کابل دریاسی چیقیندیلر آستیده؛ اهالی تازه‌لش و آقاوه سوولر‌نینگ کیریب کېلیشی‌نینگ آلدینی آلیشنی طلب قیلماقده
ایلیا
پایتخت کابل‌نینگ بیر قطار اهالیسی کابل دریاسینی تازه‌لش و چیقیندیلر همده آقاوه سوولر‌نینگ بو دریاگه توشیشی‌نینگ آلدینی آلیشنی طلب قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، کابل دریاسی اطرافیده‌گی اَیریم اویلر اۉز چیقیندیلرینی اونینگ اۉزیگه تشلشدن تشقری، آقاوه سوولرینی هم تۉغریدن-تۉغری بو دریاگه اولب قۉیگن. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، چیقیندیلر‌نینگ تۉپلنیشی و آقاوه سوولر‌نینگ کیریب کېلیشی دریا‌نینگ اَیریم قِسملرینی چیقیندیلر، ده‌یدی ایتلر تۉپلنه‌دیگن و یامان هید ترقه‌له‌دیگن جایگه ایلنتیرگن. بو اهالی اَیریم جایلرده چیقیندیلر حجمی شو قدَر کۉپه‌یگن که حتا سوو آقیمی یۉلیده هم معما یوزه‌گه کېلگنینی قۉشیمچه قیلماقده.
بو اهالی ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتیده طالبان حکمرانلیگیده‌گی کابل بلدیه‌سیدن دریاگه اولنگن آقاوه سوو قووورلرینی اوزیش، آقاوه سوولرنی چیقریش اوچون انیق یۉنه‌لیش یره‌تیش و کابل دریاسی‌نینگ افلاسلنگن قِسملرینی تازه‌لشنی سۉره‌ماقده. اولر، شونینگدېک، چیقیندیلرینی بو دریاگه تشله‌یدیگن شخصلرگه جریمه بېلگیلشنی طلب قیلماقده. اولر‌نینگ فکریچه، قطعی نظارت قیلینمسه، آقاوه سوولر‌نینگ قَیته کیریب کېلیشی و چیقیندیلر‌نینگ تشلنیشی‌نینگ آلدی آلینمسه، کابل دریاسینی تازه‌لش اوزاق مدتلی نتیجه بېرمه‌یدی. اولر مسؤوللر تازه‌لشدن سۉنگ دریا‌نینگ قَیته افلاسلنیشی‌نینگ هم آلدینی آلیشی کېره‌کلیگینی تأکیدله‌ماقده.
کابل اهالیسیدن بیری سلیم کابل دریاسیده چیقیندیلر‌نینگ تۉپلنیب قالیشی و آدملر همده مسؤول تشکیلاتلر‌نینگ اطراف-محیط تازه‌لیگیگه بې‌پروالیگیدن ناراضیلیگینی بیلدیرماقده. اونینگ اَیتیشیچه، جدّی نظارت‌نینگ یۉقلیگی و شهر مدنیتیگه رعایه قیلینمسلیگی اَیریم وطنداشلر‌نینگ چیقیندیلرینی کابل دریاسیگه تشلشیگه سبب بۉلگن. اونینگ فکریچه، افلاسلنتیرووچیلرگه جریمه بېلگیلش و بلدیه تامانیدن قطعی نظارت اۉرنه‌تیش بو حالت دوام اېتیشی‌نینگ آلدینی آلیشی ممکن.
