یو شمېر کارپوهان وايي، د دې بهیر دوام په افغانستان کې د کاري فرصتونو نشتوالی، اقتصادي ستونزې او د روښانه لر لید نشتوالی ښيي. د دوی په باور، ډېر خلک د خپلې خوښې له مخې نه، بلکې د بېوسۍ له امله او د امنیت، کار او ښوونیزو غوره فرصتونو د ترلاسه کولو په هیله خپل هېواد پرېږدي.
د کډوالۍ چارو کارپوهه آصفه ستانکزۍ وايي: «ډېرې کورنۍ او ځوانان د لېوالتیا له مخې نه، بلکې د بېوسۍ له امله او د امنیت، کار او ښوونیزو غوره فرصتونو د ترلاسه کولو لپاره کډوالۍ ته مخه کوي. جغرافیایي نږدېوالی، ژبني مشترکات او کورنۍ اړیکې هم ایران او پاکستان د افغان کډوالو لپاره د لاسرسي وړ هېوادونه ګرځولي دي. خو کډوالي حتمي د ښه ژوند په مانا نه ده او کډوال په کوربه هېوادونو کې د استوګنې د اسنادو له ستونزو، د اېستلو له ګواښ او بېلابېلو محدودیتونو سره مخ دي.»
د کډوالۍ چارو دغه کارپوهه زیاتوي: «د جبري کډوالۍ د کمولو لپاره باید د هغې پر اصلي لاملونو لکه د امنیت، کاري فرصتونو او زدهکړو ته د لاسرسي پر نشتوالي غور وشي. تر هغو چې خلک، په ځانګړې توګه ښځې او ځوانان په افغانستان کې د روښانه راتلونکي د جوړولو فرصت ونه لري، کډوالي به دوام وکړي.»
د کډوالۍ چارو کارپوه محمد خان طالبي محمدزی وايي، په ایران او پاکستان کې له اقتصادي او امنیتي ننګونو او د کډوالۍ له محدودیتونو سره سره، دغو هېوادونو ته د افغان وګړو د کډوالۍ دوام په افغانستان کې له معیشتي ناورین او بېکارۍ سره تړاو لري.
محمدزی وايي: «د کډوالۍ تر ټولو مهم لامل په افغانستان کې اقتصادي ستونزې او د باثباته کاري فرصتونو نشتوالی دی. ډېر ځوانان، سره له دې چې زدهکړې او مسلکي مهارتونه لري، مناسب کار نه شي پیدا کولای؛ له همدې امله کډوالي د خپلو ژوند د اړتیاوو د پوره کولو او د کورنیو د ملاتړ لپاره یوه لاره ګڼي. د ډېرو کورنیو لپاره کډوالي یوازې د عاید د زیاتولو په مانا نه ده، بلکې د خوراک، استوګنې، درملنې او د ماشومانو د زدهکړو په ګډون د بنسټیزو اړتیاوو د پوره کولو لاره هم ده. په داسې شرایطو کې ان ګاونډیو هېوادونو ته له خطره ډک سفرونه او هلته په نامعلوم او ناامن وضعیت کې ژوند کول هم د ځینو کورنیو لپاره تر هغه حالته د زغملو وړ دي چې دوی پکې د خپلو لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو توان نه لري.»
د سیاسي چارو کارپوه خلیلاحمد نادم وايي: «د ډېرو کورنیو ځوانان د بېوزلۍ، د کاري فرصتونو د نشتوالي او د فردي ازادیو د محدودیتونو له امله اړ کېږي چې جدي خطرونه پر ځان ومني او کډوال شي. دوی د کار موندلو او د خپلو کورنیو د اړتیاوو د پوره کولو په هیله هېواد پرېږدي او ځینې یې نورو هېوادونو ته د رسېدو لپاره له خطرناکو لارو سفر کوي. په واقعیت کې، په افغانستان کې د کاري فرصتونو نشتوالی او شته محدودیتونه د هېوادوالو د کډوالۍ له اصلي لاملونو دي.»
د سیاسي چارو بل کارپوه میرویس اشفته وايي، پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته، د نجونو پر زدهکړو، د ښځو پر لوړو زدهکړو او د هغوی پر کار پراخو محدودیتونو، د بېوزلۍ، بېکارۍ او اقتصادي فرصتونو د کمښت ترڅنګ، د ډېرو کورنیو راتلونکی له ابهام سره مخ کړی دی.
اشفته وايي: «د لوړ لګښت، د ویزې د ترلاسه کولو د ستونزو او د منلو د محدودیتونو له امله، لېرې هېوادونو ته قانوني کډوالي د ډېرو افغان کورنیو لپاره شونې نه ده. له همدې امله، د افغانانو کډوالي باید د سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو فشارونو د یوې ټولګې پایله وګڼل شي چې هغوی اړ باسي هېواد پرېږدي او له افغانستانه بهر د غوره فرصتونو په لټه کې شي.»
دا په داسې حال کې ده چې ۱۹هېوادوالو د نیمروز ولایت په دښتو کې په ناقانونه توګه د سفر کولو پر مهال خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.
د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) د دې پېښې په اړه د خواشینۍ په څرګندولو سره ویلي وو، چې د کډوالۍ پر لارو د هر انسان مړینه یوه ژوره او دردناکه غمیزه ده.
په دې وروستیو کې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د انسانانو د قاچاق په اړه د دغه بنسټ د ۲۰۲۶ کال په راپور کې ویلي، طالبانو د دې ښکارندې پر وړاندې د مبارزې لپاره اغېزناک اقدامات نه دي کړي او د انسانانو د قاچاق پر وړاندې د مبارزې د لږ تر لږه معیارونو د پوره کولو لپاره یې هېڅ عملي ګام نه دی اخیستی. د دې راپور له مخې، په افغانستان کې د انسانانو قاچاق په ځانګړې توګه د هېواد دننه قاچاق په پراخه کچه دوام لري.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتریش هم ویلي وو، چې د لا زیاتو مرګژوبلو د مخنیوي لپاره باید د کډوالۍ خوندي او قانوني لارې برابرې شي.
