اکټوبر میاشت هر کال د سینې سرطان په اړه د پوهاوي میاشت بلل کېږي. د نړۍ بېلابېل هېوادونه د پوهاوي د لوړولو او د ناروغۍ ژر تشخیص ته د هڅولو له لارې هڅه کوي چې د دې ناروغۍ له امله د مړینې کچه راکمه کړي. د دې میاشتې په مناسبت، په افغانستان کې یو شمېر ښځې وايي چې د سینې سرطان، د هغه د نښو او د ژر تشخیص د لارو چارو په اړه کافي معلومات نه لري. دوی زیاتوي چې کلتوري محدودیتونو او د ښځو د بدن په اړه له خبرو کولو شرم په دې برخه کې د پوهاوي لوړول سخت کړي دي.
د کابل، تخار، غزني، دایکندي او بلخ ولایتونو یو شمېر ښځې وايي چې د سینې سرطان په اړه د دوی د پوهاوي کچه توپیر لري. ځینې ښځې د دې ناروغۍ له احتمالي نښو سره بلدتیا نه لري او نه پوهېږي چې په خپلو سینو کې د غیرعادي بدلونونو د لیدلو په صورت کې کوم روغتیايي مرکز ته مراجعه وکړي. په مقابل کې، ځینې نورې ښځې د مطالعې، انټرنېټ یا له ډاکټرانو د معلوماتو ترلاسه کولو له لارې د دې ناروغۍ له نښو او د تشخیص له لارو چارو سره بلدې شوې دي.
دغه ښځې ټینګار کوي چې ټولې نجونې او ښځې باید روغتیايي معلوماتو ته لاسرسی ولري. دوی د رسنیو، ټولنیزو شبکو او ښوونیزو پروګرامونو له لارې د پوهاوي د کمپاینونو د ترسره کېدو غوښتنه کوي، څو ښځې د سینې سرطان د نښو، د ژر تشخیص د اهمیت او روغتیايي مرکزونو ته د ورتګ د څرنګوالي په اړه باوري معلومات ترلاسه کړي.
د تخار اوسېدونکې نسترن وايي، د سینې سرطان، د دې ناروغۍ د نښو او د ژر تشخیص د لارو چارو په اړه کافي معلومات نه لري. هغه زیاتوي چې که په خپلو سینو کې غیرعادي بدلونونه وویني، ډاکټر ته به مراجعه وکړي؛ خو نه پوهېږي چې د دغو بدلونونو د معاینې لپاره کوم روغتیايي مرکز یا متخصص ته ورشي.
د تخار دغه اوسېدونکې وايي: «زما په اند، زموږ د اوسېدو په سیمه کې ښځې د سینې سرطان په اړه کافي پوهاوی نه لري، ځکه په دې برخه کې ډېر پوهاوی نه دی ورکړل شوی. باید د پوهاوي کمپاینونه پیل شي، څو ښځې د دې ناروغۍ او د ژر تشخیص د لارو چارو په اړه ډېر معلومات ترلاسه کړي.»
د غزني اوسېدونکې عادله وايي، کلتوري محدودیتونو او ټولنیزو بندیزونو د ښځو د بدن د روغتیا او د سینې سرطان په څېر ناروغیو په اړه خبرې کول سخت کړي دي. د هغې په وینا، په ډېرو کورنیو کې د سینې او اړوندو ناروغیو په اړه خبرې له شرم سره مل وي او نجونې هم د خپل بدن په اړه کافي معلومات نه ترلاسه کوي.
عادله وايي: «د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د ښځو د روغتیايي اړتیاوو په اړه د پوهاوي اغېزناک پروګرامونه کافي نه دي. ستونزه یوازې د کمپاینونو او پوسترونو نشتوالی نه دی؛ ښځې باید وکړای شي د خپل بدن په اړه خبرې وکړي، د ناروغۍ نښې جدي وګڼي او له وېرې او سپکاوي پرته ډاکټر ته مراجعه وکړي. په ډېرو کورنیو کې ان د سینې د کلمې ویل هم د شرم وړ ګڼل کېږي او نجونې د خپل بدن په اړه روښانه پوهاوی نه لري.»
د دایکنډي اوسېدونکې عمره صدیقي وايي، په تېر یوه کال کې یې د سینې سرطان په اړه هېڅ معلومات نه دي ترلاسه کړي. هغه د ښځینه ډاکټرانو نشتوالی، د ناروغۍ د تشخیص په اړه اندېښنه او د پوهاوي پروګرامونو کمښت هغه ستونزې بولي چې روغتیايي خدمتونو ته د ښځو لاسرسی ستونزمنولای شي.
