جهان در سال جاری، بهمعنای واقعی کلمه، در آتش سوخت. آتشسوزیهای جنگلی در سراسر اروپا و امریکا، حتا سرسختترین منکران تغییرات اقلیمی را نیز وادار به سکوت کرد. این وضعیت، بهصورت مجازی نیز صادق است. بار دیگر به ما یادآوری شد که زنجیرههای اکمالاتی جهانی تا چه حد در برابر تکانههای ژئوپلیتیک آسیبپذیرند و چگونه جنگهای بیپایان، جوامع را بهطور کامل به مکانهایی میرانند که نه تمایلی به حضور در آنها دارند و نه کسی پذیرای آنهاست.
در فضای آنلاین، سیلابی از محتوای تولید و توزیعشده توسط هوش مصنوعی وانمود میکند که در تلاش برای درک این شرایط است، اما در واقع، تنها به سردرگمی و به خطر انداختن ما میانجامد. از اینرو، باید سپاسگزار راویان بود؛ روزنامهنگارانی که کاوش میکنند، میپرسند و قدرتمندان را به چالش میکشند؛ کسانی که با داغداران همدردی میکنند، به سخنانشان گوش فرا میدهند و در پی درک خشم آنها هستند.
هرچند تکنالوژی صدای گفتمان عمومی را رساتر میسازد، اما بهندرت اطلاعات مورد نیاز ما را در لحظه مناسب در اختیارمان قرار میدهد. این وظیفهای است که روزنامهنگاران بر عهده دارند. آنها مردمی را که در سیلاب اطلاعات غرق شدهاند، به شهروندانی آگاه بدل میسازند که قادرند از حقوق خود دفاع کرده و برای ایجاد تغییر دادخواهی کنند.
آنها در همهجا حضور دارند. در هر جامعه، روستا، شهر و منطقهای، روزنامهنگاران ذاتی وجود دارند: افرادی که مشاهده میکنند، ثبت میکنند، تحلیل میکنند، بهخاطر میسپارند و به چالش میکشند. آنها چشم و گوش رسانههای محلی ما هستند؛ بهویژه در مناطقی که بازار به اندازه کافی برای حمایت از فعالیتهای خبری «کلاسیک» توسعه نیافته است.
آنها کسانی هستند که در حالی که از جدا شدن یک یخچال طبیعی و تخریب کامل جادهها در نیپال فلمبرداری میکنند، دوربین به دست میگیرند و تلاش میکنند لرزش دستان خود را مهار کنند. آنها همانهایی هستند که ورود ماشینهای حفاری را به یک شهر دورافتاده در قزاقستان رصد میکنند و قانونی بودن فعالیت معدن طلای مخروبهای را که ناگهان پدیدار شده است، زیر سوال میبرند.
روزنامهنگاران کسانی هستند که گوش فرا میدهند، به بیصدایان مجال ابراز وجود میدهند و به مردم کمک میکنند تا داستان زندهگی خود را روایت کنند. در عین حال، روزنامهنگارانی نیز هستند که مدتها پس از آنکه بقیه جهان از موضوعی روی برگرداندهاند، به پیگیری آن ادامه میدهند. آنها میمانند تا بپرسند: «بعداً چه اتفاقی میافتد؟»، «خانهها پس از یک فاجعه چگونه بازسازی خواهند شد؟»، «چرا یخچالهای طبیعی در حال ذوب شدن هستند؟»، «چه کسی پشت عملیات استخراج معدنی است که چشمانداز محلی را ویران میکند؟» و «چرا مقامات منطقهای به آنها اجازه میدهند بدون جواز فعالیت کنند؟»
این راویان و روزنامهنگاران برای ادامه کار خود نیازمند بهرسمیت شناخته شدن و محافظت هستند. آنها در برابر قدرتمندانی که در پی ممانعت از طرح سوالات دشوار و کشف پاسخها هستند، به حمایت و پوشش قانونی نیاز دارند. همچنین، در رویارویی با شرکتهای تکنالوژی که بدون پرداخت هزینه از کارشان سود میبرند، به پشتیبان ضرورت دارند. مهمتر از همه، آنها به مخاطبان، خوانندهگان و جوامعی نیازمندند که اهمیت کار آنها را درک کرده و به آن ارج نهند.
فضاهای اطلاعاتی ما ــ پیامهای دیجیتالی، صوتیتصویری و نوشتاری که در زندهگی روزمره دریافت میکنیم ــ برای عملکرد درست، کماکان به حضور روزنامهنگاران نیازمندند. و از همه مهمتر، آنها به کثرت و تنوعی از روزنامهنگاران نیاز دارند؛ رسانههای کوچک و مستقل برای بازتاب انرژی خیابانها و اتاقهای خبر بزرگ و باسابقه که مایل به پذیرش مبارزات بزرگ هستند.
این چالشی است که نسلها با آن روبهرویند. در سراسر جهان، جوانان دوربینها و تلفنهای خود را برمیدارند تا روایتهای خود را ثبت کنند و با خواستهها، پرسشها و ایدههایشان وارد عرصه عمومی شوند. این یک فرصت عظیم برای رسانههای جدید موبایلمحور است که روایتهای آنها را در شبکههای اجتماعی نشر میکنند، اما در عین حال، فرصتی برای اتاقهای خبر بزرگتر و باسابقهتر نیز فراهم میآورد تا اعتماد مخاطبان جوانی را که در پی جلب آن بودهاند، به دست آورند.
این مساله برای همه ما حایز اهمیت است. بدون حقایق، بستر موضوع و پرسشگری، هیچ مشارکت مدنی معناداری شکل نخواهد گرفت. هر کسی که در پی کاشتن بذر سردرگمی و تیرهروزی است، اطلاعات را از بین میبرد، پرسشگران را خاموش میکند و مردم را از حق دانستن درباره جهان پیرامونشان محروم میسازد. یک راه آسان برای مقابله با این وضعیت وجود دارد: خبرها را بخوانید، روایت خود را بازگو کنید، آگاه باشید و بگذارید صدایتان شنیده شود.
یادداشت: این مقاله نظری ـ تحلیلی بهعنوان بخشی از کارزار «روز جهانی خبر»، ابتکاری برای نشان دادن ارزش روزنامهنگاری، سفارش داده شده است. بازنشرکنندهگان باید این یادداشت را حفظ کرده و نام نویسنده اصلی را ذکر کنند. بازنشر کامل و ترجمه آن آزاد و رایگان است، به شرطی که ترجمه صادقانه و وفادار به متن اصلی باشد و معنا یا محتوای آن را تغییر ندهد. ویرایشهای جزیی برای کوتاه کردن متن یا سبک نگارش رسانه بر همین اساس مجاز است. در صورت امکان، لطفاً به وبسایت «روز جهانی خبر» (worldnewsday.org) لینک دهید.