بو کابل اهالیسی شونده‌ی دېیدی: «کابل اهالیسی شهر و اطراف-محیط تازه‌لیگیگه جدّی قره‌شی کېره‌ک؛ اما افسوس که اَیریم اهالی چیقیندیلرینی کابل دریاسیگه تشلب، بو دریا اۉزنینی چیقیندیلر تۉپلنه‌دیگن جایگه ایلنتیرگن. کابل بلدیه‌سی هم بو حالت‌نینگ آلدینی آلیش اوچون نظارت و انیق دستورگه اېگه اېمسلیگی سببلی تنقید قیله‌من. اگر بلدیه چیقیندی تشله‌یدیگن شخصلرگه جریمه بېلگیله‌سه و بو مسأله‌نی جدّی نظارت قیلسه، کابل دریاسی‌نینگ ینه‌ده افلاسلنیشی‌نینگ آلدینی آلیش و آدملر آره‌سیده تازه‌لیک همده شهر مدنیتینی کوچه‌یتیریش ممکن. بو حالت‌نینگ دوام اېتیشی آخر-عاقبت کابل اهالیسی سلامتلیگیگه هم سلبی تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکن.»
کابل‌نینگ ینه بیر اهالیسی صابر‌نینگ اَیتیشیچه، کابل دریاسیده چیقیندیلر‌نینگ تۉپلنیشی بو دریانی افلاسلنتیریشدن تشقری، شهر‌نینگ کۉرینیشینی هم خنکلشتیرگن. او چیقیندیلر‌نینگ دریاگه تشلنیشی سوو یۉلیده تۉسیقلر پیدا بۉلیشیگه و اونینگ دریا سطحی‌نینگ کۉتریلیشیگه سبب بۉلگنینی قۉشیمچه قیله‌دی. صابر‌نینگ اَیتیشیچه، کابل دریاسینی منتظم تازه‌لش شهر کۉرینیشینی یخشیلش و اهالی اوچون قوله‌ی محیط یره‌تیشگه یاردم بېره‌دی.
صابر شونده‌ی دېیدی: «کابل دریاسی شهر ایچیدن آقیب اۉته‌دی و شهر‌نینگ گۉزللیگینی آشیریشی ممکن، اما افسوس که اونگه چیقیندیلر تشلنیشی بو گۉزللیکنی یۉق قیلگن. آدملر دریاگه تشله‌یاتگن چیقیندیلر سوو یۉلیده تۉپلنیب، اَیریم جایلرده سوو‌نینگ آقیشیگه تۉسقینلیک قیلماقده و دریا سطحی هم کۉتریلگن. اَیریم حاللرده تازه‌لش ایشلری آلیب باریلگن بۉلسه-ده، بو یېترلی اېمس و بو ایش منتظم روشده دوام اېتتیریلیشی کېره‌ک. اگر کابل دریاسی تازه بۉلسه، آدملر اوچون قوله‌یراق محیط یره‌تیله‌دی و شهر‌نینگ کۉرینیشی هم ینه‌ده چیرایلی بۉله‌دی. آدملر دریاگه هېچ قنده‌ی چیقیندی تشله‌مسلیگی کېره‌ک، چونکه بو ایش‌نینگ دوام اېتیشی هم اطراف-محیطگه ضرر یېتکزه‌دی، هم شهر‌نینگ گۉزللیگینی یۉق قیله‌دی.»
کابل اهالیسیدن بیری ضیا خان‌نینگ اَیتیشیچه، چیقیندیلرنی آلیب چیقیش و ییغیش اوچون انیق جایلر‌نینگ یۉقلیگی کابل دریاسیگه چیقیندی تشلنیشی‌نینگ سببلریدن بیریدیر. او ایسّیق موسمده دریاده‌گی سوو‌نینگ کمه‌ییشی هم تۉپلنیب قالگن چیقیندیلر‌نینگ ینه‌ده کۉپراق کۉرینیشیگه و اونینگ یامان هیدی‌نینگ اطرافگه ترقه‌لیشیگه سبب بۉلیشینی قۉشیمچه قیله‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، بلدیه اداره‌سی دریانی تازه‌لش بیلن بیر قطارده، چیقیندیلرنی ییغیش و اولر‌نینگ ینه تشلنیشی‌نینگ آلدینی آلیش اوچون هم انیق دستورگه اېگه بۉلیشی کېره‌ک.
