جمهوریت قوله‌گنده؛ سیاست عسکرلر عایله‌لرینی قاره کونلرگه اېلتیب قۉیدی
آویژه خورشید
جمهوریت نینگ قوله‌شی و سابق جمهور رییسی اشرف غنی نینگ مملکتنی تشلب کېتیشی مینگلب عایله‌لرنی خواطر و بې‌پناه‌لیککه تشله‌دی. سابق حربیلر نینگ عایله‌لریگه کوره، بو قوله‌شی فقط بیر تیزیم نینگ یکونی اېمس اېدی؛ بلکه میلیونلب انسانلر نینگ خوفسیزلیگی، آسایشته‌لیگی و حیاتی نینگ توگه‌شی بۉلدی. بیر قرار، بیر سیاسی اۉزگریش قنده‌ی قیلیب بیر لحظه ده عایله‌لر نینگ تقدیرینی و یاشلر نینگ کېله‌جگینی اۉزگرتیریشی ممکنلیگینی کۉرسه‌تدی.
قویاش هلی تۉلیق چیقمه‌گن پیتده جهان احمدی نینگ بوتون امیدلری چیل‌پرچین بۉلدی. قۉللری بېخبر و انتظارلیکدن تیترردی، کابل نینگ هر بورچه‌گی اېسه خواطر و امیدسیزلیککه تۉله اېدی. اوچ آی اوتگن ایدی که، آته‌سی و اکه‌سی جنگ میدانیده اېدی، اولردن هېچ قنده‌ی خبر یۉق، هر لحظه اونی ینه‌ده تشویشلی قیلردی. شهرلردن بیری کېتمه-کېت قولردی، طالباندن قۉرقوو و یوره‌گینی سیقیب یوباره‌دیگن واهمه اونی بۉغر اېدی.
یاش ژورنالیست صفتیده او اېندی-اېندی یورت اوچون خدمت قیله آلیشیگه ایشانه‌یاتگن اېدی، اما کۉز اۉنگیده همه‌سی ویرانه‌گه ایلنه‌یاتگنینی کۉردی. آخرگی کېلگن خبر جلال آباد و مزاری شریف نینگ قوله‌شی اېدی و شو هم اونی ایشگه بارمسلیککه مجبور قیلدی.
بو یاش ژورنالیست سوزلریگه کوره: «اویده‌گی احوال هم چیگللشگن اېدی. آته‌م و اکه‌م حربی اېدیلر، اوچ آیدن بېری اولرنی کۉرمه‌گن‌میز. هر دقیقه‌ده قۉنغیراق یاکه بیرار خبر کوتردیم؛ ثانیه‌لر ساعت لردېک اۉتر، یوره‌گیم تینچلیک بیلمس اېدی.»
او اۉزیچه اۉیلردی: احتمال خلق قۉزغه‌له‌دی، احتمال جنگ باشلنه‌دی، بلکه همه نینگ آغزیده بۉلگن انقلاب صادر بۉله‌دی… و او امید قیلیشنی خواهلردی.
احمدی نینگ ایتیشچه: «آخرگی کۉرگن خبرلریمده ارگ صحیفه‌سیده فوق العاده ییغیلیشلر بۉله‌یاتگنی، سمیع سادات کابل خوفسیزلیگی نینگ رهبری اېتیب تعیینلنگنینی کۉردیم. ارگ نینگ مطبوعات خدمتی و خوفسیزلیک اداره‌لری ییغیلیشلر و ساخته تبسملر بیلن همه‌سی نظارت آستیده اېکنینی کۉرسه‌تیشگه اورینردی. اما مېن اۉزیم نینگ دیککی‌لب اوره‌یاتگن یوره‌ک ضربیمنی هر قنده‌ی خبردن هم یخشیراق اېشیتردیم.»
اونینگ عایله‌سی هم ناتینچ اېدی. اوچ آیدن بېری نه آته‌سی و نه اکه‌سیدن خبر بار اېدی. اکه‌سی جنوبی ولایتلر نینگ بیریده خدمت قیلردی، اۉشه ولایت هم بیر کون آلدین قوله‌دی.
اینه ده احمدی: «بو بېخبرلیق مېنینگ ایچیمده‌گی قۉرقوو و اضطرابنی ینه‌ده آشیرردی. آنه‌م بېمار، اوکه‌م و سینگلیم حالدن تایگن، اوییمیزنی یمان بیر سکوت باسیب آلگندی. شو پیت جمهور رییس نینگ قاچگنی حقیده خبر ترقه‌لدی.»
انگیزه احمدی : «ایشانچیم کامل اېدی: اگر طالبان ینه حاکمیتگه قیتسه، اېندی نه ایش، نه اۉقیش قاله‌دی. اۉشه پیتده اکه‌م نینگ خاتینی ییغلب قۉنغیراق قیلیب، التماس، بیرار خبر بۉلسه ایت، باله‌لریم ییغله‌یپتی، تشویشدن اۉلیه‌یپمن، دېدی. مېن اېسه قۉللریم تیتره‌سه-ده، اونی آووتدیم: تشویشلنمه، سیاوش یخشیدیر، تېز آره‌ده اۉزی قۉنغیراق قیله‌دی. اما ایچیمده بۉران اېدی، بیلردیم آدم هر نرسه‌گه برداش بېره آله‌دی، فقط یوره‌گیگه اېمس.»
