په کندوز کې سرچینې د طالبانو د ځینو چارواکو او په دې ډلې پورې د تړلو کسانو له فساد او ناوړه ګټې اخیستنې پرده پورته کوي. دوی وايي چې دغو کسانو د بېوزلو خلکو جیبونو ته لاس اچولی او له هغو مرستو خپله ونډه غواړي چې د خیریه بنسټونو او مرستندویه موسسو له لوري وېشل کېږي. د سرچینو په وینا، د طالبانو ځینې دلالان او اړوند کسان د خلکو له خبرتیا پرته، یوازې د «مهاجرت کارت» د لرلو له امله د ځمکو او مرستو د وېش په پروګرامونو کې د هغوی نومونه شاملوي او وروسته یوازې د مرستو یوه کوچنۍ برخه ورکوي. دغه راز، هغه ځمکې چې د دغو کسانو په نوم یې ترلاسه کړې وي، پر همدغو کسانو یا نورو خلکو پلوري.
بشري مرستو ته ځینې اړمن کسان وايي چې د طالبانو ګڼ هغه کسان چې په کندوز کې د دې ډلې د کډوالو او راستنېدونکو چارو په ریاست کې کار کوي، یا په نورو هغو ریاستونو کې دندې لري چې له موسسو او مرستندویه بنسټونو سره اړیکې لري، په پراخ فساد کې ښکېل دي او هېڅ نوملړ د طالبانو له تایید پرته مرستندویو بنسټونو ته نه سپارل کېږي. د دوی په وینا، طالبان خپل اړوند کسان او جنګیالي د اړمنو کسانو په نوملړ کې شاملوي او وروسته د دې ډلې دلالان له دغو کسانو له دې ادارې بهر ژمنه اخلي چې د نومونو د شاملېدو په بدل کې به د ترلاسه شویو مرستو نیمایي بېرته طالبانو ته سپاري.
مرستو ته اړمن کسان په کندوز کې د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو ریاست د مسوولانو په تړاو سخته اندېښنه څرګندوي او وايي چې دغه اداره په پراخه کچه په فساد، خپلوۍ پالنه او د اړمنو کسانو د مرستو په حیفومیل کې لاس لري او د شکایتونو د ثبت او څېړلو لپاره هېڅ مرجع نشته.
له دې سره هممهاله، سرچینې زیاتوي چې له طالبانو سره تړلی یو کس د کډوالو کارتونه په ټیټه بیه اخلي او هغه ځمکې چې د راستنېدونکو لپاره د کورونو د جوړولو په موخه وېشل شوې دي، بېرته په ډېره ټیټه بیه اخلي او پر نورو کسانو یې پلوري. د سرچینو په وینا، هغه په ځینو مواردو کې د دغو خدمتونو په بدل کې د جنسي اړیکو غوښتنې هم کړې دي.
په کندوز کې دا سرچینې وايي چې د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو ریاست ځینې کسان او له هغوی سره تړلي کسان چې له دې ادارې بهر فعالیت کوي، د بېلابېلو پلمو له لارې د کډوالو کارتونه په ډېره ټیټه بیه له خلکو اخلي او وروسته یې په لوړه بیه پر نورو کسانو پلوري.
یوه سرچینه وايي: «د طالبانو یو دلال د کډوالو کارتونه په ډېره ټیټه بیه اخلي. له دې سره هممهاله، د هغه ورور هغه ځمکې اخلي چې مخکې د کورونو د جوړولو لپاره وېشل شوې وې او وروسته یې بېرته پلوري.»
دغه سرچینه زیاتوي: «خیالي او جعلي لېستونه هم شته. د بېلګې په توګه، له ځینو کسانو سره له دې ادارې بهر خبرې کوي او ورته وايي چې تاسې به د مرستو د ترلاسه کوونکو په لېست کې شامل کړو او وروسته به مرستې ووېشو یا به مو یوه کوچنۍ برخه درکړو. په دې ډول، ځمکه او مرستې ترلاسه کوي او وروسته که یې زړه وغواړي، خلکو ته یې ورکوي؛ که نه، یوازې د وېش په ورځ ترې عکسونه او ویډیوګانې اخلي او بس.»
