نخستین روز از چهارمین نشست ویانا برای یک «افغانستان دموکراتیک» با حضور ۷۰ تن از ۴۰ سازمان و گروه سیاسی، نظامی و مدنی، افراد و شخصیت‌های مستقل فرهنگی و سیاسی و نماینده‌گان رسانه‌ها دیروز برگزار شد. مبارزه با تروریسم و تامین امنیت در افغانستان، چشم‌انداز سیاسی، روابط بین‌الملل و پیامدهای منطقه‌ای، حقوق بشر و نقشه راه اقتصادی برای آینده افغانستان، از موضوعات مهم مورد بحث این نشست خوانده شده است. ایجاد مکانیسم اجرایی برای تعامل با جهان و چارچوب بدیل برای گذار از وضعیت موجود به یک نظم دموکراتیک، تاکید بر گفت‌وگو، هم‌دیگرپذیری و ضرورت ایجاد جنبش سیاسی متحد و اتخاذ واکنش واحد در مورد حذف زنان و نیروهای مدنی از نشست سوم دوحه از سوی سازمان ملل متحد، از مباحث کلیدی سخنرانان این نشست بوده است. مشاور امنیت ملی حکومت سابق افغانستان خواستار ایجاد جنبش سیاسی متحد شده و تاکید کرده که در غیاب چنین نیرویی، جامعه جهانی طالبان را به‌عنوان نیروی بدون جاگزین تلقی می‌کند.
نشست ویانا برای چهارمین بار از سوی انستیتوت امور بین‌المللی اتریش به تاریخ چهارم سرطان برای سه روز با حضور ۷۰ تن از نیروهای سیاسی و مدنی مخالف طالبان برگزار شده است. در این نشست احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی، دکتر رنگین دادفر اسپنتا، مشاور امنیت ملی و وزیر امور خارجه حکومت سابق، محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، شماری از چهره‌های سیاسی مستقل، روزنامه‌نگاران و اعضای نهادهای مدنی به‌‌شمول زنان حضور دارند.
منابع در نشست ویانا می‌گویند که ایجاد یک مکانیسم اجرایی برای تعامل با جهان و ارایه یک چارچوب بدیل برای انتقال افغانستان از وضعیت موجود به یک وضعیت دموکراتیک از اهداف این نشست است. اشتراک‌کننده‌گان در این نشست هشدار داده‌اند که عادی‌سازی تعامل با طالبان، «اشتباه استراتژیک» است و جهان باید به خواست‌های مشروع و دموکراتیک مردم افغانستان توجه کند.
دکتر رنگین دادفر اسپنتا، مشاور امنیت ملی و وزیر امور خارجه حکومت سابق، با تاکید بر اتحاد جریان‌های ضد طالبان، گفته که در غیاب جنبش سیاسی متحد، جامعه جهانی طالبان را به‌عنوان نیروی بدون جاگزین تلقی می‌کند. او افزوده که اگر همه راه‌ها برای حل مشکل کنونی در کشور بسته شود، راهی جز توسل به قهر [مبارزه مسلحانه] نمی‌ماند.
آقای اسپنتا گفته است: «برای این‌که بتوانیم خواست‌های کلان مردم افغانستان را در یک برنامه فراگیر و عدالت‌خواهانه تبیین کنیم، ایجاد صف کلان مبارزه‌جویانه زیر هر نامی الزامی به نظر می‌رسد.» او تاکید کرده که برای تغییر وضع موجود، نیاز است از اشتباهات گذشته درس گرفته شود.
مشاور امنیت ملی حکومت سابق افزوده است: «رفتار سازمان ملل در برابر حاکمیت طالبان و دعوت یک‌جانبه از آنان به نشست دوحه، بسیار خطرناک و اشتباه‌آمیز است.» او تاکید کرده که در این نشست واکنش مناسب در برابر رویکرد سازمان ملل متحد نشان داده شود. او طالبان را حاکمیت «تمدن‌ستیز، دشمن حقوق بشر و زنان» خوانده و افزوده که اگر میان مخالفان این گروه اتحاد شکل نگیرد، آنان بدون بدیل به تسلط خود بر افغانستان ادامه خواهند داد.
این در حالی است که محمد محقق، عضو رهبری شورای عالی مقاومت برای نجات افغانستان، سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان، را «مرد جنگ و صلح» توصیف کرده است. او گفته که حقانی به‌رغم حملات انتحاری و انفجاری که در گذشته انجام داده، به «مذاکرات بین‌الافغانی» تمایل دارد.
آقای محقق گفته است: «اگر روزی این‌ها [طالبان] به سر عقل نیایند، به شما اطمینان می‌دهم که باز… همه ناچار می‌شوند که به صحنه بروند، وقتی این‌ها [جریان‌های ضد طالبان] به صحنه رفتند، فضا برای [طالبان] تنگ می‌شود.»
ملک ستیز، پژوهش‌گر حقوق بین‌الملل، در واکنش به این اظهارات آقای محقق در صفحه ایکس خود نوشته است: «سیاسیون استیلاگر و انحصارگر توجیه می‌کنند. این همان ادبیاتی است که رزا اوتنبایوا [رییس یوناما] استفاده می‌کند و زمینه‌سازی تعاملات جدید در نشست دوحه است.»
