مکتبلرده خطاطلیک و سپورت‌که بې‌مهرلیک؛ اساسی درسلر بېکار قیلینیشی سایه‌سیده یریمته تعلیم
الینا قلم
دولت مکتبلریده اۉقووچیلر نینگ ایریملری ایتیشیچه، سپورت و خطاطلیک مضمونلری جدی قبول قیلینمه‌یپدی. اولر نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، بو مضمونلر کۉپینچه کېره‌کلی متخصصلیگی بۉلمه‌گن اۉقیتووچیلرگه تاپشیریله‌دی. اۉقووچیلر فکریچه، سپورت و خطاطلیککه بې‌فرقلیک اولرده بو مضمون‌لرنی اۉرگنیشگه یېترلی رغبت قالدیرمه‌یدی. اولر نینگ نظریده، سپورت و خطاطلیک حیات طرزی و شخصی رواجلنیشگه سېزیلرلی تأثیر کۉرسه‌تووچی مهم مضمون دیر.
بعضی اۉقووچیلر، ۸صبح کونده‌لیگی بیلن صحبتده ایتیشیچه، کۉپلب دولت مکتبلریده نه‌فقط سپورت و خطاطلیک جدی آلینمه‌یدی، بلکه بو مضمونلر اوچون اۉقووچیلرگه ییللیک و تۉرت یریم آیلیک امتحانلریده برقرار و اساسسیز نمره‌لر (عادتده ۴۰ یاکه ۶۰) قۉییله‌دی. بونده درس اصلیده اۉتیلمه‌گن یاکه امتحان آلینمه‌گن بۉله‌دی.
کابل شهری نینگ آلتینچی ناحیه دولت مکتبی اۉقووچیسی، یسنا، مکتبیده سپورت و خطاطلیک مضمونلریگه اعتبار بېریلمسلیگینی ایته‌دی. آنه‌سی یوگا مربی‌سی بۉلگن یسنا بو بې‌فرقلیکنی موازنتلی تربیه نینگ مهم قسمینی انکار قیلیش دېب بیله‌دی. او قۉشیمچه قیله‌دی: «مکتبده سپورت مضونی‌گه بې‌فرقلیک بوتونله‌ی یاقیمسیزدیر. اگر اۉقووچیلرگه حتا که عادی سپورت مشقلری اۉرگه‌تیلسه، بو مشقلر وقت اۉتیشی بیلن عادتگه ایلنه‌دی و بیز ساغلام جمعیتگه اېگه بۉله‌میز». اونینگ فکریچه، طالبان حکمرانلیگی آستیده باشقه فنلر نینگ تعلیمیده هم کمچیلیکلر یوزه‌گه کېلگن.
دولت مکتبی اۉقووچیلریدن ینه بیری، علی بهجت، سپورتگه جوده قیزیقیشینی ایته‌دی، اما مکتبیده بو مضمون اوچون متخصص اۉقیتووچی یۉق. او قۉشیمچه قیله‌دی، خطاطلیک مضمونی هم جدی آلینمه‌یدی و صنفداشلری نینگ کۉپچیلیگی چیرایلی یازووگه اېگه اېمس، بیراق امتحانده تۉلیق نمره آلیشه‌دی.
بهجت :«فوتبال اوچون فقط بیر تۉپ کېره‌ک، او هم اۉقووچیلر تامانیدن اویدن آلیب کېلینه‌دی. اگر بیزگه والیبال هم اۉرگه‌تیلسه، جوده قیزیقرلی بۉله‌دی، لېکن بونگه هېچ اعتبار بېریلمه‌یدی. سپورت انجاملری بوزیلگن و بۉلک-بۉلک بۉلیب، قویاش آستیده تشلب قۉییلگن. بیز بو باره‌ده تۉغری تعلیم آلیشیمیز کېره‌ک، چونکه بو بیز نینگ ساغلیغیمیز اوچون فایده‌لی» دیب، ایته‌دی.
