افغانستان جامعهای است که در آن زنان براساس باورهای نادرست مورد خشونت و قضاوت قرار گرفته و همواره به دید جنس دوم یا ضعیفتر از مرد تلقی میشوند. درحالیکه هیچ انسانی تنها بهدلیل زن یا مردبودن، با هوشتر، قدرتمندتر، داناتر یا شایستهتر از دیگری نیست. عقل، شعور و توانایی با تولد در یک جنسیت خاص به وجود نمیآیند. آنچه انسان را رشد میدهد، آموزش، تجربه، مطالعه، اندیشیدن و فرصتهایی است که برای شناخت و پرورش تواناییهایش در اختیار دارد.
اگر دختری از آموزش محروم بماند، این بهمعنای نداشتن استعداد او نیست. اگر زنی فرصت حضور در جامعه، کار و تصمیمگیری نداشته باشد، نمیتوان نتیجه گرفت که توانایی انجام این کارها را ندارد. گاهی آنچه بهنام ناتوانی زنان شناخته میشود، در حقیقت، نتیجه فرصتهایی است که هرگز در اختیارشان قرار نگرفته است.
در افغانستان این موضوع معنای عمیقتری دارد. دختران زیادی رویاهایی دارند که هنوز فرصت دنبالکردن آنها را پیدا نکردهاند. دخترانی که میخواهند پزشک، نویسنده، معلم، پژوهشگر، هنرمند یا صاحب کسبوکار شوند. دخترانی که ذهنشان پر از پرسش، ایده و آرزوست؛ اما گاهی در مسیر رسیدن به سادهترین خواستههایشان نیز با موانع فراوان روبهرو میشوند.
با وجود همه این محدودیتها، زنان افغانستان بارها نشان دادهاند که توانایی آموختن، ساختن و تاثیرگذاشتن را دارند. بسیاری از زنان در خانه، خانواده، محیط کار و جامعه مسوولیتهای بزرگی برعهده دارند. برخی آموزش میدهند، برخی مینویسند، برخی کسبوکار راهاندازی میکنند و برخی با وجود دشواریها برای ادامه تحصیل تلاش میکنند. شاید همه این تلاشها همیشه دیده نشوند، اما دیدهنشدن یک توانایی بهمعنای وجودنداشتن آن نیست.
ما زنان افغانستان، بهخصوص در بیست سال گذشته، تلاش کردیم که در برابر بیعدالتیهایی که در حق زنان انجام شده و میشود، صدا بلند کنیم و با حضور و توانایی خود دیدگاه جامعه را نظر به زنان تغییر دهیم. با وجود تغییر و پیشرفتی که داشتیم، اما با آن هم امروز نگاهها بار دیگر در حال تغییر است و زنان از همه عرصهها حذف شدهاند. خواسته ما زنان این است که فرصت شناخت، یادگیری، انتخاب و پیشرفت از ما گرفته نشود. میخواهیم وقتی سخن میگوییم به محتوای حرفمان توجه شود، نه به جنسیتمان.
باید بپذیریم که جامعه زمانی پیشرفت میکند که همه اعضای آن فرصت رشد داشته باشند. هیچ کشوری با نادیدهگرفتن نیمی از تواناییهای انسانی خود نمیتواند به آینده روشن دست یابد. آموزش یک دختر تنها بهسود خودش نیست؛ خانواده، جامعه و نسلهای آینده نیز از آن بهرهمند میشوند. زنی که میآموزد، میاندیشد و آگاهی بهدست میآورد، میتواند در ساختن جامعهای آگاهتر و مسوولتر نقش داشته باشد.
البته برابری بهمعنای یکسانبودن همه انسانها نیست. هر فردی استعدادها، ویژهگیها و تواناییهای خاص خود را دارد. اما تفاوتهای فردی نباید بهانهای برای محرومکردن کسی از احترام و فرصتهای انسانی باشد. هیچکس نباید مجبور شود برای اثبات ارزش اندیشهاش، ابتدا جنسیت خود را از میان بردارد.
اما آنچه امروز اهمیت دارد، همبستهگی زنان در برابر بیعدالتیهاست. زنان و دختران افغانستان باید بار دیگر با همکاری همدیگر از هر راه ممکن تلاش کنند تا از فرصتهای آموزش، کار و هنر استفاده کنند و ثابت کنند که زنان افغانستان با وجود ممنوعیتها، توانایی عبور از هر بحرانی را دارد. امروز ما شاهد پیشرفت تعدادی از دختران در عرصههای هنر، تحصیل و ورزش هستیم که با وجود همه محدودیتها مقاومت میکنند و مقام میآورند.
اگرچه راه دشواری در پیش داریم و آینده هم مبهم است، اما باید درباره این باورهای نادرست سخن گفت، اهمیت آموزش را یادآوری کرد و به نسلهای آینده آموخت که احترام به انسانها نباید به جنسیت آنها وابسته باشد. تغییر چنین نگرشهایی شاید آسان و سریع نباشد، اما با آگاهی، گفتوگو و پذیرفتن ارزشهای انسانی میتوان راهی بهسوی آن گشود.