عمره وايي: «د سینې سرطان داسې ناروغي ده چې ښځې یې باید په اړه پوهاوی ولري. ناروغي نه عیب دی او نه د شرم لامل؛ خو ډېرې ښځې، په ځانګړې توګه هغه ښځې چې کافي زدهکړې یې نه دي کړې، د دې ناروغۍ د نښو او د تشخیص د لارو چارو په اړه اړین معلومات نه لري. باید د ټولنیزو شبکو او د پوهاوي د نورو لارو له لارې ښځو ته روغتیايي معلومات وړاندې شي، څو خپل بدن ښه وپېژني او په خپلو سینو کې د غیرعادي بدلونونو د لیدلو په صورت کې پر وخت ډاکټر ته مراجعه وکړي.»
د کابل اوسېدونکې سمیرا وايي، ډېرې ښځې د سینې سرطان د نښو او د ژر تشخیص د لارو چارو په اړه کافي معلومات نه لري. هغه د رسنیو، ښوونځیو، جوماتونو او ټولنیزو شبکو له لارې د پوهاوي د کمپاینونو غوښتنه کوي.
سمیرا وايي: «ډېرې ښځې د سینې سرطان په اړه کافي پوهاوی نه لري. دوی باید د دې ناروغۍ د نښو او د ژر تشخیص د اهمیت په اړه معلومات ترلاسه کړي. د رسنیو او ټولنیزو شبکو له لارې پوهاوی د ښځو د معلوماتو په زیاتولو کې مهم رول لوبولای شي.»
په مقابل کې، د بلخ اوسېدونکې سلیمه وايي چې د سینې سرطان د نښو او د ژر تشخیص د اهمیت په اړه پوهاوی لري. هغه زیاتوي چې خپل معلومات یې له باوري روغتیايي سرچینو، طبي کتابونو، انټرنېټ او روغتیايي پوهاوي پروګرامونو ترلاسه کړي دي.
سلیمه وايي: «د سینې سرطان ښايي په سینه یا تخرګ کې د غوټې د پیدا کېدو، د تي د اندازې او بڼې د بدلون یا د پوستکي او د تي د څوکې د غیرعادي بدلونونو په بڼه څرګند شي. د دغو نښو د لیدلو په صورت کې باید ډاکټر ته مراجعه وشي. د دې ناروغۍ تشخیص د ډاکټر د معاینې او د ماموګرافۍ، الټراساونډ او د اړتیا په صورت کې د نسج د نمونې اخیستلو په څېر ازموینو له لارې کېږي.» خو د دې ښځې په اند، د دغو نښو څرګندېدل په خپله د سینې په سرطان د اخته کېدو په مانا نه دي او د هغو د لامل معلومولو لپاره طبي معاینه اړینه ده.
اکټوبر میاشت د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې د سینې سرطان په اړه د پوهاوي میاشت بلل کېږي او ګلابي پټۍ د دې نړیوال کمپاین نښه ده. په دې میاشت کې د ناروغۍ د نښو، ژر تشخیص او د ناروغانو د ملاتړ په اړه د پوهاوي د لوړولو لپاره پروګرامونه جوړېږي.
د روغتیا نړیوال سازمان د معلوماتو له مخې، د سینې سرطان په نړۍ کې د ښځو تر ټولو عام سرطان دی. دغه سازمان په ۲۰۲۱ کال کې د سینې سرطان په اړه نړیوال نوښت پیل کړ او تر ۲۰۴۰ کال پورې یې د دې ناروغۍ له امله د مړینې کچه هر کال ۲.۵ سلنه راکمول خپل هدف وټاکه. که دا هدف ترلاسه شي، د شاوخوا ۲.۵ میلیونه ښځو د مړینې مخه نیول کېدای شي.
ملګرو ملتونو هم اعلان کړی چې په ټوله نړۍ کې هره دقیقه څلور ښځې د سینې پر سرطان اخته کېږي او یوه ښځه د دې ناروغۍ له امله خپل ژوند له لاسه ورکوي.
که څه هم، په نړیواله کچه د سینې سرطان په اړه د پوهاوي د لوړولو لپاره هڅې روانې دي، د دې ناروغۍ د نښو پېژندل، باوري معلوماتو ته لاسرسی او پر وخت روغتیايي مرکزونو ته مراجعه هغه موضوعات دي چې په افغانستان کې له ښځو سره په خبرو کې هم د پام وړ بلل شوي دی.