بېشینچی صنف اۉقووچیسی، سکینه، مکتبیده خطاطلیک تعلیمی نینگ احوالی باره‌سیده تشویش بیلدیره‌دی. او ایته‌دیکی، مکتبیده متخصص اۉقیتووچیلر یۉقلیگی سببلی یازووینی یخشیلش اوچون مکتبدن تشقریده‌گی اۉقوو مرکزلریگه مراجعت قیلیشگه مجبور بۉلگن.
بو اۉقووچی: «خطاطلیک مضمونی‌گه اونچه‌لیک اعتبار بېریلمه‌یدی و کۉپلب اۉقووچیلر تۉغری یازالمه‌یدی. اگر اۉقیتووچیلرگه دقت بیلن و منتظم بو مضون‌نی اۉقیتسه‌لر، یازوویمیز انچه یخشیلنردی» دیب، ایته‌دی.
دولت مکتبی اۉقووچیسی، احمد رسول، خطاطلیک و سپورت ساعتلری کۉپراق کولگی و موضوعگه علاقه‌سی بۉلمه‌گن صحبتلر بیلن اۉتیشینی ایته‌دی. اونگه کۉره، بو مضمون‌لرنی اۉقیتیش اۉرنیگه اولرگه دینی درسلر اۉقیتیله‌دی.
او : «مکتبیمیزده خطاطلیک و سپورت مضمونلری عموماً جدی قبول قیلینمه‌یدی. افسوسکی، بو درسلرده اۉقیتووچی فقط هزللشه‌دی و : «باله‌لر، بو فنلر اونچه‌لیک هم مهم اېمس، خطاطلیک نینگ فایده‌سی یۉق، اول دین‌گه اۉرگه نینگلر، بو مهم‌راق» دېیدی» دیب، ایته‌دی.
ترینا، او مکتبده بۉلگن دوریده هفته‌سیگه فقط بیر درسلیک ساعت سپورت درسی بار اېدی و اۉشه بیر ساعتده هم تعلیمگه اعتبار بېریلمسدی دیب و او توشونتیره‌دی:
«بو ساعتده کۉپراق وقتیمیز اېرتک ایتیشگه و اۉیین اۉینا‌شگه کېتردی. خطاطلیکده هم یېترلی اعتبار یۉق اېدی. اۉقیتووچی کېلردی، لېکن تعلیم بېریش اۉرنیگه ینه اېرتک ایتردی و بو مضون اونچه‌لیک مهم اېمس، دېردی».
شو بیلن بیرگه، کابلده‌گی ایریم عایله‌لر مکتبلرگه مراجعت قیلیب، اساسی مضمون قطاریده سپورت و خطاطلیک فنلریگه هم جدی اعتبار بېریشنی سۉره‌یدیلر.
اوچ فرزند نینگ آنه‌سی، ستوده، شونده‌ی دېیدی: خط و چیزمه‌چیلیک مکتبلرده تۉغری اۉقیتیلمه‌یدی. او قۉشیمچه قیله‌دی: «بو مضمون اوچون هېچ قنده‌ی انیق رېجه و دستور ایشلب چیقیلمه‌گن. خط و چیزمه‌چیلیک درسی بۉلگنده، اۉقووچیلر عادتده باشقه مشغولاتلر بیلن شغللنه‌دیلر، امتحانده اېسه برچه اۉقووچیلرگه تۉلیق بها قۉییله‌دی.»
بېش فرزندی دولت مکتبیده اۉقیاتگن آته، عبدالله، شونده‌ی دېیدی: سپورت و خطاطلیک مضمونلری اوچون ملکه‌لی استاذلر یۉق، شو نینگ اوچون اۉقووچیلرگه تۉغری تعلیم بېریلمه‌یپدی. او تأکیدله‌یدی: «بو بې‌پروالیک نینگ نتیجه‌سی شونده‌کی، کۉپ اۉقووچیلر نینگ یازووی اۉقیب بۉلمه‌یدی. اگر خطاطلیک مضمونی تۉغری اۉقیتیلمسه و سپورت مضمونی گه هم اعتبار بېریلمسه، اۉقووچیلر نینگ سپورتگه قیزیقیشی کمه‌یه‌دی. بو قیزیقمسلیک اولرده جسمانی و ساغلیق معمالرینی کېلتیریب چیقریشی ممکن. مکتب اېسه اۉقووچیلر نینگ سپورتگه بۉلگن قیزیقیشینی یۉنه‌لتیره‌دیگن جای بۉلیشی ممکن.» او مکتبلردن سپورت و خطاطلیک مضمونلریگه کۉپراق اعتبار بېریشنی سۉره‌یدی.