اونینگ کیچیک اوکه‌لری و سینگیللری اطرافیده ییغیلیب، قۉرقوو بیلن سۉرردی: «اگر طالبان کېلسه نیمه بۉله‌دی؟ آته‌میز قه‌یېرده؟»
قرانغو اۉیلر، دهشتلی تصورلر آنگیدن اۉتر اېدی. چونکه قوله‌شی آلدیدن هم آته‌سینی بې‌واسطه و بلواسطه اۉلدیریش بیلن تهدید قیلیشگن اېدی. نفس آلیش نینگ اۉزی مشکل بۉلیب قالگندی. هر بیر قۉنغیراق، هر بیر مو‌تر آوازی، حتا پرده آرتیده‌گی سایه‌لر هم اولرنی واهمه‌گه سالردی.
بعضاً او اۉیلردی: «اگر سیاوش قیتسه، اگر آته‌م بیر کون تېلفون قیلیب، تیریک‌من دېسه، شو مېنگه کفایت قیله دی.»
ساعت ایکی اطرافیده اکه‌سی قۉنغیراق قیلیب کابلگه یېتگنینی، تېزده اویگه کېلیشینی ایتدی. شو بیلن بیرگه آته‌سی هم سۉنگگی نفسیگچه جنگده قالیب، کېین قیتیشگه مجبور بۉلدی. اېندی قرشیلیک فایده بېرمس، جنگ قالمه‌گندی.
احمدی اینه ده اېسلب: «آته‌م ییللر دوامیده یورتینی حمایه قیلگن مرد اېدی. اما قیتیشی دن کیین، اېندی اۉشه آدم اېمسدی. قامتی برقرار کۉرینسه-ده، نگاه‌سی سینیب قالگن اېدی. او بیز جانیمیز و قانیمیز بیلن آلدینگه باردیک، اما سیاست آرتیمیزدن ضربه بېردی دېدی.
آته‌سی جنگ میدانیده ساغلیغی‌نینگ بیر قسمینی یۉقاتگن، تن جراحتلری بیلن کوره‌شه‌یاتگن بۉلسه-ده، یوره‌گی هنوز وطنی اوچون اورردی. اما یوزیده و کۉزلریده اضطراب و الم نینگ ایزلری بار اېدی.
احمدی، آته‌م فقط جنگ میدانینی اېمس، بلکه غرورینی هم یۉقاتگندی. او یوز مرته اۉلیمنی کۉرگن وطنی نینگ قۉلدن کېتیشی اضطرابلری قاواغیده‌گی اجینلرگه اۉرنه‌شگن اېدی. سۉنگگی تونلرده حتا نان و چای هم تاپیلمسدی، اۉق-داریلر توگه‌یاتگن اېدی، اما بری-بیر آخریگچه جنگ قیلیشدی. او بیلمسدی، همه‌سی اله‌قچان ساتیلگنینی. اونینگ قۉللرینی جنگده ارقان اېمس، بلکه خیانت باغلب قۉیگندی، دیب ایتدی.
سیاوش هم آته‌سیدن یاشراق بۉلسه-ده، قره‌شلری اۉزگرگندی. کۉزلری جوابسیز سواللرگه تۉله اېدی. اولر تیریک قیتگن بۉلسه هم، کۉرینیشیدن بیلینر اېدی، روحی نینگ بیر بۉله‌گی جنگ میدانیده قالیب کېتگندی.
او قیز ایسه اینه شوندی دېیدی: «مېن اولرنی تماشا قیلیب، بیلردیم، بیر حربی اېرکک اوچون بو مغلوبیت فقط توپراقنی یۉقاتیش اېمس، بلکه اۉزی نینگ جنگچی غرورینی یۉقالیشی اېدی. سیاست آستیده اېزیلگن غرور اېدی بو.»
عایله آخری قرار قیلدی: احمدی و ایکی اکه‌سی کابلده قالیشه‌دی، قالگنلر اېسه آته‌سی نینگ حربی اۉتمیشی سببلی حبس خوفی و قۉرقوودن هجرت یۉلیگه توشیشه‌دی. اۉشه کېچه اویده سکوت حکمران اېدی. اجره‌لیش اتاق هواسیده سېزیلیب تورردی. آته‌سی تیتراق قۉللری بیلن اونی قوچاقلب: «الله گه تاپشیردیم سېنی» دېدی. کۉز یاشلری آق سقالیگه تامیب توشر، احمدی اېسه برچه کوچینی یۉقاتگندی. انگیزه گه کوره : «اېرته‌سی کونی یقینلریم غربت یۉلیگه چیقیشدی. اۉشه تون – حیاتیم نینگ اېنگ آغیر و قۉرقینچلی کېچه‌سی بۉلدی.»
جمهوریت نینگ قوله‌شی مینگلب عایله‌لرنی پرچه‌لب یوباردی. بې‌چاره‌لیک، قشاقلیک، ایش‌سیزلیک و حبسدن قۉرقوو کۉپلب عایله‌لر نینگ اجره‌لمس قسمیگه ایلندی. بو فقط بیر تیزیم نینگ توگه‌شی اېمس اېدی؛ بو حیاتلر نینگ، آرزولر نینگ و خلق نینگ آسایشته‌لیگی نینگ قوله‌شی اېدی. بو واقعه میلیونلب آدملرنی عذاب و اضطرابگه گرفتار قیلدی و اونینگ قاره سایه‌سی بوتون افغان خلقی نینگ اوستیگه توشدی.