از سوی دیگر، احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان، در نخستین روز از چهارمین دور نشست ویانا، تاکید بر برگزاری انتخابات کرده و اولویت را انتخاب مردم دانسته است. او گفته است: «اگر مردم، طالب را هم انتخاب بکنند، ما تسلیم اراده مردم هستیم. اما مردم انتخاب‌شان واضح است. ما هر گونه دیدگاهی که داریم به‌جای مردم تصمیم نگیریم.»
آقای مسعود افزوده است: «امروز متاسفانه آزادی از تمام شهروندان افغانستان به دور از قومیت، زبان، فرهنگ و عقبه‌اش گرفته شده است.» به گفته او، گروه طالبان نماینده هیچ قوم و زبانی در افغانستان نیست، بلکه «یک مفکوره استخباراتی، بیرونی و غیر از مردم افغانستان است و متعلق دانستن این گروه به یک قوم، زبان، دین و فرهنگ مردم، جفای بزرگ است.» او همچنان گفته است: «گذشته ما قابل جمع نیست، اما می‌توانیم آینده قابل جمع داشته باشیم.»
با این حال، خالد پشتون، سخنگوی شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان، در این نشست، تلاش‌های سازمان ملل متحد برای تشکیل حکومت همه‌شمول را ناکام توصیف کرده است. او گفته که در فرهنگ لغات طالبان حکومت همه‌شمول «اصلاً معنا ندارد، نه ما انتظار بکشیم و نه هم جهان انتظار بکشد.» به گفته او، مقاومت باید شدت بگیرد تا منجر به نتیجه مثبت شود.
همچنان پروانه ابراهیم‌خیل نجرابی، فعال حقوق زن، از سخنرانان دیگر این نشست، از شکنجه و بازداشت اقلیت‌های قومی و مذهبی از سوی طالبان یاد کرده و افزوده که این گروه دختران را در برخی از مناطق به نکاح اجباری جنگ‌جویان خود درآورده است. او تاکید کرده که طالبان نیروهای امنیتی پیشین را در کنار شکنجه، بازداشت و قتل مجبور ساخته‌اند که دختران خود را به نکاح افراد این گروه دربیاورند.
این فعال حقوق زن، حذف زنان را از تمام حوزه‌های زنده‌گی جمعی نگران‌کننده خوانده و گفته است که هم‌اکنون نیمی از جمعیت افغانستان در بدترین شرایط در حبس خانه‌گی به‌سر می‌برند و زنده‌گی توهین‌آمیز و توأم با خشونت بی‌رحمانه طالبانی را تحمل می‌کنند.
خانم نجرابی از اشتراک‌کننده‌گان خواسته که برای آزادی افغانستان از چنگال طالبان متحد شوند و به یک راه حل مشترک برسند. او افزوده است: «من تجربه اعتراضات خیابانی و زندان طالبان را دارم. زنده‌گی در خفقان طالبانی غیرقابل تحمل است. کافی است شما خود و اعضای خانواده خود را به‌جای خانواده‌های تحت ظلم و ستم طالبانی قرار دهید. درد خواهر زندانی و برادر تحت شکنجه‌تان را حس کنید و بعد یافتن راه حل ساده‌تر می‌شود.»
داوود ناجی، رییس کمیته سیاسی جبهه آزادی افغانستان، در این نشست گفته است که مردم زیر «ستم طالبان، شدیدترین نوع بربریت، تبعیض سیستماتیک و آپارتاید جنسیتی را تجربه می‌کنند. از سوی دیگر جهان و منطقه نیز هر کدام به دلیلی با آن‌ها [طالبان] مماشات می‌کنند.» او گفته که جبهه آزادی در کنار مبارزه مسلحانه با طالبان، بر اهمیت گفت‌وگو و تلاش‌های سیاسی برای عبور از وضعیت موجود نیز تاکید داشته است.
گفتنی است که سخنرانان روز نخست این نشست، در مورد تبعیض سیستماتیک و آپارتاید جنسیتی اعمال شده از سوی طالبان، چگونه‌گی اتخاذ دیدگاه واحد در مورد حذف زنان و نیروهای مدنی از نشست سوم دوحه از سوی سازمان ملل، جست‌وجوی راه‌های هم‌دیگرپذیری و ضرورت اتحاد و همبسته‌گی نیروهای دموکراتیک برای آینده باثبات و مردم‌سالار افغانستان، گفت‌وگو کرده‌اند.
قرار است اشتراک‌کننده‌گان چهارمین دور نشست ویانا در جریان سه روز در «پنل‌های» مختلف در مورد آینده مردم‌سالار افغانستان، بسیج نیروهای سیاسی مخالف طالبان و ایجاد چتر واحد سیاسی، ایجاد نقشه راه و برخی از مسایل بین‌المللی و منطقه‌ای مرتبط با افغانستان گفت‌وگو کنند.
