افغانستانده اوزبیک تیلی نینگ یوکسلگن یا آرتگه قالگن دورلری
دکتور شفیقه یارقین
ظاهر شاه وقتیده اوزبیکچه پروگرام رادیو دن باشلندی. اوزبیک مالیه وزیریمیز و اونلب اوزبیک رییسیمیز بار ایدی. جمله دن انجنیر شرفی تفحصات رییسی ایدی. میرزا محمد یوسف خان و فرزندلری و نوا و انچه لر مهم دولت اورینلریگه چیققن ایدیلر و مهمی شو که اوز ایشخانه و اوز مقاملریده صلاحیتلری بار ایدی، اما بو دور مهم ایمس، نیگه که قیلینگن ایشلر جوده آز. اینیقسه فاشیست و دیکتاتور سردار داوود دوریده اوشه یریم ساعتلیک اوزبیکچه پروگرام رادیو دن یوق قیلیندی و حتا قومی تخلصلر هم منع ایتیلدی!
ثور انقلابی نینگ جنایتلری یا یخشی و یامانلیگی حقیده سوزلهمهیمن، نیگه که بو حقده هر کیم اوز قرهشی بیلن قضاوت قیلهدی، اما اوزبیک تیلی و ایلی اوچون اینگ پارلاق دور ایدی. بو دور ده بولگن ایشلرنی ایسیمگه قالگنیچه یازهمن:
۱- ایلک بار «یولدوز» و «گوراش» هفتهلیگی اوزبیک و تورکمن تیللریده کابلدن منظم روشده اوزلوکسیز ترقله باشلهدی.
۲- علوم اکادمیسی، معارف وزیرلیگی و عالی تحصیلات وزیرلیگی چوکاتیده اوزبیک تیلی دیپارتمنتلری آچیلدی.
۳- قشاق عایلهلردن چیققن و واسطه و پولی بولمهگن یوزلب اوزبیک فرزندلری عالی تحصیل اوچون بورسلرگه یوباریلدی. بوگون کدر بولیب تورگن لبیب، آلتای، آرال، ایشانچ کبیلر اوشه دور ده اوقیگن کیشیلر دیرلر.
۴- اونلب وزیر و معین و والی و اولوسوال و رییس اوزبیکلردن تعیینلندی. حتا حزب نینگ سیاسی بیورو و مرکزی کمیتهسی و زونلر نینگ منشیسی و شورای انقلابی اعضاسی و رییس جمهور معاونی هم اوزبیکلردن تعیینلنگن ایدی.
۵- اوزبیک و تورکمن تیلی درسلیک کتابلری، همده۱- ۹نچی صنف گچه برچه مکتب کتابلری اوزبیک و تورکمن تیللریده تألیف و چاپ ایتیلیب، تدریس قیلیندی.
۶- یازووچیلر اویوشمهسیده اونلب اوزبیک و تورکمن شاعرلریمیز نینگ بدیعی کتابلری چاپ ایتیلدی و ژوندون مجله سیده اوزبیکچه و تورکمنچه بولیملر یا ایدیشنلر آچیلدی.
۷- ملیتهای برادر مجله سیده، میهن جریده سیده و تورلی نشریه لرده اوزبیکچه مقاله لر و شعر و حکایهلر ترقلدی.
۸- نقاش و مشروطهچی پروفیسور غلام محمد میمنهگی و استقلال اوروشی قهرمانلریدن بیری بولگن امام بیردی اوزبیک نینگ جوده کته اولچم ده بولگن تصویرلری اینگ مهم جایلر یعنی اطلاعات و فرهنگ وزارتی و مالیه وزارتی دیوارلریدن آسیلدی.
۹- نوایی نامیگه اون ییللیک تحقیقی دور بیریلدی, خمسه، محاکمهاللغتین، محبوب القلوب، مکارم الاخلاق، بابر دیوانی، نادره دیوانی، فضولی دیوانی، ذلیلی دیوانی چاپ بولدی. اگر شو اون ییلده یوزلب کتاب تیارلهگن بولسهیدیک، برچهسی باسیلیب چیقردی، اما اوزیمیز فایدهلنمهدیک- افسوس!
