د غزني یو شمېر اوسېدونکي په دغه ولایت کې د ښځینه متخصصو ډاکټرانو له کمښت او په روغتیايي مرکزونو کې د کافي طبي اسانتیاوو له نشتوالي شکایت کوي. دوی وايي، د ښځینه ډاکټرانو کمښت روغتیايي خدمتونو ته د ښځو، په ځانګړې توګه امیندواره ښځو لاسرسی محدود کړی دی. د دوی په وینا، یو شمېر ښځې د ښځینه ډاکټرانو د نشتوالي او کورنیو محدودیتونو له امله نارینه ډاکټرانو ته له ورتګه ډډه کوي او د دوی د درملنې بهیر ځنډېږي. دوی زیاتوي چې په لېرې پرتو سیمو کې د ډاکټر او روغتیایي اسانتیاوو نشتوالي او د درملنې لوړ لګښت خلک اړ کړي چې د پېچکارۍ او درملنې لپاره غیرمتخصصو کسانو ته مراجعه وکړي. دوی ټینګار کوي چې په ځینو روغتیايي مرکزونو کې د درملو او تشخیصیه وسایلو کمښت د ناروغانو تشخیص او درملنه له ستونزو سره مخ کړې ده.
دغو اوسېدونکو له ۸صبح ورځپاڼې سره په خبرو کې ویلي چې په یو شمېر روغتیايي مرکزونو کې قابلې او نرسان د متخصصو ډاکټرانو د نشتوالي له امله له خپلې اصلي دندې ورهاخوا روغتیايي خدمتونه وړاندې کوي. د دوی په وینا، هغه ناروغان چې په غزني کې تخصصي درملنې ته لاسرسی نه لري، د درملنې لپاره کابل ته مراجعه کوي؛ خو پلازمېنې ته د سفر او درملنې لګښتونه د کمعاید لرونکو کورنیو لپاره ډېر دي. د غزني اوسېدونکي له مسوولانو غواړي چې د متخصصو ډاکټرانو، په ځانګړې توګه د ښځینه ډاکټرانو شمېر زیات کړي او په دې ولایت کې د روغتیايي مرکزونو اسانتیاوې، درمل او تجهیزات پیاوړي کړي.
د غزني یوه اوسېدونکې سوسن وايي چې په دې ولایت کې په روغتیايي مرکزونو کې د ښځینه ډاکټرانو کمښت د روغتیايي خدمتونو ترلاسه کولو ته د ښځو لاسرسی له ستونزو سره مخ کړی دی. د هغې په وینا، د دوی په سیمه کې د روغتیايي مرکزونو ډېری کارکوونکي نارینه دي او د ښځینه ډاکټرانو شمېر ډېر کم دی. هغه زیاتوي چې یو شمېر ښځې له دې امله چې نارینه ډاکټرانو ته خپلې ستونزې په اسانۍ نه شی بیانولای، له مناسبو روغتیايي خدمتونو بېبرخې پاتې کېږي.
سوسن ټینګار کوي چې په یو شمېر کورنیو کې ښځو ته له نارینه ډاکټرانو سره د مراجعه کولو اجازه هم نه ورکول کېږي او له مسوولانو غواړي چې په روغتیايي مرکزونو کې د ښځینه متخصصو ډاکټرانو د شمېر د زیاتولو لپاره اقدام وکړي، څو ښځې د ساده ناروغیو د درملنې لپاره اوږدو مزلونو ته اړې نه شي.
د غزني دغه اوسېدونکې وايي: «زموږ په سیمه کې کلینیک شته، خو د دغو مرکزونو ډېری کارکوونکي نارینه دي او ښځینه ډاکټرې ډېرې کمې دي. موږ نه شو کولای خپلې روغتیايي ستونزې له نارینه ډاکټر سره په اسانۍ او ډاډه زړه بیان کړو او په ډېرو کورنیو کې ښځو ته هم اجازه نه ورکول کېږي چې د معاینې لپاره نارینه ډاکټر ته ورشي. باید د ښځینه ډاکټرانو شمېر زیات شي، څو ښځې د یوې ساده ناروغۍ د درملنې لپاره د اوږدو لارو وهلو ته اړې نه شي؛ ځکه د درملنې ځنډ د ناروغ وضعیت لا خرابولای شي.»