بو کابل اهالیسی شونده‌ی دېیدی: «کابل دریاسی شهر‌نینگ اهالی زیچ یشه‌یدیگن حدودلری آرقه‌لی آقیب اۉته‌دی و افسوس که اَیریم آدملر چیقیندیلرینی اونگه تشله‌یدی. اگر بلدیه اداره‌سی دریانی فقط بیر مرته تازه‌له‌سه-یو، چیقیندیلر‌نینگ ینه تشلنیشیگه یۉل قۉیمسلیک چاره‌لرینی کۉرمسه، حالت ینه شو کۉرینیشگه قَیته‌دی. شهر‌نینگ تورلی قِسملریده چیقیندیلرنی ییغیش اوچون انیق جایلر تشکیل اېتیلیشی کېره‌ک، شونده آدملر چیقیندیلرینی دریاگه یاکه باشقه جایلرگه تشلشگه مجبور بۉلمه‌یدی. ایسّیق موسمده دریاده‌گی سوو کمه‌یگنیده، چیقیندیلر‌نینگ یامان هیدی کوچه‌ییب، اطرافده‌گی آدملر اوچون معما توغدیره‌دی. بلدیه اداره‌سی هم تازه‌لش ایشلرینی جدّی آلیب باریشی، هم دریا‌نینگ قَیته افلاسلنیشی‌نینگ آلدینی آلیشنی نظارت قیلیشی کېره‌ک.»
ضیا خان دریانی شهر مقیاسیده چیقیندیلرنی تۉغری باشقرمسدن توریب تازه‌لش اوزاق مدتلی یېچیم اېمسلیگینی تأکیدله‌یدی. اونینگ اَیتیشیچه، اهالی هم کابل دریاسی‌نینگ تازه‌لیگینی سقلشده اۉز مسؤولیتینی بجریشی و اونینگ اۉزنیگه چیقیندی تشلشدن تیییلیشی کېره‌ک.
کابل‌نینگ ینه بیر اهالیسی هلال هم تازه‌لش ایشلری فقط کابل دریاسی بیلن چېکلنمسلیگی و شهر‌نینگ برچه قِسملری چیقیندیلردن تازه سقلنیشی کېره‌کلیگینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اطراف-محیطده چیقیندیلر‌نینگ تۉپلنیشی حشره‌لر‌نینگ کۉپه‌ییشی و یامان هید ترقه‌لیشیگه شرایط یره‌ته‌دی همده آدملر سلامتلیگیگه تهدید سالیشی ممکن.
بو کابل اهالیسی شونده‌ی دېیدی: «مېنینگ فکریمچه، نه‌فقط کابل دریاسی، بلکه بوتون شهر تازه‌لنیشی کېره‌ک؛ چونکه چیقیندیلر کسللیک منبعی بۉلیشی ممکن. بیرار محیطده چیقیندیلر تۉپلنیب قالسه، حشره‌لر و پشه‌لر کۉپه‌یه‌دی، یامان هید پیدا بۉله‌دی و آدملر هم کسل بۉلیشی ممکن. گرچه مېن کابل دریاسی بۉییده یشه‌مسم-ده، او تامانده چیقیندیلر جوده کۉپ اېکنینی بیله‌من و اَیریم چیقیندی ییغووچیلر اولر‌نینگ بیر قِسمینی ییغیب آلگنیگه قره‌مه‌ی، اَیریم حدودلرده هلی هم چیقیندیلر قالیب کېتگن.»
شو بیلن بیرگه، بیر قطار شفاکارلر تورر جایلرده چیقیندی و آقاوه سوولر‌نینگ تۉپلنیشی تورلی خیل افلاسلنیشلر و کسللیکلرنینگ ترقه‌لیشیگه شرایط یره‌تیشی ممکنلیگینی اَیتماقده. اولر یامان هید، حشره‌لر‌نینگ کۉپه‌ییشی و آدملر‌نینگ افلاس سوو همده چیقیندیلر بیلن علاقه‌سی کابل دریاسی یقینیده‌گی حدودلر اهالیسی‌نینگ سلامتلیگیگه تهدید سالیشی ممکنلیگینی قۉشیمچه قیلماقده.