بله سرچینه ټینګار کوي چې خلک د بېوسۍ او بېکارۍ له امله په هغو لږو مرستو هم قناعت کوي چې د طالبانو د ونډې له کسر وروسته ورته پاتې کېږي او د دوی د شکایتونو د څېړلو لپاره هم هېڅ مرجع نشته. د دې سرچینې په وینا، طالبان ان پخپله وايي: «که مرستې په بشپړه توګه له تاسو بېرته واخلي، چېرته شکایت کوئ؟»
بله سرچینه هم وايي: «دلالانو هغه کسان په لېست کې شامل کړي چې مخکې نه کډوال وو او نه اړمن. دوی اوس د ځینو کسانو د مهاجرت کارتونه په شاوخوا ۱۵ زره افغانیو اخلي او په لوړه بیه یې پر نورو پلوري. ځکه چې راستنېدونکو کډوالو ته ځمکې وېشل کېږي، دوی د دغو کارتونو په کارولو ځمکې ترلاسه کوي او له دې لارې یې د ځان لپاره کاروبار جوړ کړی دی.»
یو هغه کس چې نه غواړي نوم یې په راپور کې یاد شي، وايي: «زما په نوم یې ځمکه ترلاسه کړه، په داسې حال کې چې زه ترې خبر هم نه وم. وروسته یې راته وویل چې که دا ځمکه واخلې، درباندې وبه یې پلورو. لومړی یې ځمکه زما په نوم واخیسته او بیا یې هماغه ځمکه بېرته پر ما وپلورله.»
تر دې وړااندې په کندوز کې سرچینو ویلي وو چې طالبان اړمنو کسانو ته د وېشل شویو مرستو نیمایي خپله اخلي. سرچینو تایید کړې وه چې طالبانو له عکس اخیستلو او فلمبردارۍ وروسته وېشل شوې مرستې د خلکو په منځ کې وېشلې دي.
دغه راز، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي دفتر (یوناما) په خپلو راپورونو کې تایید کړې چې د طالبانو د لاسوهنې له امله په تېرو پنځو کلونو کې د بشري مرستو د وېش بهیر له ننګونو سره مخ شوی او په ځینو مواردو کې د دغو لاسوهنو له امله د یو شمېر مرستندیو بنسټونو فعالیتونه هم ځنډول شوي دي.
تر دې وړاندې د افغانستان د بیارغونې لپاره د امریکا د ځانګړي سرمفتش دفتر (سیګار) په یوه راپور کې ویلي وو چې طالبان د زور په کارولو سره له نړیوالو مرستو ناوړه ګټه اخلي او د خپلو ګټو لپاره یې مصادره کوي. په دغه راپور کې راغلي چې طالبان د ملګرو ملتونو له ځینو چارواکو سره په همغږۍ له مرستندویه پروژو باج اخلي. سیګار دغه راز ویلي: «د ملګرو ملتونو چارواکي له هغو موسسو چې قراردادونه ترلاسه کوي رشوت اخلي او له طالبانو سره یې وېشي.»
د دغه راپور له مخې، افغانستان ته د لېږل شویو ټولو مرستو یوازې له ۳۰ تر ۴۰ سلنې پورې واقعي اړمنو کسانو ته رسېدلې دي. په راپور کې راغلي: «طالبان د زور په ګډون له هرې وسیلې کار اخلي، څو مرستې هغه ځای ته ورسېږي چې دوی یې غواړي، نه هغه ځای ته چې تمویلکوونکو ټاکلی وي.»
تر دې وړاندې ۸صبح هم په خپلو ګڼو راپورونو کې موندلې وه چې طالبان د بشري مرستو په حیفومیل او د خپلو او خپلو اړوندو کسانو په ګټه د دغو مرستو په منحرفولو کې پراخ رول لري او هڅه کوي چې مرستې هغو سیمو ته ورسېږي چې له دې ډلې سره همغږې وي یا د طالبانو د غړو تر کنټرول لاندې وي.