ایریم مکتب اۉقیتووچیلری هم سپورت مضمونی گه اعتبارسیزلیکنی تشویشلی دېب بیله‌دیلر و بو فن نه‌فقط اۉقووچیلر نینگ جسمانی ساغلیغی اوچون، بلکه روانی رواجلنیش و جماعه‌وی روحنی مستحکملش اوچون هم مهم اېکنینی تأکیدله‌یدیلر. اولر نینگ فکریچه، جهازلر نینگ یۉقلیگی، ملکه‌لی استاذلر نینگ یېتیشمسلیگی و منتظم دستور بۉلمسلیگی مکتبلرده بو مضمون‌گه اعتبار بېریلمسلیگی نینگ اساسی سببلریدن بیریدیر.
بیر دولت مکتبیده‌گی سپورت اۉقیتووچیسی، هادی صاحب‌زاده، سپورت نینگ قدری حلی آدملر آره‌سیده تۉغری انگلنمه‌گنینی و شو سببلی بو فن ایکینچی درجه‌لی مسأله صفتیده قره‌له‌یاتگنینی ایته‌دی.
هادی : «انسان تنه‌سی سپورتگه محتاج. جسمانی جهتدن، تنه شونده‌ی توزیلگنکی، حرکت قیلیش کېره‌ک. سپورت موشکلر نینگ رواجلنیشیگه یاردم بېره‌دی، بیر تاماندن جسمانی ساغلیق اوچون فایده‌لیدیر، ایکینچی تاماندن اېسه اۉقووچیلر نینگ روحیتینی کوچه‌یتیره‌دی و باییته‌دی.»دیب، توشونتیره‌دی.
کابلده‌گی دولت مکتبیده‌گی خطاطلیک اۉقیتووچیلریدن بعضیلری اېسه خطاطلیککه اعتبارسیزلیک اولر نینگ اۉزیدن اېمس، بلکه اۉقووچیلر نینگ ییللر دوامیده بونده‌ی کیفیتده بۉلگنیدن کېلیب چیققنینی و اولر نینگ سعی-حرکتلری هم ثمره‌سیز بۉلگنینی ایته‌دیلر.
خطاطلیک استاذلریدن بیری، سیر سیروس، معما اۉقیتووچیلرده اېمس، بلکه جمعیت عموماً آلگنده اولر نینگ صنعتینی تۉغری تن آلمه‌یاتگنیده اېکنینی تأکیدله‌یدی. او قۉشیمچه قیله‌دی: «خطاطلیک بیر هنردیر و هر بیر یاش بو هنرنی جدی قبول قیلیشی ضرور. افسوسکی، بو جدی قبول قیلینمه‌یدی.»
ینه بیر مکتب اۉقیتووچیسی، منیر احمد اندیشه، خطاطلیک هنری افغانستاندهگی قدرلنگن هنریدن بیری بۉلیب، کۉپ ییللیک اوروش و حاضرگی طالبان نینگ موجودلیگی بونگه اعتبار نینگ کمه‌ییشیگه سبب بۉلگنینی ایته‌دی. او تأکیدله‌یدی: «هر بیر اۉقیتووچی اۉزینی مکتبده متخصص دېب بیله‌دی و بو اېسه خطاطلیک تعلیمی نینگ پای‌دېوارینی ضعیفلشتیریب، اونینگ صفتیگه ضرر یېتکزماقده. ینه بیر معما شونده‌کی، اۉقووچیلر ییللر دوامیده درسلرسیز قالیب، مفت نمره آلیشگن.»