د غزني یوه بله اوسېدونکې پشتینه وايي چې د دې ولایت په یو شمېر کلیو او بانډو کې خلک د بېوزلۍ، د ډاکټر او طبي اسانتیاوو د نشتوالي له امله د درملو د پېچکارۍ لپاره هغو ښځو ته مراجعه کوي چې روغتیايي تخصصي زدهکړې یې نه دي کړې. د هغې په وینا، ډېری دغو ښځو یوازې د پېچکارۍ د لګولو طریقه زده کړې وي او له پېچکارۍ مخکې د ناروغۍ، حساسیت او د ناروغ د روغتیايي وضعیت ارزونه نه کوي. هغه زیاتوي چې په ځینو مواردو کې د درملو ډول او اندازه هم د ډاکټر له تشخیص پرته ټاکل کېږي. پشتینه خبرداری ورکوي چې د ناروغۍ له تشخیص او د ناروغ د حساسیت له معلومولو پرته د درملو پېچکارۍ لګول د جدي عوارضو او د ناروغ د روغتیا د زیانمنېدو لامل کېدای شي.
د غزني دغه اوسېدونکې وايي: «په ډېرو کلیو او بانډو کې خلک د مالي توان د نه لرلو یا د کافي اسانتیاوو د نشتوالي له امله د درملو د پېچکارۍ لپاره غیرمتخصصو کسانو ته مراجعه کوي. دا کار خطرناک دی؛ ځکه کېدای شي هغه څوک چې درمل لګوي، پوه نه شي چې دا درمل د کومې ناروغۍ لپاره دي، ناروغ ورسره حساسیت لري که نه او څومره اندازه یې باید وکارول شي. باید خلکو ته د درملو او د هغو د کارولو د طریقې په اړه پوهاوی ورکړل شي، څو د پېچکارۍ او درملنې لپاره هر چا ته مراجعه ونه کړي.»
د غزني یو بل اوسېدونکی حبیبالله وايي چې په یو شمېر روغتیايي مرکزونو کې د متخصصو ډاکټرانو کمښت د دې لامل شوی چې قابلې او نرسان د روغتیايي خدمتونو یوه برخه وړاندې کړي. د هغه په وینا، هغه ناروغان چې د تخصصي خدمتونو ترلاسه کولو لپاره دغو مرکزونو ته مراجعه کوي، په ځینو مواردو کې اړ کېږي چې د درملنې لپاره کابل ته ولاړ شي. هغه زیاتوي چې په کابل کې د سفر، درملنې او اوسېدو لګښتونه د ډېرو کورنیو لپاره درانه دي او یو شمېر ناروغان له همدې امله د درملنې له دوامه پاتې کېږي.
دغه سړی وايي: «په ډېرو مرکزونو کې یوازې قابلې او څو نرسان موجود وي او د ډاکټر پر ځای کار کوي. کله چې موږ روغتیايي مرکز ته مراجعه کوو، ځینې وختونه هغوی زموږ د ناروغۍ د درملنې توان نه لري او اړ کېږو چې د درملنې لپاره کابل ته ولاړ شو؛ خو کابل ته تلل هم د ټولو لپاره اسانه نه دي، ځکه هر څوک د سفر لګښت او امکانات نه لري.»
د ښځینه ډاکټرانو او روغتیايي کارکوونکو کمښت د افغانستان د روغتیايي سکتور له مهمو ننګونو دی او روغتیايي خدمتونو ته یې د ښځو او نجونو، په ځانګړې توګه په کلیوالو سیمو کې لاسرسی لا ستونزمن کړی دی. ملګرو ملتونو مخکې خبرداری ورکړی و چې د ښځینه روغتیايي کارکوونکو کمښت روغتیايي خدمتونو او د خوارځواکۍ اړوندو روغتیايي خدمتونو ته د ښځو لاسرسی محدودوي. یونیسف هم ویلي چې افغانستان به تر ۲۰۳۰ کال پورې د ۲۵ زرو ښځینه ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره مخ شي. له دې سره هممهاله، پر زدهکړو محدودیتونه او د ځینو طبي انسټيټیوټونو تړل کېدو په روغتیايي سکتور کې د ښځینه متخصصو کارکوونکو د برابرولو په تړاو اندېښنې زیاتې کړې دي. دا ستونزه په داسې حال کې دوام لري چې افغانستان د میندو د مړینې له لوړې کچې سره مخ دی او د مناسبو روغتیايي خدمتونو کمښت، په ځانګړې توګه په لېرې پرتو سیمو کې روغتیايي پاملرنې ته د ښځو لاسرسی محدودوي.