شفاکارلردن بیری بسم الله غفاری چیقیندیلر‌نینگ اکسیجن‌سیز محیطده پرچه‌لنیشی انسان سلامتلیگی اوچون ضررلی بۉلیشی ممکن بۉلگن یامان گازلر حاصل بۉلیشیگه سبب بۉلیشینی اَیته‌دی. او اوشبو گازلر تأثیریده بۉلیش کۉز و بورون‌نینگ تأثیرلنیشی، یۉتل، کۉنگیل اینِشی و نفس قیسیشیگه سبب بۉلیشی، آسم و برونشیت کبی کسللیکلرنی کوچه‌یتیریشی ممکنلیگینی قۉشیمچه قیله‌دی. افاریگه کۉره، اوزاق وقت دوامیده بونده‌ی افلاسلنیشلر تأثیریده بۉلیش یوره‌ک کسللیکلریگه چه‌لینیش خوفینی هم آشیریشی ممکن.
جناب غفاری شونده‌ی دېیدی: «چیقیندیلر اکسینجن‌سیز محیطده میکروبلر تامانیدن پرچه‌لنگنده، یاقیمسیز گازلر حاصل بۉله‌دی. بو گازلر تأثیریده بۉلیش کۉز و بورون‌نینگ تأثیرلنیشی، یۉتل، کۉنگیل اینِشی و نفس قیسیشیگه سبب بۉلیشی همده آسم و برونشیت کبی کسللیکلرنی کوچه‌یتیریشی ممکن. اوزاق مدتده اېسه بو گازلر‌نینگ دایمی تأثیریده بۉلیش یوره‌ک کسللیکلری خوفینی آشیریشی ممکن. باشقه تاماندن، کابل دریاسی‌نینگ افلاس سووی بیلن بې‌واسطه علاقه قیلیش آش‌قازان-ایچک، ویروسلی و پارازیتر کسللیکلرگه چه‌لینیش اوچون شرایط یره‌تیشی ممکن. خوفسیزلیک تیزیمی ضعیفراق بۉلگنی سببلی باله‌لر کۉپراق خوف آستیده بۉله‌دی، کېکسه‌لر و نفس یۉللری کسللیکلری بیلن آغریگن کیشیلر هم کۉپراق ضعیف حسابلنه‌دی.»
کابل اهالیسی‌نینگ کابل دریاسیده چیقیندیلر‌نینگ تۉپلنیب قالیشیدن شکایت قیله‌یاتگنی طالبان بلدیه اداره‌سی سۉنگگی ییللرده اوشبو دریا‌نینگ اَیریم قِسملرینی بیر نېچه بار تازه‌له‌گن بیر پیتده ینگره‌ماقده. ۲۰۲۵-ییل اگوست آییده طالبان بلدیه اداره‌سی کابل شهری‌نینگ آلتینچی و اۉن اوچینچی حدودلریده‌گی کابل دریاسی‌نینگ اَیریم قِسملرینی چیقیندیلردن تازه‌له‌گن و دریا اطرافیده‌گی اویلر اهالیسیدن آقاوه سوولرنی دریاگه یۉنه‌لتیرمسلیک حقیده مجبوریت آلگن.
بوندن آلدین، ۲۰۲۳-ییلده هم کابل شهریده‌گی پل‌سوخته حدودی طالبان بلدیه‌سی تامانیدن تازه‌لنگن اېدی. کابل دریاسی ۲۰۱۷-ییلده هم سابق حکومت دوریده کابل بلدیه اداره‌سی تامانیدن تازه‌لنگن اېدی؛ بیراق ییللر اۉتیشی بیلن اوشبو دریا‌نینگ اَیریم قِسملریده ینه چیقیندی و اخلتلر تۉپلنیب قالگن.
