویشلریگه جواب بېرمسلیگی مملکت اهالیسی آره‌سیده تورلی خیل عکس‌العمل‌بر و میش-میشلر نینگ ترقه‌لیشیگه سبب بۉلدی.
طالبان ۷- میزان، دوشنبه کونی، بوتون افغانستان بۉیلب ۴۸ ساعت دوامیده انترنت و علاقه خدمتلرینی بوتونله‌ی اوزیب قۉییشدی. بو حرکت مملکت اقتصادیاتیگه میلیونلب دالر مقداریده ضرر یېتکزدی. شو وقت ایچیده برچه پروازلر، آنلاین تجارتلر و بانک خدمتلری توخته‌ب قالدی.