۱۰- پوهنتون ده و بعضی دارالمعلمینلرده اوزبیک تیلی و ادبیاتی دیپارتمنتی آچیلدی. کاظم امینی، آیسلطان خیری، تاشقین بهایی کبیلر انه شو دور نینگ محصللری دن دیر.
۱۱- نوایی نامیگه ادبی مهم مدال ضرب اوریلدی و بیرینچی بار شاعر و یازووچی و مترجم دکتور شرعی جوزجانی گه شو مدال بیریلدی.
۱۲- نیچه اوزبیک اولوغ ذاتلریدن اوزلری حیات بولگن چاغلریده شوکتلی سیمینار لر آرقهلی تجلیل قیلیندی و جمله دن بویوک شاعر و خطیب و معارف اهلی جناب الحاج قاری محمد عظیم عظیم سرپلی گه انه شو تقدیرلش ییغینی بیلن بیرگه «کارمند شایسته فرهنگ» لقبی بیریلدی.
۱۳- بابر و نوایی و مخدومقلی فراغی اوچون خلق ارا سمپوزیملر اوتکهزیلدی.
۱۴- اونلب و یوزلب جوده عالی کیفیتلی صوتی و تصویری اوزبیکچه و تورکمنچه قوشیقلر رادیو و تلویزیون ده ثبت و نشر بولدی.
۱۵- ظفر هنری گروهی تشکیل ایتیلدی. بو هنری گروه نینگ قیلگن خدمتی اوزبیک و تورکمن موسیقی سی اوچون اونوتیلمس و تکرارلنمس دیر. بو گروه حتا مکتب موسیقی درسلیک کتابی اوچون گوزهل قوشیقلر یرهتیب، صوتی کست لر و تصویری کتابینی موسیقی نت یا الفباسی بیلن تیارلهدیلر. بو ایش یگانه و هیچ قچان بولمهگن و تکرار لنمهگن ایش بولیب قالدی.
شونینگدیک اونلب بشقه فرهنگی و علمی ایشلر.
اینگ مهمی شو که اوشنده اوزبیک و تورکمن کدرلریمیز مدیر می یا رییس یا معین یا وزیر، یا شورای انقلابی اعضاسی، یا شورای مرکزی اعضاسی، یا جنرال و دگروال، صلاحیت و عزت بیلن ایشلردیلر. اوشه دور دن کیین و حاضر چی؟ مجاهدلر و طالبلر دورلری حقیده سوزلهمسم هم بولهدی. اوشنده نه باش امان قالگن ایدی نه معنویت و مدنیت.
اوندن کیین جنبش و غرب دموکراسیسی دوریده قیسی فرهنگی ایشلرنی ایسلهی آلهسیزلر؟
قنچه اوزبیک کتابلر دولت امکانیتی بیلن چاپ بولگنیگه گواه سیزلر؟
اوزبیک تیلیده دایمی و منظم چاپ بولهدیگان بیرار روزنامه، جریده و مجلهنگیز بارمی؟
اوزبیک وزیر و رییس و والی، حتا رییس جمهور معاونی ده صلاحیت بار می؟
وزیرلرینگیز حتا اوز سخنگوسی یا دفتری رییسینی اوزی تعیین قیلالهدیمی؟
بعضیلر تیلیمیزنی جنبش رسمی قیلگن، بعضیلر اشرف غنی اوزبیک تیلی ملی کونینی تعیین قیلدی، دیب أیتهدیلر!!!
یانیده ۵۰ مینگ کیشی سوزلاوچیسی بولمهگن تیللر هم رسمی بولدی، کو!
رسمی بولگنی بیلن، تطبیق ساحه سی، تیل رواجلهنیشی و یوکسهلیشی اوچون قیلینگن ایشلرنی کورسهتینگلر!
عزیز اوزبیکلر!
لطفن کوز آچیب، مطالعه قیلیب، حقیقتلرگه چوقورراق قرهب، تیلیمیز و ایلیمیز حقیده سوزلنگلر!