مملکت خطاطلریدن بیری، ولی‌الله منطقی اۉقووچیلرنی خطاطلیک هنریگه جلب قیلیش یۉللریدن بیری مکتبلرگه ملکه‌لی اۉقیتووچیلرنی ایشگه آلیش اېکنینی ایته‌دی. او قۉشیمچه قیله‌دی: «لیاقتلی خطاطلر و متخصص استاذلر بو مضونلرنی اۉقیتیش اوچون ایشگه جلب قیلینیشی کېره‌ک، بو ساحه‌ده درس بېره‌دیگن استاذلر اېسه تعلیم وزیرلیگی تامانیدن تیارلنیشی ضرور، شونده اولر اۉقووچیلرگه تۉغری تعلیم بېره آله‌دیلر.»
افغانستانده مشهور بۉلگن خط تورلری، نستعلیق، شکسته نستعلیق، تعلیق، نسخ و ثلث بۉلیب، هر بیری مملکت مدنیت و صنعتیده علیحده ا‌ۉرینگه اېگه. اما اعتبارسیزلیک طفیلی اۉقووچیلر اولر حقیده بیلیشمه‌یدی.
۸صبح کونده‌لیگی بو باره‌ده ایریم اۉقووچیلر بیلن صحبتلشدی، اما اولر «حسن و خط» دېگن مضمون بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، افغانستاندهگی خطاطلیک صنعتی حقیده کۉپ معلوماتگه اېگه اېمسلر و سپورتگه بۉلگن قره‌شلری اونی فقط‌گینه اۉیین کولگی صفتیده کۉریش بیلن چېکلنه‌دی.
بو آره‌ده، طالبلر مملکت تعلیم دستوریدن ایریم کتاب و درسلرنی آلیب تشله‌دیلر.
۸صبح کونده‌لیگیده یېتیب کېلگن بیاناتده کۉرستیلیشیچه، بیرینچی صنف نینگ دری و پشتوی کتابلریدن «بیراق» و «گُل سرخ»، «آنه‌لر کونی»، «آزادلیک»، «معلم کونی»، «بیراق» درسلری، ایکینچی صنف دری و پشتوی کتابلریدن «وطن قۉشیغی»، «ملی سرودی»، «بیراغیمیز»، «عیال حقوقی»، تۉرتینچی صنف پشتو و اجتماعی کتابلریدن «بیراغیمیز»، «عیال حقوقی»، «گُل سرخ بیره‌می»، «خلق قۉشیقلری و عرف-عادتلر»، «انسانپرورلیک»، بېشینچی صنف پشتو، دری و اجتماعی کتابلریدن «اساسی قانون»، «انسان حقوقلری»، «بهار»، آلتینچی صنف دری و پشتو کتابلریدن «آزادلیک»، «انسان حقوقلری»، «جیرگه»، «انسانپرورلیک»، یېتینچی صنف انگلیس، دری و پشتو کتابلریده‌گی «خلق مدنیتی»، «فولکلور»، «جمعیتده عیال حقوقلری»، سکیزینچی صنف دری و پشتو کتابلریدن «ملی بیرلیک»، «عیال حقلری»، «بشر حقلری»، «دنیا تینچلیگی»، «بامیان هیکللری»، «عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری نینگ آدملر آنگیگه تأثیری»، «دموکراسی»، «استاذ قاسیم افغان»، «بودا هیکلی» و «انسان حقلری بۉییچه جهان کمیسیونی»، تۉقیزینچی صنف دری و پشتو کتابلریدن «تینچلیک»، «عیال و حضرتی علی نینگ تۉرت بیتی»، «بشر حقلری نینگ تاریخی»، «جمعیتده عیال نینگ اۉرنی»، «عیال و جمعیت»، «تینچلیک»، اۉن بیرینچی صنف دری کتابیدن «شخصی و اجتماعی مستقللیک» درسلری آلیب تشلنگن.
